Rak śluzowo-naskórkowy to najczęstszy nowotwór złośliwy gruczołów ślinowych – stanowi on 30-35% tych nowotworów oraz 1-3% nowotworów głowy i szyi. Cechuje się zróżnicowanym obrazem histopatologicznym i przebiegiem klinicznym zależnym od stopnia złośliwości. Podstawą leczenia jest radykalne usunięcie chirurgiczne guza, które w wybranych przypadkach uzupełnia się radioterapią. Artykuł przedstawia opis przypadku 55-letniej pacjentki z guzem podniebienia miękkiego o pośrednim stopniu złośliwości.
Według różnych badań rak śluzowo-naskórkowy (łac. mucoepidermoid carcinoma; MEC) stanowi od 1 do 3% wszystkich złośliwych nowotworów głowy i szyi oraz około 30–35% złośliwych nowotworów gruczołów ślinowych.
Charakterystyka raka śluzowo-naskórkowego
Rak śluzowo-naskórkowy charakteryzuje się mieszanym składem komórkowym, obejmującym komórki śluzowe, komórki nabłonkowe oraz komórki pośrednie. Nowotwór ten może rozwijać się zarówno w dużych gruczołach ślinowych, najczęściej w śliniankach przyusznych, jak i w małych gruczołach ślinowych jamy ustnej (najczęściej na podniebieniu lub w obrębie błony śluzowej policzka). MEC może również występować w innych lokalizacjach, w tym w tchawicy, tarczycy, uchu środkowym lub płucach, co wymaga szerokiego różnicowania diagnostycznego.
Dokładna przyczyna rozwoju raka śluzowo-naskórkowego nie jest w pełni znana, ale uważa się, iż transformacja nowotworowa wynika z mutacji genetycznych w komórkach przewodów gruczołów ślinowych, które zaburzają normalne mechanizmy wzrostu i apoptozy komórkowej. Nowotwór może występować w każdym wieku, przy czym szczyt zachorowań przypada na piątą i szóstą dekadę życia, choć MEC może też dotyczyć osób młodszych, także dzieci – u najmłodszych pacjentów jest on najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym gruczołów ślinowych.
W początkowej fazie rozwoju MEC zwykle objawia się jako bezbolesne, powoli rosnące uwypuklenie w jamie ustnej lub w okolicy podżuchwowej, które stopniowo zwiększa swoją objętość. W miarę postępu choroby może wystąpić się ból, dyskomfort podczas żucia, trudności w otwieraniu ust, zaburzenia czucia lub osłabienie mięśni twarzy, zwłaszcza w przypadku naciekania nerwu twarzowego lub sąsiednich struktur anatomicznych.
Rozpoznanie MEC rozpoczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego jamy ustnej, szyi oraz gruczołów ślinowych. Należy ocenić obecność guza, jego wielkość, konsystencję oraz stan regionalnych węzłów chłonnych. Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny oraz PET-CT w wybranych przypadkach, pozwalają ocenić rozległość choroby, naciekanie tkanek otaczających i obecność ewentualnych przerzutów. Jedynym sposobem potwierdzenia rozpoznania jest badanie histopatologiczne pobranego materiału, najczęściej poprzez biopsję cienkoigłową lub chirurgiczną. Analiza histopatologiczna pozwala także określić stopień złośliwości guza, co ma najważniejsze znaczenie prognostyczne.
W praktyce klinicznej stopień złośliwości MEC klasyfikuje się jako niski, pośredni oraz wysoki. Klasyfikacja opiera się na cechach mikroskopowych guza, takich jak proporcje komórek śluzowych względem komórek nabłonkowych, stopień atypii komórkowej, częstość mitoz oraz obecność obszarów litych i naciekania tkanek. Nowotwory niskiego stopnia rosną wolniej i mają lepsze rokowanie, podczas gdy nowotwory wysokiego stopnia są bardziej agresywne i częściej dają przerzuty.
Podstawową metodą leczenia raka śluzowo-naskórkowego jest chirurgia. Zabieg ma na celu całkowite usunięcie guza wraz z marginesem tkanek zdrowych, wolnych od mikroskopowego naciekania nowotworu. W przypadku zajęcia węzłów chłonnych konieczne jest również wykonanie dyssekcji szyjnej. Radioterapia może być stosowana jako leczenie uzupełniające, szczególnie w przypadku guzów wysokiego stopnia złośliwości, obecności marginesów chirurgicznych oraz naciekania nerwów lub kości. Chemioterapia jest rzadko stosowana, najczęściej w zaawansowanych stadiach choroby, przy przerzutach lub gdy leczenie chirurgiczne lub radioterapia nie są możliwe.
Rokowanie w MEC zależy od stopnia złośliwości histologicznej, stadium klinicznego, wyników marginesów chirurgicznych oraz obecności przerzutów odległych. Nowotwory niskiego stopnia mają bardzo dobre rokowanie z pięcioletnim wskaźnikiem przeżycia wynoszącym choćby 92–100%. Nowotwory pośredniego stopnia mają umiarkowane rokowanie, a nowotwory wysokiego stopnia wykazują znacząco gorsze przeżycie.
Opis przypadku
Kobieta, lat 55, zgłosiła się z lekarza z powodu powoli narastającego guzka na podniebieniu miękkim w tylnej części jamy ustnej. Guz był bezbolesny i stopniowo zwiększał swoje rozmiary, powodując dyskomfort podczas żucia. W wywiadzie pacjentka nie zgłaszała żadnych dolegliwości bólowych ani zaburzeń czucia w obrębie twarzy. Badanie kliniczne wykazało twardą, nieprzesuwalną zmianę w tylnej części jamy ustnej. Badania obrazowe, w tym tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, potwierdziły obecność guzowatej masy zajmującej błonę śluzową i podłoże podniebienia, bez widocznego naciekania kości.
Biopsja chirurgiczna wykazała obecność raka śluzowo-naskórkowego o pośrednim stopniu złośliwości, charakteryzującego się mieszanym wzrostem komórek śluzowych i nabłonkowych, umiarkowaną atypią i obecnością cyst śluzowych.
Ze względu na lokalizację i charakter guza lekarze podjęli decyzję o szerokim wycięciu zmiany wraz z marginesem zdrowych tkanek obejmującym część miękkiego podniebienia. Ponieważ nie stwierdzono klinicznych objawów zajęcia węzłów chłonnych, dyssekcja szyi nie została wykonywana. W badaniu mikroskopowym marginesy chirurgiczne były wolne od naciekania nowotworu, co zmniejszyło ryzyko nawrotu. Ze względu na pośredni stopień złośliwości oraz charakter guza, pacjentce zalecono radioterapię adjuwantową. Po zakończeniu leczenia pacjentka pozostawała pod stałą kontrolą onkologiczną i stomatologiczną przez 5 lat, bez stwierdzenia nawrotu choroby ani przerzutów odległych, i nie zgłaszała zaburzeń funkcjonalnych związanych z obszarem operowanym.
Rak śluzowo-naskórkowy wymaga wczesnej diagnostyki, oceny histopatologicznej i indywidualnie dostosowanego leczenia chirurgicznego, a w razie potrzeby także radioterapii lub chemioterapii. Prawidłowe rozpoznanie i szeroka resekcja z marginesami wolnymi od naciekania nowotworowego są podstawą skutecznego leczenia i korzystnego rokowania, zwłaszcza w przypadku nowotworów niskiego lub pośredniego stopnia złośliwości. Regularne kontrole po leczeniu są niezbędne w celu wczesnego wykrycia ewentualnych wznowień.
Tytuł artykułu:
Operculectomy Preceding a Mucoepidermoid Carcinoma Development: Case Report
Autorzy:
Torres Urbina Claudia Araceli (1), Liceaga Escalera Carlos Juan (2), Montoya Pérez Luis Alberto (3), Sosa Villanueva Brenda Vanessa (4), Aldape Barrios Beatríz Catalina (5)
- Private Practice, Academic of UNAM, Oral Surgery Clinic, Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City, Mexico.
- Oral and Maxillofacial Surgery Service, Hospital Juárez de México, Mexico City, Mexico.
- Faculty of Oral and Maxillofacial Surgery Service, Hospital Juárez de México, Mexico City, Mexico.
- Oral Surgery Clinic, Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City, Mexico.
- Oral Pathology Academic, Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM), Mexico City, Mexico
Hindawi. Case Reports in Dentistry, volume 2026, article ID 092442, 7 pages: https://doi.org/10.1155/crid/1092442
Artykuł dostępny jest pod adresem: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1155/crid/1092442
