Co odkłada się w tętnicach
Blaszka miażdżycowa powstaje w ścianie naczynia z cholesterolu, komórek zapalnych i wapnia. Zwęża światło tętnicy i ogranicza dopływ krwi do mięśnia sercowego. Żaden produkt spożywczy nie rozpuszcza gotowej blaszki, ale sposób odżywiania wpływa na stężenie cholesterolu LDL, ciśnienie tętnicze i nasilenie stanu zapalnego — czyli na tempo, w jakim zmiany narastają. Kardiolodzy od lat opisują dietę jako element leczenia miażdżycy równorzędny z farmakoterapią u osób z umiarkowanym ryzykiem.
Tłuszcze, które obniżają LDL
Tłuste ryby morskie — łosoś, makrela, śledź, sardynki — dostarczają kwasów omega-3 EPA i DHA. Towarzystwa kardiologiczne zalecają dwie porcje ryb tygodniowo, przy czym co najmniej jedna powinna pochodzić z gatunków tłustych. Kwasy omega-3 obniżają stężenie trójglicerydów i zmniejszają skłonność płytek krwi do zlepiania się.
Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia zawiera jednonienasycone kwasy tłuszczowe oraz polifenole. Zastąpienie nią masła i smalcu obniża frakcję LDL bez redukcji cholesterolu HDL. Podobnie działają orzechy włoskie, migdały i nasiona lnu — garść dziennie wystarczy, żeby dostarczyć organizmowi steroli roślinnych konkurujących z cholesterolem o wchłanianie w jelicie.
Błonnik rozpuszczalny wiąże cholesterol
Owies i jęczmień zawierają beta-glukany, które w przewodzie pokarmowym tworzą żel wiążący kwasy żółciowe. Organizm zużywa wtedy cholesterol na produkcję nowych kwasów, co obniża jego poziom we krwi. Miska płatków owsianych dziennie dostarcza ilości beta-glukanów uznawanej przez EFSA za wystarczającą do wykazania efektu.
Rośliny strączkowe — fasola, soczewica, ciecierzyca — łączą błonnik z białkiem roślinnym i potasem. Potas obniża ciśnienie krwi, przeciwdziałając nadmiarowi sodu z soli kuchennej. Ten sam mechanizm odpowiada za działanie bananów, pomidorów, buraków i szpinaku. Sok z buraka zawiera azotany przekształcane w tlenek azotu, który rozszerza naczynia krwionośne.
Czosnek, cebula i por dostarczają związków siarki wpływających na napięcie ścian naczyń. Jagody, borówki, aronia i granat są źródłem antocyjanów o działaniu przeciwutleniającym, ograniczających utlenianie cząstek LDL — a to właśnie utleniony LDL wnika do ściany tętnicy i inicjuje proces zapalny.
Produkty przyspieszające zmiany
Tłuszcze trans z częściowo utwardzonych olejów roślinnych podnoszą LDL i jednocześnie obniżają HDL. Znajdują się w wyrobach cukierniczych, margarynach twardych i produktach smażonych w głębokim tłuszczu. Nadmiar soli, cukrów prostych oraz przetworzonego mięsa działa w tym samym kierunku. Efekt zmiany diety na naczynia widać po kilku tygodniach w badaniu lipidogramu, wykonywanym na czczo po 12 godzinach bez posiłku.
