Białe, złuszczające się zmiany, zaczerwienienie, punktowe krwawienia i uczucie pieczenia – takie objawy mogą towarzyszyć kontaktowemu zapaleniu jamy ustnej związanemu ze stosowaniem pasty do zębów. W badaniu obejmującym 56 pacjentów dolegliwości ustąpiły po zastąpieniu używanego produktu innym. Wyniki wskazują, iż podczas diagnostyki zmian na błonie śluzowej warto uwzględnić również codzienne produkty do higieny jamy ustnej.
Pasty do zębów zawierają wiele składników, które odpowiadają za ich smak, konsystencję, adekwatności czyszczące i pienienie. U niektórych osób kontakt z takim produktem może jednak wywoływać reakcję zapalną błony śluzowej jamy ustnej. Jej objawy nie zawsze są oczywiste i mogą przypominać inne schorzenia.
Zespół dr Eleni-Mariny Kalogirou z Katedry Nauk o Zdrowiu w Metropolitan College w Atenach przeanalizował 56 przypadków kontaktowego zapalenia jamy ustnej związanego ze stosowaniem past do zębów. Pacjenci byli diagnozowani w dwóch specjalistycznych gabinetach medycyny jamy ustnej w latach 2022-2025.
Jak objawiają się zmiany po użyciu pasty do zębów?
Najczęściej obserwowano białe, złuszczające się zmiany na błonie śluzowej – stwierdzono je u 35 z 56 pacjentów. U 30 osób występował rumień, a u 20 – drobne, punktowe krwawienia. Zmiany często obejmowały dolną powierzchnię języka i dno jamy ustnej (33 przypadki). Obserwowano je również na błonie śluzowej dolnej wargi (23 przypadki) oraz na dziąsłach w przednim odcinku szczęki (18 przypadków). Większość pacjentów (54 osoby) zgłaszała dolegliwości: przede wszystkim ból, pieczenie, podrażnienie i obrzęk, a także dyskomfort podczas poruszania językiem lub szczotkowania zębów.
Autorzy zwracają uwagę, iż występowanie takich zmian wraz z dolegliwościami nasilającymi się podczas szczotkowania powinno skłonić lekarza do uwzględnienia pasty do zębów w diagnostyce różnicowej.
Zmiana pasty i ustąpienie objawów
W analizowanych przypadkach zastąpienie dotychczas używanej pasty innym produktem skutkowało całkowitym ustąpieniem zmian w ciągu 1-2 tygodni. U żadnego z 56 pacjentów nie odnotowano nawrotu po zastosowaniu alternatywnej pasty.
Badacze przeanalizowali również składy używanych produktów. Wszystkie zawierały substancje smakowe, uwodnioną krzemionkę i sacharynian sodu (E954), a także kokamidopropylobetainę (CAPB) lub laurylosiarczan sodu (SLS). Nie oznacza to jednak, iż któryś z tych składników był odpowiedzialny za wszystkie opisane reakcje. Badanie nie pozwoliło wskazać jednej substancji wywołującej zmiany.
Pasta do zębów w diagnostyce zmian na błonie śluzowej
Autorzy podkreślają, iż kontaktowe zapalenie jamy ustnej związane ze stosowaniem pasty do zębów może mieć różny obraz kliniczny. Białe, złuszczające się zmiany, rumień lub punktowe krwawienia, zwłaszcza na dolnej powierzchni języka, dnie jamy ustnej, błonie śluzowej warg i dziąsłach, powinny zwrócić uwagę lekarza, szczególnie jeżeli pacjent zgłasza pieczenie lub dyskomfort podczas szczotkowania.
W praktyce warto więc zapytać nie tylko o leki i choroby współistniejące, ale również o stosowane pasty i inne produkty do higieny jamy ustnej. W uzasadnionych przypadkach lekarz może rozważyć czasową zmianę danego produktu i obserwację reakcji błony śluzowej.
Badanie miało charakter retrospektywny i obejmowało pacjentów z dwóch specjalistycznych praktyk, dlatego nie pozwala określić, jak często takie reakcje występują w całej populacji. Nie wskazuje też jednoznacznie, które składniki past odpowiadają za poszczególne przypadki. Pokazuje jednak, iż w diagnostyce niewyjaśnionych zmian na błonie śluzowej warto uwzględnić także produkty używane przez pacjenta każdego dnia.
Artykuł pt. „Toothpaste-induced contact stomatitis: A retrospective study of 56 cases and scoping review” został opublikowany w czasopiśmie „The Journal of the American Dental Association” (JADA), w październiku 2026 r.
Warto podkreślać rolę lekarzy dentystów w profilaktyce oraz diagnostyce chorób ogólnych, które mogą manifestować się w jamie ustnej. Zalicza się do nich m.in. cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, schorzenia wątroby czy nowotwory, które rozwijają się na błonach śluzowych. – Jama ustna jest zwierciadłem organizmu, tego, co dzieje się w środku. Niestety, wielu pacjentów nie potrafi lub nie chce w to uwierzyć, choćby podczas realnych rozmów z lekarzami dentystami – mówi prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prorektor ds. umiędzynarodowienia uczelni Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
