Dla dziecka utrata zęba mlecznego jest naturalnym etapem dorastania, a dla rodziców – okazją do zachowania pamiątki z dzieciństwa. Dla naukowców taki ząb może być jednak cennym materiałem biologicznym, przechowującym zapis ekspozycji na pierwiastki śladowe i zanieczyszczenia środowiskowe. Badania prowadzone na Uniwersytecie w Bergen wskazują, iż analiza zębiny pozwala zrekonstruować część historii ekspozycji dziecka od okresu życia płodowego do wczesnego dzieciństwa.
Wnioski pochodzą z rozprawy doktorskiej dr Synnøve Stokke Jensen, opartej na danych z norweskiego badania kohortowego MoBa oraz próbkach zgromadzonych w MoBaTooth Biobank. Rozprawa obejmuje wyniki trzech badań dotyczących pierwiastków śladowych oznaczanych w zębinie zębów mlecznych.
Zapis rozpoczyna się jeszcze przed narodzinami
Zębina odkłada się warstwowo, a jej kolejne linie przyrostowe powstają w określonych etapach rozwoju. Analiza składu tych warstw pozwala ustalić nie tylko, na jakie substancje dziecko było narażone, ale także kiedy mogło dojść do ekspozycji. Badacze mogą w ten sposób oceniać zmiany z rozdzielczością czasową wynoszącą około tygodnia – od drugiego trymestru ciąży do pierwszych miesięcy po urodzeniu.
W pierwszym z badań opracowano wartości bazowe dla 18 pierwiastków, w tym ołowiu, manganu, magnezu i cynku. Do analizy wykorzystano 94 zęby mleczne pozyskane po ich fizjologicznej utracie. Wyniki wskazały, iż zębina może dostarczać informacji o poziomie i czasie ekspozycji na pierwiastki śladowe – zarówno toksyczne, jak i niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Ołów z okresu ciąży pozostawia ślad w zębach dziecka
Drugie badanie wykazało wyraźną zależność między stężeniem ołowiu we krwi matek w czasie ciąży a jego poziomem oznaczonym w zębinie zębów mlecznych ich dzieci. Oznacza to, iż ząb może zachować zapis prenatalnej ekspozycji na ołów, którego po latach nie dałoby się odtworzyć wyłącznie na podstawie wywiadu.
Takie dane mogą być szczególnie cenne w badaniach epidemiologicznych. Pojedynczy pomiar stężenia pierwiastka we krwi dostarcza informacji odnoszącej się do określonego momentu, natomiast kolejne warstwy zębiny mogą tworzyć chronologiczny zapis ekspozycji obejmujący wiele miesięcy rozwoju.
Różnice nie oznaczają związku przyczynowego
W trzeciej pracy porównano stężenia wybranych pierwiastków śladowych w zębinie dzieci z rozpoznaniem zaburzenia ze spektrum autyzmu oraz dzieci bez takiego rozpoznania. Analizowano zarówno poszczególne pierwiastki, jak i ich mieszaniny. Autorka stwierdziła różnice między grupami w poziomach niektórych pierwiastków w wybranych okresach przed urodzeniem i po urodzeniu. Dr Stokke Jensen podkreśla jednak, iż uzyskane wyniki nie pozwalają wnioskować o związku przyczynowo-skutkowym między ekspozycją na określone pierwiastki a zaburzeniem ze spektrum autyzmu.
Wyniki te nie uzasadniają więc wykorzystywania analizy mlecznych zębów do rozpoznawania zaburzenia ze spektrum autyzmu ani przewidywania jego wystąpienia. Zęby mleczne mogą natomiast stanowić materiał do oceny biomarkerów ekspozycji w badaniach nad tym, jak środowisko i odżywianie mogą wiązać się z neurorozwojem oraz zdrowiem w kolejnych latach życia.
Znaczenie mlecznych zębów może zatem wykraczać daleko poza stomatologię dziecięcą. Ząb, który po wypadnięciu zwykle zostaje wyrzucony lub zachowany jako pamiątka, może pomóc naukowcom badać, jak ekspozycja na czynniki środowiskowe w okresie prenatalnym i we wczesnym dzieciństwie wiąże się ze zdrowiem na kolejnych etapach życia.
Źródła: https://www.zm-online.de/
https://nva.sikt.no/
– Profilaktyka próchnicy u dzieci powinna rozpoczynać się naprawdę bardzo, bardzo wcześnie, bo już na etapie ciąży. Mama powinna zadbać o swoje uzębienie, ale powinna również wiedzieć, jak zadbać o uzębienie dziecka – mówi prof. dr hab. n. med. Dorota Olczak-Kowalczyk, prezes Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej, konsultant krajowa z zakresu stomatologii dziecięcej. Kiedy powinna odbyć się pierwsza wizyta kontrolna dziecka u dentysty? Jak znaleźć złoty środek między jedzeniem przez dziecko słodyczy a dbaniem o zdrowie zębów malucha? Zachęcamy do obejrzenia materiału filmowego!
