Zmodyfikowany probiotyk może ograniczać rozwój zapalenia przyzębia

dentonet.pl 21 godzin temu
Zdjęcie: Zmodyfikowany probiotyk może ograniczać rozwój zapalenia przyzębia


Naukowcy opracowali zmodyfikowany szczep Lactobacillus reuteri, który pomaga ograniczać stres oksydacyjny, zmniejsza udział bakterii związanych z zapaleniem przyzębia i dłużej utrzymuje się w miejscu objętym stanem zapalnym. Wyniki badań laboratoryjnych oraz eksperymentów na szczurach wskazują, iż połączenie probiotyku ze specjalną powłoką polimerową może w przyszłości znaleźć zastosowanie jako wspomożenie klasycznej terapii periodontologicznej.

Współczesne podejście do leczenia periodontitis uwzględnia nie tylko eliminację patogennych drobnoustrojów, ale również przywracanie równowagi mikrobiologicznej i ograniczanie nadmiernej odpowiedzi zapalnej organizmu. Jednym z czynników nasilających uszkodzenia tkanek przyzębia jest stres oksydacyjny, związany z nadmiernym wytwarzaniem reaktywnych form tlenu (ROS).

Właśnie na połączeniu tych dwóch mechanizmów – zaburzeniu równowagi mikrobiomu w kieszonkach dziąsłowych i stresu oksydacyjnego – skoncentrował się zespół badawczy z Wuhan University. Opracował on system wykorzystujący zmodyfikowane bakterie Lactobacillus reuteri, wyposażone w powłokę reagującą na środowisko zapalne. Rozwiązanie ma zwiększać przeżywalność probiotyku, ułatwiać jego przyleganie do zmienionych chorobowo tkanek i wzmacniać jego działanie przeciwbakteryjne.

Periodontitis to nie tylko problem patogennej mikroflory

Rozwój zapalenia przyzębia wiąże się z zaburzeniem równowagi mikrobiologicznej w biofilmie poddziąsłowym. Zwiększa się w nim udział bakterii związanych z chorobą, w tym Porphyromonas gingivalis i Fusobacterium nucleatum. Drobnoustroje te pobudzają odpowiedź immunologiczną, która – jeżeli utrzymuje się przez dłuższy czas – może prowadzić do postępującego uszkodzenia tkanek przyzębia.

Istotną rolę odgrywają w tym procesie reaktywne formy tlenu. Są one wytwarzane m.in. przez neutrofile, czyli komórki układu odpornościowego uczestniczące w zwalczaniu drobnoustrojów. Problem pojawia się wtedy, gdy ich ilość staje się nadmierna. Wysokie stężenie ROS może uszkadzać białka, lipidy i DNA komórek, a także pobudzać szlaki sygnalizacyjne odpowiedzialne za podtrzymywanie stanu zapalnego.

W konsekwencji zwiększa się wydzielanie cytokin prozapalnych, takich jak interleukina 1β (IL-1β) i czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-α). Stres oksydacyjny może również negatywnie wpływać na fibroblasty dziąsłowe i komórki więzadła ozębnej, osłabiając zdolność tkanek do regeneracji.

Autorzy badania zwrócili uwagę, iż tradycyjne preparaty probiotyczne mogą mieć ograniczoną skuteczność ze względu na niekorzystne warunki panujące w środowisku objętym zapaleniem przyzębia. Bakterie probiotyczne nie zawsze są w stanie odpowiednio długo przetrwać i utrzymać się w miejscu, w którym powinny oddziaływać na mikrobiotę.

– Zwiększenie retencji i funkcjonalności probiotyków w miejscach objętych stanem zapalnym jest niezbędne do długotrwałego modulowania dysbiozy mikrobiologicznej – podkreślili. To właśnie temu wyzwaniu miała sprostać nowa konstrukcja oparta na L. reuteri.

Specjalna powłoka zwiększa skuteczność probiotyku

W opracowanym rozwiązaniu wykorzystano Lactobacillus reuteri – bakterie probiotyczne, których potencjał w ograniczaniu liczebności drobnoustrojów związanych z periodontitis był już wcześniej przedmiotem badań. Ich działanie obejmuje m.in. konkurowanie z patogenami o składniki odżywcze oraz wytwarzanie substancji o adekwatnościach przeciwdrobnoustrojowych.

Naukowcy postanowili zmodyfikować powierzchnię bakterii, aby zwiększyć ich skuteczność w wymagającym środowisku zapalnym. W tym celu zastosowali specjalną powłokę polimerową oznaczoną skrótem PDH, składającą się z kwasu fenyloboronowego, dopaminy i kwasu hialuronowego. Tak przygotowany probiotyk otrzymał oznaczenie LR@PDH.

Poszczególne składniki powłoki pełnią odmienne funkcje. Kwas fenyloboronowy odpowiada za wrażliwość materiału na reaktywne formy tlenu, dopamina umożliwia silniejsze przyleganie bakterii do tkanek, a kwas hialuronowy stanowi element struktury polimerowej.

Najważniejszą cechą opracowanego systemu jest jego reakcja na warunki panujące w miejscu zapalenia. W środowisku o podwyższonym stężeniu ROS dochodzi do rozpadu wiązań łączących kwas fenyloboronowy z dopaminą. W trakcie tego procesu powłoka zużywa część reaktywnych form tlenu, a jednocześnie odsłania grupy chemiczne dopaminy, które ułatwiają przytwierdzanie bakterii do tkanek.

Dzięki temu zmodyfikowany probiotyk może dłużej utrzymywać się w obszarze objętym zapaleniem. Rozwiązanie łączy więc dwie funkcje: ograniczanie stresu oksydacyjnego oraz zwiększanie miejscowej retencji bakterii probiotycznych.

– System ten zaprojektowano tak, aby zwiększać kolonizację probiotyków w warunkach stresu oksydacyjnego i ograniczać szkodliwe następstwa periodontitis – poinformowano.

Mniej stresu oksydacyjnego i bakterii związanych z zapaleniem przyzębia

W pierwszej części eksperymentów naukowcy ocenili adekwatności zmodyfikowanego probiotyku w warunkach laboratoryjnych. Wykazali, iż pokrycie bakterii warstwą PDH nie zaburzało istotnie ich wzrostu i namnażania. Co więcej, zmodyfikowane L. reuteri wykazywały większą odporność na działanie nadtlenku wodoru (H₂O₂), wykorzystywanego w eksperymentach do wywoływania stresu oksydacyjnego.

Istotne okazało się także działanie ochronne wobec ludzkich fibroblastów dziąsłowych. W modelu laboratoryjnym komórki te poddano działaniu nadtlenku wodoru, a następnie oceniono ich żywotność po zastosowaniu różnych preparatów. Najkorzystniejsze wyniki uzyskano w grupie poddanej działaniu zmodyfikowanego probiotyku. Testy nie wykazały również istotnego niekorzystnego wpływu LR@PDH na fibroblasty po 24-godzinnej ekspozycji.

Następnie sprawdzono, czy modyfikacja powierzchni bakterii nie osłabi ich adekwatności przeciwdrobnoustrojowych. Wykorzystano w tym celu płyn pohodowlany zawierający substancje wydzielane przez L. reuteri, ale pozbawiony samych komórek bakteryjnych. Oceniano jego działanie wobec czterech drobnoustrojów: P. gingivalis, F. nucleatum, Streptococcus mutans oraz Staphylococcus aureus.

Po ośmiu godzinach współhodowli odsetek martwych bakterii wynosił:

  • 87,9-88,7% w przypadku P. gingivalis,
  • 84,3-85,0% w przypadku F. nucleatum,
  • 63,4-67,9% w przypadku S. aureus,
  • 89,3-91,7% w przypadku S. mutans.

Wyniki były zbliżone dla płynów pohodowlanych pochodzących od bakterii niemodyfikowanych i zmodyfikowanych. Oznacza to, iż zastosowanie powłoki PDH nie osłabiło istotnie zdolności L. reuteri do wytwarzania substancji przeciwdrobnoustrojowych. Warto jednak zaznaczyć, iż badanie dotyczyło aktywności płynów pohodowlanych, a nie bezpośredniego porównania skuteczności klinicznej obu preparatów.

Badacze sprawdzili również zdolność bakterii do przenikania przez biofilm złożony z P. gingivalis i F. nucleatum. Obrazowanie mikroskopowe wykazało, iż zarówno niemodyfikowane, jak i zmodyfikowane L. reuteri były w stanie docierać do jego głębszych warstw. To istotna adekwatność, ponieważ struktura biofilmu może utrudniać działanie substancji przeciwdrobnoustrojowych.

Korzystne wyniki w modelu zwierzęcym i perspektywy kliniczne

Skuteczność zmodyfikowanego probiotyku LR@PDH oceniono również w badaniu na szczurach z eksperymentalnie wywołanym zapaleniem przyzębia. Zwierzęta otrzymywały preparat przez siedem dni. Wyniki wskazują, iż połączenie Lactobacillus reuteri z powłoką reagującą na stres oksydacyjny może przynosić szersze korzyści niż zastosowanie niemodyfikowanych bakterii probiotycznych.

W grupie otrzymującej LR@PDH zaobserwowano:

  • ograniczenie stresu oksydacyjnego – w płynie szczeliny dziąsłowej odnotowano niższy poziom reaktywnych form tlenu (ROS), co wskazuje na skuteczniejsze ograniczanie lokalnego stresu oksydacyjnego,
  • mniejszą utratę kości wyrostka zębodołowego – badania obrazowe i ocena histologiczna wykazały wyraźniejsze ograniczenie resorpcji kości niż w grupach otrzymujących niemodyfikowane L. reuteri lub inne porównywane preparaty,
  • korzystniejszą regulację procesów zapalnych – stwierdzono obniżenie poziomu cytokin prozapalnych IL-1β i TNF-α oraz wzrost stężenia przeciwzapalnej IL-10,
  • zmniejszenie liczby komórek odpowiedzialnych za resorpcję kości – analiza tkanek wykazała mniej komórek osteoklastopodobnych, a także zwiększoną ekspresję osteopontyny (OPN) i osteoprotegeryny (OPG), związanych z przebudową i ochroną tkanki kostnej,
  • zmiany w składzie mikrobioty poddziąsłowej – leczenie LR@PDH wiązało się m.in. ze zmniejszeniem względnej liczebności Porphyromonas gingivalis oraz zmianami w strukturze całej społeczności mikroorganizmów.

Wyniki sugerują, iż zmodyfikowany probiotyk może jednocześnie oddziaływać na kilka mechanizmów związanych z rozwojem periodontitis: nadmierny stres oksydacyjny, zaburzenia mikrobioty i reakcję zapalną prowadzącą do uszkodzenia tkanek przyzębia. Autorzy przeprowadzili również wstępną ocenę bezpieczeństwa preparatu, nie stwierdzając wyraźnych zmian histologicznych w badanych narządach szczurów.

Inżynieria biomateriałów we współczesnej stomatologii

Opracowany system LR@PDH stanowi interesujący przykład wykorzystania inżynierii biomateriałów do zwiększenia skuteczności terapii probiotycznej. Łączy zdolność neutralizowania reaktywnych form tlenu, zwiększoną adhezję do tkanek objętych zapaleniem oraz zachowanie adekwatności przeciwdrobnoustrojowych L. reuteri. Wyniki uzyskane w badaniach laboratoryjnych i na modelu zwierzęcym wskazują na możliwość jednoczesnego ograniczania stanu zapalnego, modulowania mikrobioty poddziąsłowej i ochrony kości wyrostka zębodołowego.

Na obecnym etapie jest to jednak rozwiązanie eksperymentalne. Nie przeprowadzono jeszcze badań klinicznych z udziałem pacjentów, dlatego nie można przesądzać o jego skuteczności ani bezpieczeństwie w leczeniu periodontitis u ludzi. Dalsze prace pozwolą określić, czy technologia ta może w przyszłości stać się wartościowym uzupełnieniem standardowej terapii periodontologicznej.

Wyniki badania opublikowano w artykule „Engineered Lactobacillus reuteri for scavenging reactive oxygen species and modulating oral microflora in periodontitis therapy” na łamach „International Journal of Oral Science”.

– W zaawansowanych postaciach choroby przyzębia rekomendowane jest – oczywiście na odpowiednim etapie – leczenie chirurgiczne, które pozwala na rekonstrukcję utraconych w wyniku choroby tkanek, zarówno twardych, jak i miękkich. Celem tych zabiegów jest poprawa prognozy zachowania zębów obecnych w jamie ustnej – mówi prof. dr hab. n. med. Bartłomiej Górski, specjalista periodontologii, adiunkt w Zakładzie Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia WUM, kierownik kształcenia specjalizacyjnego z periodontologii, autor i współautor ponad 90 publikacji naukowych, członek m.in. European Federation of Periodontology oraz Polskiego Towarzystwa Periodontologicznego.

Idź do oryginalnego materiału