Dokumenty finansowe w nieładzie. Opóźnienia w płatnościach i ostatnie ostrzeżenia o zamknięciu usług. Liczne codzienne wypłaty z banku. Zakupy niezgodne z charakterem. Kiedy członek rodziny , który przez całe życie rozsądnie gospodarował pieniędzmi, zaczyna nieostrożnie gospodarować nimi, może to być objawem niezdiagnozowanej jeszcze demencji.
Naukowcy z nowojorskiego Banku Rezerwy Federalnej, którzy przeanalizowali dane dotyczące amerykańskich raportów kredytowych i Medicare, odkryli, iż na pięć lat przed diagnozą demencji średnia ocena zdolności kredytowej danej osoby może zacząć się obniżać, a liczba zaległości w spłacie zobowiązań może wzrosnąć.
„Szkodliwe skutki finansowe niezdiagnozowanych zaburzeń pamięci pogłębiają i tak już znaczną presję finansową, z jaką borykają się gospodarstwa domowe po postawieniu diagnozy” – napisali badacze. „Poza podatnością na opóźnienia w płatnościach, wczesne stadium [choroby Alzheimera i pokrewnych zaburzeń] może wpływać na otwieranie nowych kont i akumulację zadłużenia, wykorzystanie kredytów i/lub strukturę kredytową”. Ich ustalenia pokrywają się z wynikami badania przeprowadzonego w 2020 r. przez Szkołę Zdrowia Publicznego im. Johnsa Hopkinsa i Bloomberga.
„Metodyczne” prowadzenie dokumentacji małżonków wojskowych ulega pogorszeniu
Marcey Tidwell, mieszkanka Bloomington w stanie Indiana, powiedziała, iż te odkrycia „nie są wcale szokujące”. U matki Tidwell zdiagnozowano w 2020 roku pewną formę demencji i od tamtej pory mieszka z córką.
Tidwell powiedziała, iż przez większość jej życia jej matka była „niezwykle metodyczną osobą”, która dbała o opłacanie rachunków i uporządkowanie dokumentów rodzinnych podczas licznych przeprowadzek, podczas gdy jej mąż kontynuował karierę wojskową. Po przejrzeniu dokumentów swojej matki w tym roku Tidwell doszła do wniosku, iż pamięć matki zaczęła zawodzić około 2015 r., gdyż od tego momentu jej dokumentacja stała się „nie do końca nieskazitelna”.
Na przykład, jak powiedziała Tidwell, jej mama prowadziła w swoim rejestrze czeków nieskazitelny rejestr wystawionych czeków oraz wpłat i wypłat. Ale rejestr ten stał się istnym bałaganem. „Było tam mnóstwo rzeczy wykreślonych, a ona obsesyjnie dodawała i dopisywała – wiedziała, iż nie wszystko jest w porządku. Później widziałam, iż wypłacała spore kwoty z oszczędności, więcej niż potrzebowała na zakupy spożywcze”.
Były dyrektor finansowy gromadzi stosy niezapłaconych rachunków i finansuje nowy samochód, którego nie potrzebował
Karen Lemay, mieszkanka Ottawy w Kanadzie, w 2022 r. wiedziała, iż z jej ojcem dzieje się coś naprawdę złego, gdy zobaczyła na jego biurku stosy zawiadomień o spóźnionych płatnościach i ostatecznych powiadomień od dostawców usług i ubezpieczycieli.
Jej ojciec był byłym dyrektorem finansowym, który „był bardzo oszczędny w finansach, bardzo mądry i nigdy nie lekceważył ich”, powiedziała. I mocno wpajał córce, jak ważne jest spłacanie karty kredytowej w całości co miesiąc, aby uniknąć odsetek. Lemay odkrył jednak, iż jest winien 50 000 dolarów z tytułu opłat, odsetek i kar za opóźnienie w płatnościach kartą Visa. Sfinansował również zakup nowego samochodu, którego nie potrzebował, zaledwie kilka miesięcy przed tym, jak policja odebrała mu prawo jazdy. Zwykle kupował za gotówkę tylko luksusowe używane samochody, powiedziała.
Co więcej, jak zauważyła jego córka, nie zapłacił podatku za 2021 rok. W rezultacie był winien rządowi około 20 000 dolarów, z czego większość stanowiły opóźnienia w płatnościach i kary za niedopłaty. „Rozmawiałem z nim o niektórych jego należnościach, a on nie chciał uwierzyć, iż ich nie uregulował” – powiedział Lemay.
Dwoje rodziców z demencją, wysiłki jednej córki, by zmniejszyć zmartwienia finansowe
Jayne Sibley, mieszkająca w Wielkiej Brytanii, zna ból i stres związany z problemami finansowymi, które mogą sygnalizować demencję. U jej ojca i matki zdiagnozowano różne formy tej choroby. Jej ojciec kilka lat temu przeprowadził się do domu opieki, ale jej nieżyjąca już matka pozostała w swoim domu, choć pod opieką domową.
„Najtrudniejszym zadaniem, z jakim się zmierzyliśmy, było zarządzanie codziennymi pieniędzmi mamy, w miarę jak jej stan się pogarszał. Wydawała za dużo na rzeczy, których nie potrzebowała ani nie chciała. Na przypadkowe przedmioty, sprzęt czyszczący, luksusowe jedzenie. Padła też ofiarą oszustw telefonicznych – fałszywej polisy ubezpieczeniowej i tym podobnych” – powiedziała Sibley. Jej matka wypłacała pieniądze z bankomatu dwa, trzy razy dziennie i dawała je każdemu, kto o nie poprosił.
Sibley przyznała, iż doskonale zdając sobie sprawę z wysokich kosztów długoterminowej opieki, biorąc pod uwagę sytuację jej ojca, obawiała się, iż matka wyda wszystkie pieniądze potrzebne na jej własną opiekę. Chociaż stan zdrowia matki utrudniał jej dostęp do pieniędzy, początkowo była w stanie samodzielnie chodzić, robić zakupy i chodzić na jogę. Innymi słowy, udało jej się zachować znaczną część swojej autonomii i więzi społecznych.
Aby powstrzymać odpływ pieniędzy, Sibley i jej brat próbowali rozdawać matce tygodniową gotówkę, „ale ona wydawała wszystko naraz” – powiedziała. To samo, gdy próbowali dzielić gotówkę na codzienne koperty.
W końcu zabrali jej kartę płatniczą. Jednak niedługo potem jej stan się pogorszył, powiedziała Sibley. „Nie była w stanie utrzymać dotychczasowych nawyków i kontaktów towarzyskich. Wtedy zdaliśmy sobie sprawę, iż musi istnieć lepsze rozwiązanie”.
Wraz z mężem założyła firmę Sibstar, która oferuje w Wielkiej Brytanii kartę debetową, z której osoby z demencją mogą korzystać, aby zachować poczucie niezależności finansowej i kontaktów społecznych. W razie potrzeby opiekunowie rodzinni mogą monitorować transakcje debetowe za pośrednictwem aplikacji. W miarę pogarszania się stanu zdrowia osoby, opiekun może ustalić limity wydatków w danym dniu lub tygodniu oraz określić, gdzie można używać karty (np. w bankomatach, online lub w sklepie spożywczym).
Wczesne planowanie zmniejsza stres
Chociaż istnieje kilka narzędzi finansowych przeznaczonych specjalnie dla osób z demencją, które zmniejszają ryzyko roztrwonienia ciężko zarobionych pieniędzy, można podjąć pewne kroki, które ułatwią przejęcie kontroli nad finansami innej osoby, gdy stanie się ona niezdolna do zarządzania nimi.
W 2008 roku, rok po śmierci jej ojca, który nie zostawił testamentu, i kilkanaście lat przed zdiagnozowaniem demencji u matki, Tidwell powiedziała, iż ona i jej rodzeństwo udali się z matką do prawnika, aby upewnić się, iż sporządzi testament, wyznaczyła jej pełnomocnika do spraw medycznych i osobę, której udzieli pełnomocnictwa do zarządzania jej sprawami finansowymi w razie potrzeby.
Ułatwiło to Tidwell między innymi uzyskanie dostępu online w 2018 roku do konta bankowego jej matki, aby upewnić się, iż wszystko jest w porządku. Do 2020 roku zautomatyzowała opłacanie rachunków matki online. „Czas na planowanie jest jeszcze przed czasem. Trudno przecenić, jakim darem była dla mnie ta wizyta u prawnika w 2008 roku” – powiedziała Tidwell, która teraz, gdy stan jej zdrowia znacznie się pogorszył, w pełni zarządza finansami swojej matki.
Ponieważ demencja może z czasem postępować, a osoby na wczesnym etapie choroby mogą nie zdawać sobie sprawy, iż są bardziej narażone na błędy finansowe i oszustwa, Narodowy Instytut Starzenia się w USA zaleca, aby rodziny jak najszybciej podjęły kroki w celu złagodzenia tych obaw, np. skonfigurowały automatyczne płatności rachunków dla osoby z demencją. Oczywiście, żadne zaawansowane planowanie finansowe nie złagodzi bólu związanego z obserwowaniem pogarszającego się stanu bliskiej osoby z demencją. „Przygotowałam się najlepiej, jak potrafiłam, ale i tak jest ciężko” – powiedziała Tidwell. Dlatego radzi każdemu, kto potencjalnie znajdzie się w podobnej sytuacji, aby, jak to ujęła, „ułatwił sobie to, co łatwe”.
