Przeszło dwa miliony zabiegów stomatologicznych wykonali kanadyjscy specjaliści wojskowi podczas I wojny światowej. Ich zadaniem było nie tylko leczenie bólu zębów i infekcji, ale także utrzymywanie żołnierzy w gotowości do służby. Historia kanadyjskiej stomatologii wojskowej obejmuje również działania w pobliżu linii frontu podczas II wojny światowej, leczenie rannych w Normandii oraz udział w identyfikacji ofiar katastrof. Z okazji Dnia Pamięci (Remembrance Day), obchodzonego 11 listopada, Kanadyjskie Towarzystwo Stomatologiczne (CDA) przypomniało o dorobku wojskowych zespołów stomatologicznych.
Kanadyjska wojskowa służba stomatologiczna powstała już w 1904 r. Do jej rozwoju przyczyniły się doświadczenia wcześniejszych konfliktów zbrojnych, które wskazywały, iż problemy stomatologiczne mogą w poważnym stopniu ograniczać zdolność żołnierzy do pełnienia służby. Ból uniemożliwiający jedzenie, zaawansowane zakażenie czy konieczność pilnego leczenia mogły wyłączyć wojskowych z działań, a choćby wymagać ich ewakuacji z jednostki.
W czasie I wojny światowej potrzeba zapewnienia żołnierzom opieki stomatologicznej stała się szczególnie widoczna. W odpowiedzi na te potrzeby w maju 1915 r. powołano Canadian Army Dental Corps. Była to odrębna formacja odpowiedzialna za opiekę stomatologiczną nad kanadyjskimi żołnierzami.
Skala jej działań była znacząca. W czasie I wojny światowej personel korpusu wykonał ponad 2 mln zabiegów. Według danych CDA, do grudnia 1918 r. ponad 2,2 mln zabiegów przeprowadzono poza Kanadą, a kolejnych 1,4 mln na terenie kraju. Łącznie oznacza to około 3,6 mln zabiegów. Liczby te pokazują, jak istotną częścią wojskowej opieki medycznej stała się stomatologia. Nie chodziło wyłącznie o doraźne łagodzenie dolegliwości. Leczenie chorób zębów i jamy ustnej miało również znaczenie dla utrzymania zdolności żołnierzy do służby w trudnych warunkach.
Kanadyjscy dentyści blisko linii frontu
Podczas II wojny światowej kanadyjskie zespoły stomatologiczne korzystały z mobilnych gabinetów i przenośnego wyposażenia, dzięki którym mogły udzielać pomocy bliżej miejsc prowadzenia działań wojennych. Szczególnym sprawdzianem ich możliwości było lądowanie aliantów w Normandii 6 czerwca 1944 r.
Trzy kanadyjskie zespoły stomatologiczne, złożone z oficera stomatologicznego i asystenta, wspierały wówczas polowe służby medyczne uczestniczące w operacji. Były one przygotowane m.in. do udzielania pomocy żołnierzom, którzy doznali obrażeń twarzy i szczęk. W warunkach pola walki tego rodzaju urazy mogły stanowić bezpośrednie zagrożenie życia, zwłaszcza gdy prowadziły do niedrożności dróg oddechowych lub utrudniały ewakuację rannych.
Wojenna historia kanadyjskiej służby stomatologicznej to także indywidualne losy jej personelu. CDA przypomina m.in. sierżanta Glena Francisa Paula – technika dentystycznego wziętego do niewoli po zajęciu Hongkongu. Mimo poważnych braków materiałów i narzędzi kontynuował on leczenie współwięźniów w obozie jenieckim. Zmarł w niewoli 21 kwietnia 1944 r. w wieku 28 lat.
Od leczenia żołnierzy do identyfikacji ofiar katastrof
Wiedza i umiejętności personelu stomatologicznego znalazły zastosowanie również poza leczeniem żołnierzy. Badanie uzębienia i porównywanie cech zębów z dokumentacją stomatologiczną od dawna stanowią ważne narzędzia identyfikacji osób, których ciała zostały poważnie uszkodzone lub których rozpoznanie innymi metodami jest utrudnione. Metody te wykorzystuje się między innymi podczas identyfikacji ofiar katastrof cywilnych. Specjaliści kanadyjskiego korpusu stomatologicznego uczestniczyli w takich działaniach między innymi po katastrofie samolotu Swissair 111 w 1998 r. oraz trzęsieniu ziemi na Haiti w 2010 r.
W 2011 r. utworzono Canadian Forces Forensic Odontology Response Team – zespół odontologii sądowej kanadyjskich sił zbrojnych, przygotowany do udziału w identyfikacji ofiar katastrof i innych zdarzeń wymagających specjalistycznych badań.
Historia kanadyjskiej stomatologii wojskowej wskazuje, jak na przestrzeni ponad wieku zmieniały się zadania specjalistów odpowiedzialnych za zdrowie jamy ustnej żołnierzy. Od masowego leczenia w czasie I wojny światowej, przez wsparcie medyczne w przypadku urazów twarzy i szczęk podczas II wojny światowej, po wykorzystanie wiedzy stomatologicznej w medycynie sądowej – ich praca pozostaje ważnym elementem wojskowej służby medycznej.









