W Polsce od 2019 r. niemal pięciokrotnie wzrosła częstość zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie Klebsiella pneumoniae oporne choćby na najsilniejsze antybiotyki. W całej UE wzrost ten wyniósł 72% – alarmuje Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).
Z okazji Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach – obchodzonego 18 listopada – ECDC opublikowało dane za 2025 r. Wynika z nich, iż mimo pewnych postępów w ograniczaniu zużycia tych leków, Europa przez cały czas jest daleka od osiągnięcia celów wyznaczonych na 2030 r. W przypadku niektórych niebezpiecznych bakterii sytuacja, zamiast się poprawiać, staje się coraz poważniejsza.
Szczególnie niepokojące są dane dotyczące bakterii Klebsiella pneumoniae, czyli pałeczki zapalenia płuc, opornej na karbapenemy – antybiotyki należące do leków ostatniej szansy, stosowanych w leczeniu ciężkich zakażeń, gdy inne preparaty zawodzą. Oporność na nie znacznie ogranicza możliwości leczenia. Tymczasem wywoływane przez takie szczepy zakażenia krwi mogą mieć ciężki przebieg i wiążą się z wysokim ryzykiem zgonu.
Jak podało ECDC, w całej Unii Europejskiej ich częstość wzrosła od 2019 do 2025 r. o 72%, choć zgodnie z przyjętymi celami do 2030 r. powinna zmniejszyć się o 5% Jeszcze bardziej alarmująco wyglądają dane dla Polski. W naszym kraju w stosunku do 2019 r. odnotowano wzrost o 393% – z 1,38 do 6,81 przypadków na 100 tys. mieszkańców.
Problem oporności na antybiotyki dotyczy również innych drobnoustrojów. Częstość zakażeń krwi wywoływanych przez Escherichia coli oporne na cefalosporyny trzeciej generacji wzrosła w UE od 2019 r. o 16,4%, zamiast spaść o zakładane 10%. W Polsce wzrost wyniósł 31,3%. ECDC zwraca ponadto uwagę na coraz częstsze wykrywanie bakterii E. coli opornych na karbapenemy nie tylko w szpitalach, ale także poza nimi.
Pozytywnym wyjątkiem są natomiast zakażenia gronkowcem złocistym opornym na metycylinę (MRSA). Ich częstość od 2019 r. zmniejszyła się w UE o 19%, dzięki czemu osiągnięto cel wyznaczony na 2030 r. Jednak w ostatnich dwóch latach zakażenia znowu rosną, co może zagrozić dotychczasowym postępom. W Polsce ich częstość spadła ogółem o 0,2%, wobec zakładanej redukcji o 10%.
35 tys. zgonów rocznie z powodu antybiotykooporności
Jak przypomnieli eksperci ECDC w przesłanym PAP komunikacie, każdego roku w Unii Europejskiej ponad 35 tys. osób umiera z powodu zakażeń drobnoustrojami opornymi na leki przeciwdrobnoustrojowe. To liczba porównywalna z łączną liczbą zgonów spowodowanych grypą, gruźlicą oraz HIV/AIDS.
Także co roku około 4,3 mln pacjentów w UE i Europejskim Obszarze Gospodarczym zakaża się podczas pobytu w szpitalu. Część tych infekcji wywołują bakterie oporne na wiele antybiotyków. Według ECDC, połowie z nich można byłoby zapobiec dzięki skuteczniejszemu ograniczaniu rozprzestrzeniania się drobnoustrojów.
Dyrektorka ECDC Pamela Rendi-Wagner podkreśliła w komunikacie, iż Europa wciąż jest daleka od osiągnięcia dużej części celów dotyczących walki z antybiotykoopornością, choć – jak dodała – nowe metody monitorowania bakterii pozwalają coraz skuteczniej śledzić ich rozprzestrzenianie się i szybciej reagować na zagrożenia.
Jednocześnie ECDC podkreśliło, iż ograniczanie niepotrzebnego stosowania antybiotyków postępuje zbyt wolno. W 2025 r. ich całkowite zużycie na terenie UE było o 5% niższe niż w 2019 r., podczas gdy do 2030 r. powinno spaść o 20%.
W Polsce w tym okresie odnotowano spadek o 6,9%, choć krajowy cel zakłada redukcję aż o 27%. Ogólnie zużycie antybiotyków w naszym kraju zmniejszyło się z 23,6 do 22 dawek dobowych na tysiąc mieszkańców dziennie.
Które antybiotyki są szczególnie nadużywane?
Niepokojące jest również to, jakie antybiotyki stosujemy. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby co najmniej 65% ich zużycia stanowiły leki z grupy Access, czyli preparaty pierwszego wyboru w leczeniu wielu powszechnych zakażeń, o stosunkowo niedużym potencjale sprzyjania lekooporności. Pozostałe grupy obejmują m.in. antybiotyki, których stosowanie wiąże się z większym ryzykiem rozwoju oporności, oraz leki rezerwowe, przeznaczone do leczenia szczególnie trudnych infekcji. Tymczasem w Polsce udział środków Access – zamiast rosnąć – spadł od 2019 r. z 60,4 do 57,1%.
Dzieci – grupa pod szczególnym nadzorem
W tegorocznej kampanii Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach ECDC szczególną uwagę poświęca dzieciom. Jej hasło brzmi „Dbaj o swoje dzieci – mądrze stosuj antybiotyki”. Tymczasem, jak przypomnieli cytowani w komunikacie eksperci, niemowlęta i przedszkolaki należą do grup najczęściej otrzymujących te leki, choć wiele typowych infekcji w tym wieku ich nie wymaga.
Podkreślili, iż przeziębienia, kaszel czy ból gardła są często wywoływane przez wirusy, na które antybiotyki nie działają. Ich przyjmowanie nie skróci czasu trwania choroby, a stosowanie „na wszelki wypadek” może przynieść więcej szkód niż korzyści. Środki te mogą bowiem zaburzać naturalną mikrobiotę jelitową, istotną dla zdrowia i rozwoju młodego organizmu. Mogą ponadto powodować działania niepożądane, m.in. biegunkę, nudności i wysypki skórne.
ECDC zwróciło też uwagę, iż dzieci rozpoczynające uczęszczanie do placówek edukacyjnych mogą przez znaczną część pierwszego roku zmagać się z katarem, kaszlem czy gorączką. Jest to związane z częstym kontaktem z drobnoustrojami i rozwojem odporności. Większa liczba infekcji nie oznacza jednak, iż potrzebują antybiotykoterapii.
Konieczne pilne działania na szczeblach rządowych
W podsumowaniu komunikatu ECDC zaapelowało do państw europejskich o pilne wzmocnienie działań zapobiegających szerzeniu się bakterii opornych na leczenie. Chodzi przede wszystkim o skuteczniejszą kontrolę zakażeń w placówkach medycznych, odpowiednie stosowanie antybiotyków, rozwój diagnostyki laboratoryjnej oraz sprawniejszy nadzór epidemiologiczny.
Eksperci ostrzegli, iż bez szybkich i zdecydowanych działań będzie przybywać zakażeń bakteriami opornymi na antybiotyki, które coraz trudniej leczyć. Wzrośnie liczba związanych z nimi zgonów, a osiągnięcie unijnych celów na 2030 r. stanie się mało prawdopodobne.








