Wyniki badania naukowców z Trinity College Dublin nie wykazały związku między długotrwałym narażeniem na fluor pochodzący z wody pitnej a pogorszeniem funkcji poznawczych u osób starszych. Nie zaobserwowano również negatywnego wpływu ekspozycji we wczesnym dzieciństwie. Badanie dostarczyło tym samym nowych danych do dyskusji na temat bezpieczeństwa fluoryzacji wody jako metody profilaktyki próchnicy.
Fluoryzacja wody pitnej od dziesięcioleci stanowi jeden z elementów profilaktyki próchnicy na poziomie populacyjnym. Choć jej skuteczność w ograniczaniu chorób zębów jest dobrze udokumentowana, w ostatnich latach coraz częściej pojawiają się pytania dotyczące potencjalnego wpływu fluoru na rozwój i funkcjonowanie mózgu.
Naukowcy z Trinity College Dublin postanowili sprawdzić, czy wieloletnia ekspozycja na fluor zawarty w wodzie pitnej może wiązać się z pogorszeniem funkcji poznawczych w starszym wieku. Wyniki analizy – opublikowane w artykule „Lifetime Fluoride Exposure and Cognition in Older Irish Adults” na łamach czasopisma „Journal of Dental Research” – nie potwierdziły takiej zależności.
Fluoryzacja wody a funkcje poznawcze osób starszych
Fluoryzację wody w Irlandii wprowadzono w 1964 r. jako działanie z zakresu zdrowia publicznego, którego celem było ograniczenie występowania próchnicy. Metoda ta przyniosła wymierne korzyści dla zdrowia jamy ustnej, jednak z czasem stała się również przedmiotem dyskusji dotyczącej możliwych działań niepożądanych fluoru, w tym jego potencjalnego wpływu na układ nerwowy.
Aby dokładniej zbadać tę kwestię, zespół Trinity College Dublin wykorzystał dane z irlandzkiego badania dotyczącego starzenia się społeczeństwa (The Irish Longitudinal Study on Ageing – TILDA). Analizą objęto 2495 osób w średnim wieku 65 lat. Badacze oszacowali poziom ekspozycji każdego uczestnika na fluor pochodzący z wody pitnej w ciągu całego życia.
W tym celu prześledzili miejsca zamieszkania uczestników i zestawili je z historycznymi, krajowymi danymi dotyczącymi stężenia fluoru w wodzie. W przypadku części badanych możliwe było odtworzenie ekspozycji już od okresu niemowlęcego.
Uczestników podzielono na grupy w zależności od tego, jaką część życia spędzili korzystając z wody poddawanej fluoryzacji – od osób o najniższej do najwyższej ekspozycji. Następnie przeprowadzono u nich dwa standardowe testy oceniające funkcje poznawcze, wykorzystywane również w badaniach nad demencją.
Analiza nie wykazała istotnych różnic w wynikach testów między poszczególnymi grupami. Oznacza to, iż w badanej populacji nie zaobserwowano związku między ekspozycją na fluorowaną wodę pitną a poziomem funkcji poznawczych w starszym wieku.
– Nasze wyniki dostarczają uspokajających informacji: wieloletnia ekspozycja na fluorowaną wodę pitną w stężeniach stosowanych w Irlandii nie wiąże się z pogorszeniem funkcji poznawczych u osób starszych – powiedział dr Vinay Sharma z Wydziału Medycznego Trinity College Dublin, główny autor badania.
Jak podkreślił naukowiec, jest to istotne zagadnienie z punktu widzenia zdrowia publicznego. Autorzy mają nadzieję, iż wyniki pomogą prowadzić dyskusję na temat bezpieczeństwa programów fluoryzacji wody w oparciu o dane naukowe – zarówno w Irlandii, jak i na arenie międzynarodowej.
Dr Sharma zwrócił również uwagę na istotną różnicę między omawianym badaniem a wcześniejszymi analizami: – Większość dotychczasowych badań dotyczyła ekspozycji na fluor w krótkim okresie – w dzieciństwie albo w dorosłości – zamiast śledzić ją nieprzerwanie przez całe życie, a następnie oceniać funkcje poznawcze w późniejszym wieku. To właśnie wyróżnia nasze badanie.
Irlandzkie dane ważne dla debaty o bezpieczeństwie fluoryzacji
Prof. Lina Zgaga z Trinity College Dublin – główna badaczka projektu (Principal Investigator – PI) – podkreśliła, iż Irlandia zajmuje szczególną pozycję w badaniach nad fluoryzacją wody. Kraj ten należy do nielicznych państw, w których obowiązuje ogólnokrajowa polityka fluoryzacji wody pitnej. Stwarza to możliwość prowadzenia szeroko zakrojonych analiz i poszukiwania odpowiedzi na pytania dotyczące długoterminowych skutków tej interwencji.
– Irlandia jest wyjątkowa, ponieważ obowiązuje w niej ogólnokrajowa polityka fluoryzacji wody w ramach programów zdrowia publicznego. Stwarza to możliwość prowadzenia wysokiej jakości badań na dużych grupach i udzielania odpowiedzi na wiele wciąż otwartych pytań dotyczących fluoryzacji. Dysponowanie aktualnymi, wiarygodnymi dowodami naukowymi jest niezbędne, aby podejmować świadome decyzje dotyczące tej interwencji zdrowia publicznego – zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym – oraz zapewnić, iż polityka zdrowotna będzie przez cały czas opierać się na najlepszych dostępnych danych – zaznaczyła prof. Zgaga.
Znaczenie wyników podkreślił również dr Michael Crowe, współkierujący projektem (Co-Principal Investigator – Co-PI). Jak zauważył, fluoryzacja pozostaje jednym z najskuteczniejszych narzędzi ograniczania próchnicy w skali całej populacji.
– Fluoryzacja jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi, jakimi dysponujemy w walce z próchnicą na poziomie populacyjnym. Dlatego tak ważne jest, iż mamy w tej chwili długoterminowe dane z Irlandii wskazujące, iż korzyści te nie realizowane są kosztem zdrowia poznawczego – powiedział.
Autorzy badania twierdzą, iż uzyskane wyniki – w połączeniu z dobrze udokumentowanymi korzyściami fluoryzacji dla zdrowia jamy ustnej dzieci i dorosłych – przemawiają za kontynuowaniem tej metody profilaktyki. Jednocześnie podkreślili konieczność dalszego monitorowania jej potencjalnych skutków zdrowotnych.
Ograniczenia badania i potrzeba dalszych analiz
Naukowcy zaznaczyli, iż choć wyniki są istotnym głosem w dyskusji o bezpieczeństwie fluoryzacji, nie oznaczają zakończenia badań nad jej długoterminowym wpływem na zdrowie. Jednym z ograniczeń przeprowadzonej analizy było uwzględnienie przede wszystkim stężenia fluoru w wodzie dostarczanej do gospodarstw domowych. Tymczasem całkowita ilość fluoru przyjmowanego przez człowieka zależy również od innych źródeł jego ekspozycji.
Ograniczona była także możliwość dokładnego zbadania wpływu fluoru przyjmowanego we wczesnym dzieciństwie. Jedynie 5% uczestników miało kontakt z fluorowaną wodą w tym okresie życia. Wynika to z faktu, iż program fluoryzacji w Irlandii rozpoczął się w 1964 r. – tymczasem wielu uczestników badania miało już wówczas więcej niż pięć lat.
Prof. Brian O’Connell – współautor publikacji – podkreślił, iż uzyskane wyniki powinny stanowić punkt wyjścia do kolejnych analiz. – Mimo wszystko powinniśmy przez cały czas monitorować ewentualne niekorzystne skutki fluoryzacji wody w populacji irlandzkiej. Nasze badanie wyznacza sposób monitorowania stanu zdrowia osób korzystających z takiej wody, ale powinno być jedynie punktem wyjścia do przyszłych analiz – zaznaczył.
Badanie zostało sfinansowane przez irlandzką Radę ds. Badań nad Zdrowiem (Health Research Board) w ramach programu Secondary Data Analysis Project Award. Wykorzystano w nim dane z trzeciej fali badania TILDA, zgromadzone w latach 2014-2015.









