Osoby, które utraciły wszystkie zęby własne, częściej zgłaszają dolegliwości bólowe, w tym bóle głowy – tak wynika z dużego badania populacyjnego przeprowadzonego w Chinach. Naukowcy zaobserwowali też, iż u bezzębnych osób korzystających z protez i wolnych od trudności z przeżuwaniem prawdopodobieństwo występowania bólów głowy były wyraźnie mniejsze. Wyniki sugerują, iż stan uzębienia i sprawność żucia mogą mieć związek z odczuwaniem bólu.
Utrata uzębienia to problem, którego konsekwencje wykraczają poza estetykę uśmiechu i możliwość prawidłowego rozdrabniania pokarmów. Coraz więcej uwagi poświęca się powiązaniom między zdrowiem jamy ustnej a ogólnym stanem organizmu. Jednym z obszarów wymagających dalszych badań jest zależność między bezzębiem, funkcją żucia i występowaniem dolegliwości bólowych.
Zagadnieniu temu przyjrzeli się naukowcy z Pierwszego Szpitala przy Wydziale Medycznym Uniwersytetu Shantou w Chinach. Przeanalizowali dane ponad 17 tys. osób, poszukując związku między całkowitą utratą naturalnego uzębienia a występowaniem bólu, ze szczególnym uwzględnieniem bólów głowy.
Ponad 17 tys. uczestników i trzy fale badań
Badacze posłużyli się danymi z projektu China Health and Retirement Longitudinal Study (CHARLS), obejmującego osoby w średnim i starszym wieku. Analiza uwzględniała informacje z trzech etapów badania: z lat 2011, 2015 i 2018.
W ocenie związku między bezzębiem a występowaniem jakiegokolwiek bólu uwzględniono 17 052 uczestników, natomiast analizę dotyczącą bólów głowy przeprowadzono na podstawie danych 16 781 osób.
Wyniki wykazały, iż u osób z całkowitym bezzębiem szanse zgłaszania jakichkolwiek dolegliwości bólowych były o 63% większe niż u osób z zachowanym uzębieniem. W przypadku bólów głowy różnica wynosiła 42%. Zależności te utrzymywały się również po uwzględnieniu innych czynników, takich jak wiek, płeć, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, status społeczno-ekonomiczny i współwystępujące choroby przewlekłe.
Należy podkreślić, iż badanie dotyczyło całkowitego bezzębia, a nie utraty pojedynczych zębów czy częściowych braków w uzębieniu. Nie można więc automatycznie odnosić jego wyników do wszystkich pacjentów z brakami zębowymi.
Protezy i sprawność żucia mogą mieć znaczenie
Interesującą częścią analizy była ocena zależności między korzystaniem z protez, trudnościami w żuciu i występowaniem bólu u osób bezzębnych. W tej części badania uwzględniono dane z 2018 r. Naukowcy zaobserwowali, iż u uczestników używających protez i niezgłaszających trudności z żuciem szanse występowania bólów głowy były o 93% mniejsze niż w grupie osób bezzębnych, które nie korzystały z protez. Zależność utrzymywała się także po uwzględnieniu dodatkowych czynników mogących wpływać na wynik.
Nieco inaczej wyglądała sytuacja w przypadku ogólnych dolegliwości bólowych. Początkowo korzystanie z protez bez trudności z żuciem wiązało się z mniejszym prawdopodobieństwem ich występowania. Jednak po uwzględnieniu wszystkich analizowanych czynników zależność przestała być istotna statystycznie.
Co ważne, samo używanie protezy nie wystarczało do zaobserwowania podobnej zależności. U osób, które korzystały z uzupełnień protetycznych, ale przez cały czas miały trudności z żuciem, nie stwierdzono istotnego związku z mniejszym prawdopodobieństwem występowania bólu.
Czy utrata zębów może zmieniać odczuwanie bólu?
Autorzy badania wskazują na możliwe powiązanie między stanem zdrowia jamy ustnej, funkcją żucia i percepcją bólu. Nie wyjaśniają jednak dokładnie mechanizmów, które mogłyby odpowiadać za zaobserwowane zależności. Nie można więc stwierdzić, iż utrata zębów bezpośrednio wywołuje bóle głowy ani iż użytkowanie uzupełnień protetycznych pozwala im zapobiegać. Badanie nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego, a jedynie wskazuje na współwystępowanie określonych zjawisk.
Istotnym ograniczeniem pracy jest też sposób pozyskiwania danych. Informacje o stanie uzębienia, korzystaniu z protez, trudnościach w żuciu i występowaniu bólu pochodziły z kwestionariuszy wypełnianych przez samych uczestników. Nie przeprowadzono klinicznej oceny uzębienia ani obiektywnego pomiaru funkcji żucia. Naukowcy podkreślają więc, iż potrzebne są kolejne badania podłużne i interwencyjne, które pozwolą ustalić kierunek obserwowanych zależności oraz wyjaśnić ich możliwe mechanizmy.
Niemniej wyniki badań dr Yukun Ma i wsp. zwracają uwagę na znaczenie nie tylko zachowania naturalnego uzębienia, ale także przywracania sprawności żucia u osób bezzębnych. Pokazują też, iż konsekwencje utraty zębów mogą być związane z problemami wykraczającymi poza jamę ustną.
Artykuł pt. „Edentulism, denture use, and self-reported pain in Chinese older adults: a population-based study using CHARLS” został opublikowany 11 listopada 2026 r. w czasopiśmie „BMC Public Health”.
Współpraca lekarzy dentystów z lekarzami ogólnymi, zarówno POZ, jak i specjalistami z różnych dziedzin medycyny, powinna być niezbędnym elementem skutecznej, holistycznej profilaktyki stomatologicznej. – Bardzo się cieszę, iż w ubiegłym roku zagadnienia z zakresu stomatologii znalazły się w ramach specjalizacji z medycyny rodzinnej. Z kolei elementy medycyny rodzinnej i POZ-u powinny również znaleźć się w programach kształcenia dla stomatologii. Powoli pojawiają się takie wytyczne unijne – mówi prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prorektor ds. umiędzynarodowienia Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, kierownik Katedry i Zakładu Chirurgii Stomatologicznej wrocławskiej uczelni.








