Utrata zębów może mieć większe znaczenie dla zdrowia poznawczego, niż dotychczas zakładano. W przeprowadzonym w Japonii badaniu obejmującym ponad 47 tys. osób w wieku 65 lat i starszych czynnik ten znalazł się na trzecim miejscu pod względem szacowanego udziału w przypadkach demencji – za objawami depresyjnymi i izolacją społeczną. U mężczyzn zajął choćby pierwsze miejsce. Wyniki dziewięcioletniej obserwacji wskazują, iż zdrowie jamy ustnej warto szerzej uwzględniać w działaniach na rzecz ograniczania ryzyka demencji.
Badanie przeprowadzili naukowcy związani między innymi z Uniwersytetem Tohoku w Japonii. Wykorzystali dane 47 293 osób uczestniczących w projekcie Japan Gerontological Evaluation Study (JAGES). W chwili rozpoczęcia obserwacji wszyscy uczestnicy mieli co najmniej 65 lat, nie wymagali pomocy w codziennym funkcjonowaniu i nie mieli rozpoznanej demencji. Średnia wieku w badanej grupie wynosiła 73,5 roku, a 46,7% uczestników stanowili mężczyźni.
Obserwacja trwała od 2013 do 2022 r., a jej mediana wyniosła dziewięć lat. W tym okresie demencję rozpoznano u 17,4% uczestników.
Im mniej własnych zębów, tym większe ryzyko demencji
Autorzy porównali liczbę zachowanych zębów z częstością występowania demencji. Za grupę odniesienia przyjęto osoby mające co najmniej 20 własnych zębów. W porównaniu z tą grupą w pozostałych odnotowano wyższe wartości HR:
- przy 10-19 zachowanych zębach – o 14% (HR 1,14),
- przy 1-9 zębach – o 12% (HR 1,12),
- przy całkowitym bezzębiu – o 27% (HR 1,27).
Najwyższą wartość HR odnotowano u osób, które utraciły wszystkie zęby. Wyniki wskazują na związek między mniejszą liczbą zachowanych zębów a częstszym rozpoznawaniem demencji. Nie oznacza to jednak, iż sama utrata uzębienia bezpośrednio prowadzi do choroby.
Utrata zębów przed depresją i izolacją społeczną – tylko u mężczyzn?
Najbardziej interesującą częścią analizy było porównanie utraty zębów z innymi czynnikami, które mogą mieć znaczenie dla rozwoju demencji. Naukowcy uwzględnili 12 modyfikowalnych czynników wymienionych w raporcie Komisji Lancet z 2024 r. dotyczącego profilaktyki, interwencji i opieki nad osobami z demencją.
Do porównania wykorzystali wskaźnik PAF (population attributable fraction), który szacuje, jaki odsetek przypadków choroby można byłoby potencjalnie uniknąć po wyeliminowaniu danego czynnika ryzyka, przy założeniu, iż rzeczywiście ma on charakter przyczynowy. W przypadku utraty uzębienia, zdefiniowanej jako posiadanie mniej niż 20 własnych zębów, PAF wyniósł 7,2%. Wyższe wartości uzyskano jedynie dla objawów depresyjnych (10,5%) i izolacji społecznej (9,4%). Oznacza to, iż czynnik ten zajął trzecie miejsce wśród 13 analizowanych czynników.
Wynik był jeszcze bardziej wyraźny w analizie uwzględniającej płeć. U mężczyzn PAF dla utraty zębów wyniósł 12%, co dało jej pierwsze miejsce w zestawieniu. Autorzy zwracają tym samym uwagę, iż związek między utratą uzębienia a demencją może różnić się między kobietami i mężczyznami.
Warto jednak adekwatnie interpretować te liczby. PAF nie oznacza, iż utrata zębów była bezpośrednią przyczyną 7,2% przypadków demencji ani iż przywrócenie uzębienia pozwoliłoby zapobiec takiej części zachorowań. Jest to wskaźnik szacujący, jaka część przypadków mogłaby potencjalnie nie wystąpić, gdyby dany czynnik został wyeliminowany – przy założeniu, iż obserwowany związek ma charakter przyczynowy.
Czy zachowanie własnego uzębienia może mieć znaczenie dla profilaktyki demencji?
Wyniki badania naukowców z Japonii wskazują, iż zdrowie jamy ustnej warto uwzględniać w działaniach mających na celu ograniczenie ryzyka demencji. Nie rozstrzygają jednak, czy utrata zębów przyczynia się do rozwoju zaburzeń poznawczych, czy też częściowo odzwierciedla inne problemy zdrowotne i społeczne.
Możliwych wyjaśnień jest kilka. Utrata uzębienia może utrudniać prawidłowe żucie, ograniczać wybór produktów spożywczych i sprzyjać niedoborom żywieniowym. Może też wpływać na kontakty społeczne i jakość życia. Znaczenie mogą mieć również przewlekłe procesy zapalne związane z chorobami przyzębia. Są to jednak możliwe mechanizmy, a nie zależności potwierdzone bezpośrednio w opisywanej analizie.
Badanie miało także ograniczenia. Objęło osoby starsze, które nie wymagały pomocy w codziennym funkcjonowaniu, z 22 japońskich gmin, dlatego wyników nie należy automatycznie przenosić na osoby młodsze ani inne populacje. Ponadto analiza obserwacyjna nie pozwala ustalić kierunku zależności przyczynowej. Modele statystyczne uwzględniały wiek, płeć i dochód, jednak nie wykluczają wpływu innych czynników, które mogły częściowo odpowiadać za zaobserwowane zależności. Nie sprawdzono również, czy leczenie stomatologiczne, uzupełnienie braków zębowych lub zapobieganie ekstrakcjom rzeczywiście zmniejszają ryzyko demencji.
Badanie nie dowodzi więc, iż zachowanie zębów lub ich uzupełnienie chroni przed demencją. Wskazuje natomiast, iż mniejsza liczba własnych zębów wiązała się z częstszym występowaniem tej choroby, a szacowany udział utraty uzębienia (poniżej 20 zachowanych zębów) wśród potencjalnie możliwych do uniknięcia przypadków demencji wyniósł 7,2%. Wyniki wskazują na potrzebę dalszych badań nad związkiem zdrowia jamy ustnej ze zdrowiem poznawczym osób starszych.
Artykuł „Comparative Population Impact of Oral Health and Established Modifiable Risk Factors for Dementia: A 9-Year Population-Based Cohort Study” opublikowany 2 listopada 2026 r. w „Journal of the American Medical Directors Association”.
– Pacjent senioralny jest pacjentem specyficznym. Jest to często pacjent z niedosłuchem, do czego nie zawsze się nam przyznaje, niekiedy również z zaburzonymi funkcjami poznawczymi. Komunikacja z nim jest więc wymagająca – mówi prof. dr hab. n. med. Agnieszka Mielczarek, dziekan Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego WUM, kierownik Zakładu Stomatologii Zachowawczej warszawskiej uczelni, konsultant krajowa w dziedzinie stomatologii zachowawczej z endodoncją, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Stomatologii Geriatrycznej. Jak dodaje, komunikacja z pacjentami – również w podeszłym wieku – stanowi w tej chwili bardzo ważne zagadnienie zarówno kształcenia przeddyplomowego, jak i podyplomowego lekarzy dentystów.








