Choroby przyzębia kojarzą się przede wszystkim z krwawieniem dziąseł, utratą przyczepu łącznotkankowego i postępującą destrukcją tkanek podtrzymujących zęby. Ich skutki mogą jednak wykraczać poza jamę ustną. Badania wskazują, iż przewlekły stan zapalny przyzębia może wiązać się ze zmianami parametrów krwi i zaburzeniami gospodarki żelazem. Jednym z możliwych ogniw tego procesu jest hepcydyna – hormon, który reguluje dostępność żelaza w organizmie.
Niedokrwistość, potocznie nazywana anemią, ma wiele przyczyn. Może wynikać między innymi z niedoboru żelaza, utraty krwi, niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego, a także chorób przewlekłych. Wśród tych ostatnich istotną rolę odgrywają stany zapalne, które mogą zaburzać sposób wykorzystywania żelaza przez organizm. Coraz więcej badań sugeruje, iż jednym z czynników związanych z takim mechanizmem może być również zapalenie przyzębia.
Nie tylko niedobór żelaza. Czym jest niedokrwistość zapalna?
Żelazo jest niezbędne do produkcji hemoglobiny – białka obecnego w erytrocytach, które odpowiada za transport tlenu. Gdy organizm nie ma wystarczającej ilości tego pierwiastka lub nie może go prawidłowo wykorzystać, dochodzi do zaburzenia produkcji hemoglobiny.
Należy jednak odróżnić klasyczny niedobór żelaza od niedokrwistości związanej z przewlekłym stanem zapalnym. W pierwszym przypadku zapasy tego pierwiastka są rzeczywiście uszczuplone. W drugim żelazo może być obecne w organizmie, ale jego dostępność dla komórek szpiku kostnego jest ograniczona.
W regulacji tego procesu uczestniczy hepcydyna – hormon produkowany przede wszystkim w wątrobie. Jej stężenie wzrasta między innymi pod wpływem interleukiny 6 (IL-6), jednej z cytokin prozapalnych. Hepcydyna ogranicza aktywność ferroportyny (FPN1), czyli białka odpowiedzialnego za transport żelaza z komórek do krwiobiegu. W rezultacie zmniejsza się ilość żelaza dostępnego do produkcji hemoglobiny
W przebiegu zapalenia stężenie ferrytyny, białka magazynującego żelazo, może być prawidłowe lub podwyższone. Ferrytyna jest również białkiem ostrej fazy, a jej stężenie wzrasta w odpowiedzi na stan zapalny. Dlatego sam wynik ferrytyny nie zawsze wystarcza do oceny zasobów żelaza – należy interpretować go w kontekście pozostałych badań i stanu klinicznego pacjenta.
Co wykazały badania u pacjentów z periodontitis?
Związek między zapaleniem przyzębia a parametrami hematologicznymi analizowano między innymi w przeglądzie systematycznym i metaanalizie opublikowanych w 2023 r. w „Journal of International Society of Preventive and Community Dentistry”. Autorzy uwzględnili 26 badań obejmujących łącznie 2062 osoby: 1082 pacjentów z przewlekłym zapaleniem przyzębia oraz 980 osób z grup kontrolnych.
W grupie z chorobą przyzębia stwierdzono niższe stężenie hemoglobiny, mniejszą liczbę erytrocytów i niższy hematokryt. Autorzy zwrócili jednak uwagę na ograniczenia dostępnych danych. Większość uwzględnionych badań miała charakter kliniczno-kontrolny, a 21 z nich przeprowadzono w Indiach. Różnice w liczebności grup, nasileniu choroby i pochodzeniu badanych populacji utrudniają uogólnianie wyników.
Bardziej szczegółowych informacji na temat możliwego mechanizmu dostarczyła praca zespołu Ye Hana, opublikowana w 2023 r. w „Clinical Science”. Badacze porównali 60 pacjentów z zapaleniem przyzębia z 60 zdrowymi osobami. U pacjentów z periodontitis zaobserwowali między innymi niższe stężenie hemoglobiny i niższy hematokryt, podwyższone stężenia IL-6, hepcydyny i ferrytyny, a także niższe stężenie żelaza w surowicy.
W badaniu analizowano również model eksperymentalnego zapalenia przyzębia u myszy. Wyniki wskazały na udział szlaku IL-6–STAT3–hepcydyna w zaburzeniach gospodarki żelazem. Oznacza to, iż przewlekły stan zapalny może uruchamiać sygnalizację prowadzącą do zwiększonej produkcji hepcydyny, a w konsekwencji ograniczenia dostępności żelaza.
Czy leczenie periodontologiczne może zmieniać parametry krwi?
Interesujące obserwacje przyniosły również badania oceniające parametry krwi przed leczeniem periodontologicznym i po jego zakończeniu. W pracy Hana i wsp. z 2023 r. po niechirurgicznym leczeniu periodontologicznym u części pacjentów zaobserwowano poprawę wybranych wskaźników, w tym wzrost stężenia hemoglobiny oraz spadek stężeń hepcydyny i ferrytyny. Badacze odnotowali także zmiany w markerach stanu zapalnego i parametrach gospodarki żelazem.
Podobne zagadnienie analizowano w badaniu opublikowanym w 2025 r. w „Journal of Dental Sciences”. Uczestniczyło w nim 79 pacjentów z zapaleniem przyzębia w III lub IV stadium oraz 79 osób zdrowych. W porównaniu z grupą kontrolną pacjenci z periodontitis mieli wyższe stężenia hepcydyny i ferrytyny, a niższe – żelaza i transferyny. Trzy miesiące po niechirurgicznym leczeniu periodontologicznym odnotowano poprawę wartości tych parametrów.
Wyniki te są interesujące, ale wymagają ostrożnej interpretacji. Badania nie dowodzą, iż leczenie periodontologiczne jest metodą terapii niedokrwistości ani iż poprawa parametrów krwi wynika z samego ograniczenia zapalenia przyzębia. Wskazują natomiast, iż skuteczne leczenie miejscowego stanu zapalnego może wiązać się ze zmianami niektórych wskaźników ogólnoustrojowych.
Jama ustna i zdrowie ogólne – istotny kontekst w diagnostyce
Zależność między periodontitis a zaburzeniami gospodarki żelazem przypomina, iż przewlekłe zapalenie przyzębia nie powinno być rozpatrywane wyłącznie jako problem miejscowy. Może ono współwystępować ze zmianami ogólnoustrojowymi, które warto uwzględniać w ocenie stanu zdrowia pacjenta.
Nie oznacza to jednak, iż obniżone stężenie hemoglobiny można przypisywać chorobie przyzębia. Niedokrwistość wymaga diagnostyki lekarskiej, ponieważ jej przyczyną mogą być między innymi niedobory pokarmowe, przewlekła utrata krwi, choroby nerek, zaburzenia wchłaniania czy inne schorzenia ogólnoustrojowe.
Dla zespołu stomatologicznego istotne jest więc uwzględnianie informacji o rozpoznanej niedokrwistości, przyjmowanych preparatach żelaza i prowadzonym leczeniu. W przypadku pacjenta z zaawansowanym zapaleniem przyzębia i nieprawidłowymi wynikami badań krwi warto zachęcić go do konsultacji lekarskiej, zamiast zakładać, iż nieprawidłowości wynikają z choroby przyzębia.
Badania nad hepcydyną i gospodarką żelazem dostarczają kolejnych argumentów za tym, iż zdrowie przyzębia ma znaczenie wykraczające poza utrzymanie zębów. Na razie nie pozwalają jednak określić, jak duży jest wpływ periodontitis na ryzyko niedokrwistości ani u których pacjentów ma on największe znaczenie.
O powiązaniach przewlekłego zapalenia przyzębia m.in. z cukrzycą, schorzeniami sercowo-naczyniowymi i chorobą Alzheimera mówi dr hab. n. med. Jan Kowalski, specjalista periodontologii, adiunkt w Zakładzie Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Periodontologicznego. – Myślę, iż z biegiem czasu lista chorób ogólnych związanych z chorobami przyzębia będzie się zwiększać z bardzo prostej przyczyny – tkanka przyzębia to miejsce wyjątkowo łatwego wtargnięcia środowiska zewnętrznego do środowiska wewnętrznego i to tam toczy się permanentny proces zapalny. Toczenie się tego procesu zapalnego, wpływ bakterii poprzez toksyny i poprzez cząstki układu odpornościowego, które krążą w ustroju w odpowiedzi na obecność tych bakterii – jest to zależność, która ma miejsce i z pewnością przyszłe lata będą przynosić kolejne doniesienia w tym temacie – podkreśla ekspert.









