Pojedyncze, ciemne włoski pojawiające się na brodzie lub nad górną wargą często lekceważymy, traktując je jako drobną niedogodność estetyczną lub urodową przypadłość. W medycynie taki objaw może jednak sygnalizować poważniejsze zaburzenia hormonalne, takie jak zespół Cushinga – rzadka, ale groźna choroba spowodowana nadmiarem kortyzolu w organizmie. Dowiedz się, kiedy symptomy jak hirsutyzm powinny skłonić do działania i co może być ich przyczyną.
- Nadmiar kortyzolu powoduje hirsutyzm, otyłość brzuszną oraz charakterystyczne rozstępy
- Najczęstszą przyczyną zespołu Cushinga jest długotrwałe leczenie glikokortykosteroidami, rzadziej guzy przysadki lub nadnerczy
- Hirsutyzm występuje też w PCOS, wrodzonym przerostu nadnerczy czy nowotworach wydzielających androgeny
Hirsutyzm a zespół Cushinga – jakie mają powiązanie?
Zespół Cushinga to stan przewlekłego nadmiaru kortyzolu, zwanego hormonem stresu. U 70–80% chorych wynika on z długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów, np. w leczeniu astmy czy chorób reumatycznych. Rzadziej przyczyną są guzy przysadki mózgowej (tzw. choroba Cushinga) lub nowotwory nadnerczy.
Wysoki poziom kortyzolu zaburza metabolizm, gospodarkę hormonalną i zmienia wygląd ciała. Jednym z wczesnych objawów jest hirsutyzm – nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet. Włosy stają się wtedy grubsze, ciemniejsze i rosną w miejscach typowych dla mężczyzn, takich jak broda czy okolica nad górną wargą.
Ocena nasilenia hirsutyzmu – skala Ferrimana–Gallweya
W praktyce klinicznej stopień hirsutyzmu mierzy się skalą Ferrimana–Gallweya. Ocenia ona dziewięć obszarów ciała: brodę, okolicę nad górną wargą, klatkę piersiową, brzuch, plecy, ramiona i uda. Każdą partię punktuje się od 0 do 4 – im więcej włosów, tym wyższa ocena. Wynik powyżej 8 punktów wskazuje na hirsutyzm, choć metoda jest subiektywna i zależy od lekarza.
Objawy zespołu Cushinga – nie tylko hirsutyzm
Nadmierne owłosienie to zaledwie jeden z symptomów zespołu Cushinga. Do kluczowych należą:
- Zaokrąglona, tzw. „księżycowata” twarz
- Otyłość skoncentrowana w okolicy tułowia
- Szerokie, czerwone rozstępy, często szersze niż 1 cm
- Skłonność do siniaków
- Osłabienie mięśni, zwłaszcza nóg
- Trądzik
- Hirsutyzm
Bez leczenia choroba zwiększa ryzyko powikłań: nadciśnienia, cukrzycy typu 2, osteoporozy, zaburzeń nastroju i spadku odporności.
Hirsutyzm – czy zawsze oznacza zespół Cushinga?
Nadmierne owłosienie u kobiet nie musi wskazywać na zespół Cushinga. Częściej powoduje je zespół policystycznych jajników (PCOS), zwłaszcza u młodych kobiet. Hirsutyzm towarzyszy też wrodzonej nadczynności nadnerczy, guzom jajników lub nadnerczy produkującym androgeny, nadczynności tarczycy czy lekom takim jak danazol. Bywa też idiopatyczny – bez ustalonej przyczyny mimo badań.
Diagnostyka i leczenie zespołu Cushinga
Diagnoza opiera się na badaniach hormonalnych: teście hamowania deksametazonem, nocnym oznaczeniu kortyzolu w ślinie oraz dobowym wydalaniu wolnego kortyzolu z moczem. Po potwierdzeniu nadmiaru kortyzolu wykonuje się badania obrazowe, np. rezonans magnetyczny przysadki lub tomografię nadnerczy.
Leczenie dostosowuje się do przyczyny: stopniowo odstawia glikokortykosteroidy, usuwa guzy chirurgicznie lub stosuje leki hamujące syntezę kortyzolu, jak ketokonazol czy metyrapon. Terapię prowadzi się w specjalistycznych ośrodkach endokrynologicznych.
