Choć Fryderyk Chopin należy do tych postaci XIX w., których stan zdrowia, przede wszystkim ogólnoustrojowego, został dobrze opisany, to jego zdrowie jamy ustnej nigdy nie było analizowane systematycznie. Niemniej zachowane listy Chopina, relacje jego przyjaciół oraz informacje o stosowanych wówczas metodach leczenia pozwalają z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, iż kompozytor zmagał się też z poważnymi problemami stomatologicznymi, które wpływały na jego codzienne życie i komfort, a prawdopodobnie również na stan zdrowia ogólnego.
Chopin (1810-1849) przez większość dorosłego życia był osobą przewlekle chorą i wyniszczoną przez stany chorobowe. Niezależnie od toczących się do dziś sporów dotyczących jego choroby podstawowej (gruźlica płuc, mukowiscydoza, niedobór alfa-1-antytrypsyny lub kardiomiopatia rozstrzeniowa), z perspektywy stomatologii istotne jest, iż przewlekła choroba ogólnoustrojowa zawsze znajduje swoje odzwierciedlenie w jamie ustnej.
Objawy ze strony jamy ustnej opisane w korespondencji
W listach kompozytora i jego korespondencji z partnerką życiową George Sand pojawiają się liczne wzmianki o bolesnych dolegliwościach w obrębie jamy ustnej, trudnościach z jedzeniem, okresowych krwawieniach, a także o nieprzyjemnym zapachu z ust. Objawy te wskazują na możliwość występowania przewlekłych stanów zapalnych błony śluzowej jamy ustnej, chorób przyzębia oraz postępującego uszkodzenia uzębienia.
Kserostomia i przewlekłe infekcje
Jednym z najbardziej prawdopodobnych problemów stomatologicznych Chopina była kserostomia. Jego przewlekłe wyniszczenie, nawracające infekcje oraz stosowanie leków dostępnych w połowie XIX w., w tym preparatów opiatowych i zawierających metale ciężkie, sprzyjały ograniczaniu wydzielania śliny. Taki stan nie tylko powodował dyskomfort, ale też zwiększał podatność na afty i nadżerki, sprzyjał infekcjom jamy ustnej, zaburzał równowagę mikrobioty oraz przyspieszał rozwój próchnicy i chorób przyzębia. Nawracające infekcje błony śluzowej były w tym czasie zjawiskiem powszechnym u osób przewlekle chorych i trudnym do skutecznego leczenia.
Nie zachowały się bezpośrednie opisy uzębienia Chopina ani jego protezy. Brak tych danych nie oznacza jednak, iż nie można analizować stanu uzębienia kompozytora w kontekście historycznym. W połowie XIX w. profilaktyka stomatologiczna praktycznie nie istniała, higiena jamy ustnej ograniczała się do podstawowych metod mechanicznych, a leczenie zachowawcze było rzadkością. Ekstrakcja stanowiła najczęściej jedyną metodę leczenia bólu zęba. U osoby przewlekle chorej, z obniżoną odpornością i zaburzoną funkcją śliny, ryzyko próchnicy oraz infekcji okołowierzchołkowych było wyjątkowo wysokie, co pozwala przypuszczać, iż Chopin doświadczał bólu zębów, postępującej próchnicy i prawdopodobnej utraty części uzębienia.
Krwawienia – przyczyny ogólnoustrojowe i jamy ustnej
W korespondencji kompozytora pojawiają się również wzmianki o krwawieniach, które interpretowano jako objawy ze strony układu oddechowego. Współczesne źródła naukowe potwierdzają, iż część tych dolegliwości miała swoje źródło w jamie ustnej, co jest prawdopodobne w kontekście występowania zapaleń dziąseł, chorób przyzębia oraz nadżerek błony śluzowej. Niemniej w ostatnich latach życia kompozytora często nie rozróżniano precyzyjnie źródeł krwawień i objawy te mogły być przypisywane wyłącznie chorobom płuc.
Historia Fryderyka Chopina stanowi cenny przykład dla współczesnej stomatologii. Pokazuje, w jak dużym stopniu choroby ogólnoustrojowe mogą wpływać na stan jamy ustnej, jak destrukcyjna dla zdrowia może być kserostomia pozostawiona bez leczenia, oraz jak bardzo brak profilaktyki i odpowiedniej opieki stomatologicznej pogarsza jakość życia pacjenta. Choć nie można dziś postawić jednoznacznych diagnoz, analiza źródeł historycznych pozwala uznać, iż problemy stomatologiczne były istotnym, choć zwykle pomijanym elementem cierpienia Chopina.
Źródła: Majka L., Goździk J., Witt M., Cystic fibrosis? A probable cause of Frederic Chopin’s suffering and death. J. Appl. Genetics, 2003, 44, 1: 77–84.
Perciaccante A. et al., Did Frédéric Chopin Die From Heart Failure? J. Card Fail., 2018, 24, 5: 342–344
Fot. https://wmuzeach.pl/
