Czy stosowanie płukanek antyseptycznych może wpływać na ciśnienie tętnicze? Wątpliwości dotyczą przede wszystkim ich oddziaływania na bakterie jamy ustnej uczestniczące w przemianach azotanów i produkcji tlenku azotu. W nowym badaniu klinicznym porównano działanie chlorheksydyny i oktenidyny. Wyniki badania wskazują, iż krótkotrwałe stosowanie obu preparatów nie powodowało klinicznie istotnych zmian wartości ciśnienia tętniczego.
Pytanie o konsekwencje dla całego ustroju stosowania płukanek antyseptycznych nie jest nowe. Część bakterii bytujących w jamie ustnej uczestniczy w przemianie azotanów pochodzących z pożywienia w azotyny. Te z kolei biorą udział w szlaku prowadzącym do powstawania tlenku azotu (NO), związku odgrywającego istotną rolę w regulacji napięcia naczyń krwionośnych i ciśnienia tętniczego.
Ponieważ preparaty antyseptyczne ograniczają liczbę bakterii w jamie ustnej, pojawiła się hipoteza, iż mogą również zaburzać ten mechanizm. W konsekwencji ich stosowanie mogłoby potencjalnie wpływać na poziom ciśnienia tętnicze.
Chlorheksydyna i oktenidyna pod lupą badaczy
Badanie przeprowadzili naukowcy z Dr. R. Ahmed Dental College and Hospital w Kalkucie (Indie). Była to randomizowana próba kliniczna z równoległymi grupami, obejmująca 90 osób z zapaleniem dziąseł. Uczestników losowo przydzielono do trzech grup po 30 osób.
Przez 21 dni stosowali oni 10 ml jednego z trzech preparatów:
- płukanki zawierającej 0,2% chlorheksydyny,
- płukanki zawierającej 0,1% oktenidyny,
- 2-procentowego roztworu soli (grupa kontrolna).
Naukowcy oceniali między innymi stan kliniczny dziąseł, ilość płytki nazębnej, liczbę bakterii w ślinie oraz ciśnienie tętnicze. Obserwacja trwała łącznie 42 dni, a więc obejmowała również okres po zakończeniu stosowania płukanek.
Mniej płytki i bakterii, ale bez istotnego wzrostu ciśnienia
Po 21 dniach stosowania preparatów antyseptycznych odnotowano poprawę ocenianych parametrów klinicznych – wartości wskaźników zmniejszyły się o 29–52%. Spadek liczby bakterii w ślinie przekroczył 92%. W grupie kontrolnej nie zaobserwowano porównywalnych zmian. Skuteczność chlorheksydyny i oktenidyny była zbliżona. Stosowanie preparatu z oktenidyną wiązało się jednak z mniejszą liczbą działań niepożądanych.
Istotna część badania dotyczyła ciśnienia tętniczego. Wprawdzie w każdej z trzech grup zaobserwowano niewielki wzrost ciśnienia skurczowego, jednak zmiany nie osiągnęły poziomu uznanego przez autorów za klinicznie istotny. Badacze odnotowali również przejściowy wzrost ciśnienia tętna w grupach stosujących antyseptyki. Parametr ten powrócił do wartości wyjściowych do 42. dnia obserwacji.
Wyniki nie potwierdziły więc, aby krótkotrwałe stosowanie płukanek z chlorheksydyną lub oktenidyną prowadziło do klinicznie istotnego wzrostu ciśnienia tętniczego.
Wyniki obiecujące, ale potrzebne są dalsze badania
Autorzy podkreślają, iż uzyskane wyniki wskazują na porównywalną skuteczność obu substancji w ograniczaniu objawów zapalenia dziąseł, przy czym w grupie stosującej oktenidynę rzadziej występowały działania niepożądane.
Nie oznacza to jednak, iż można wykluczyć wpływ płukanek antyseptycznych na układ sercowo-naczyniowy. Badanie miało charakter wstępny, obejmowało stosunkowo niewielką grupę uczestników, a okres stosowania preparatów wynosił zaledwie trzy tygodnie. Nie pozwala więc ocenić konsekwencji ich długotrwałego, regularnego używania ani rozstrzygnąć, czy wyniki będą podobne u osób z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym.
Z punktu widzenia praktyki stomatologicznej należy sformułować ostrożny wniosek: w badanej grupie krótkotrwałe stosowanie chlorheksydyny i oktenidyny nie wiązało się z klinicznie istotnym wzrostem ciśnienia tętniczego. Kwestia długofalowego wpływu antyseptyków na mikrobiom jamy ustnej i zdrowie ogólne przez cały czas wymaga dokładniejszej oceny.
Artykuł „Effects of Antimicrobial Mouthwashes on Oral Health and Blood Pressure: A Preliminary Parallel Randomized Controlled Trial” został opublikowany 12 października 2026 r. w czasopiśmie „Oral Diseases”.
Ładne opakowanie, cena, trwająca w danym momencie promocja – wielu pacjentów wybierając płyn do płukania jamy ustnej wciąż kieruje się tego typu czynnikami. Tymczasem decyzja o stosowaniu konkretnego produktu powinna być poprzedzona konsultacją, np. z higienistką stomatologiczną. – Higienistka zdiagnozuje problem, z którym zgłasza się pacjent, opowie o nim i na tej podstawie będzie mogła zalecić produkt, który pomoże w redukcji lub całkowitym wyeliminowaniu dolegliwości pacjenta – mówi dypl. hig. stom. Anna Makówka, higienistka stomatologiczna, technik dentystyczny oraz specjalistka promocji zdrowia, absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi oraz Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, członek Sekcji Profilaktyki PTS-u.
