Przeprowadzone w Hongkongu największe dotychczas badanie naukowe nie potwierdziło, aby stosowanie paracetamolu przez kobiety w ciąży zwiększało ryzyko zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) lub zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci. Autorzy podkreślili, iż zastosowanie nowatorskiej metody porównywania rodzeństwa pozwoliło wyeliminować wpływ wielu czynników, które mogły zniekształcać wyniki wcześniejszych analiz.
Paracetamol od lat jest uznawany za lek pierwszego wyboru w leczeniu bólu i gorączki u kobiet w ciąży. Mimo to w ostatnich latach pojawiły się publikacje sugerujące możliwy związek między jego stosowaniem a większym ryzykiem występowania u dzieci zaburzeń neurorozwojowych, takich jak autyzm czy ADHD.
Doniesienia te wywołały duże obawy zarówno wśród przyszłych matek, jak i lekarzy, w tym lekarzy stomatologów, którzy często stają przed koniecznością łagodzenia bólu zęba lub dolegliwości po zabiegach u ciężarnych pacjentek. Nowe badanie naukowców z Uniwersytetu w Hongkongu dostarczyło jednak mocnych dowodów przemawiających za bezpieczeństwem paracetamolu stosowanego w okresie ciąży.
Przełomowe badanie z udziałem ponad 700 tys. matek i dzieci
Naukowcy z Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w Hongkongu (HKUMed) przeanalizowali elektroniczną dokumentację medyczną 708 020 par matka-dziecko z lat 2000-2023. Było to pierwsze badanie przeprowadzone w Hongkongu wykorzystujące tzw. metodę porównywania rodzeństwa (sibling-matched analysis), która pozwala ograniczyć wpływ wspólnych czynników genetycznych i środowiskowych.
Wcześniejsze badania obserwacyjne sugerowały niewielki wzrost ryzyka ASD i ADHD u dzieci matek przyjmujących paracetamol. Jednak nie uwzględniały one w pełni różnic pomiędzy kobietami stosującymi lek i tymi, które go nie przyjmowały, takich jak stan zdrowia, choroby towarzyszące, styl życia czy uwarunkowania rodzinne.
Początkowa analiza danych, bez porównywania rodzeństwa, również wykazała niewielki wzrost ryzyka. Sytuacja zmieniła się jednak po zastosowaniu bardziej rygorystycznej metodologii.
Porównanie rodzeństwa nie wykazało związku z autyzmem ani ADHD
Badacze porównali rodzeństwo urodzone przez tę samą matkę, z którego jedno było narażone na działanie paracetamolu w okresie życia płodowego, a drugie nie.
Po uwzględnieniu wspólnych czynników rodzinnych nie stwierdzono związku pomiędzy przyjmowaniem paracetamolu w ciąży a zwiększonym ryzykiem wystąpienia u dzieci zaburzeń ze spektrum autyzmu ani ADHD.
Wyniki pozostawały niezmienne niezależnie od:
- dawki leku,
- trymestru ciąży, w którym był stosowany,
- sposobu jego przyjmowania – sporadycznego, okresowego lub długotrwałego.
Zdaniem autorów oznacza to, iż wcześniejsze doniesienia mogły wynikać przede wszystkim z niewystarczającego uwzględnienia czynników zakłócających, a nie z rzeczywistego wpływu paracetamolu na rozwój dziecka.
Wyniki badania mają znaczenie również dla lekarzy dentystów. Paracetamol pozostaje bowiem jednym z podstawowych leków przeciwbólowych rekomendowanych kobietom w ciąży, m.in. w przypadku bólu zęba czy dolegliwości po niektórych zabiegach stomatologicznych, gdy zastosowanie innych preparatów może być ograniczone.
Naukowcy: badanie rozwiewa obawy kobiet w ciąży
– Podczas ciąży zachorowałam na półpasiec, ale z powodu medialnych doniesień nie zdecydowałam się przyjmować paracetamolu. Jako badaczka i jednocześnie matka doskonale rozumiem lęk, z którym mierzy się wiele kobiet. Nasze badanie dostarcza uspokajających dowodów, których sama wówczas potrzebowałam i które pomogłyby mi skuteczniej poradzić sobie z bólem – powiedziała współautorka badania dr April Luo Shan z Katedry Medycyny Rodzinnej i Podstawowej Opieki Zdrowotnej HKUMed.
Podobnego zdania jest prof. Peter Tanuseputro, pracownik tej samej Katedry, kolejny współautor badania. – Sprzeczne wyniki wcześniejszych badań wzbudzały wątpliwości i niepotrzebny stres u przyszłych rodziców. Wiele kobiet rezygnowało z leczenia bólu lub sięgało po inne leki, które mogły być mniej bezpieczne. Nasze badanie, przeprowadzone metodą porównywania rodzeństwa w ogromnej populacji chińskich pacjentów, dostarcza mocnych dowodów potwierdzających bezpieczeństwo paracetamolu w ciąży – podkreślił.
Wyniki mogą uspokoić pacjentki i lekarzy
Autorzy zwrócili uwagę, iż ocena długoterminowych skutków stosowania leków w okresie życia płodowego wymaga dostępu do bardzo dużych baz danych oraz zaawansowanych metod analitycznych.
– Monitorowanie długoterminowych następstw ekspozycji płodu na leki wymaga niezwykle solidnej infrastruktury danych. Dzięki współpracy z Laboratory of Data Discovery for Health oraz wsparciu Rady Grantów Badawczych i Hongkońskiego Urzędu Szpitali mogliśmy z odpowiednią precyzją i na odpowiednio dużą skalę odpowiedzieć na to ważne pytanie dotyczące bezpieczeństwa farmakoterapii – powiedział prof. Ian Wong Chi-kei, kierownik Katedry Farmakologii i Farmacji Uniwersytetu w Hongkongu.
Zdaniem badaczy wyniki stanowią istotny argument przemawiający za utrzymaniem dotychczasowych zaleceń dotyczących stosowania paracetamolu w ciąży. Mogą one uspokoić zarówno lekarzy różnych specjalności – w tym dentystów planujących leczenie ciężarnych pacjentek – jak i same kobiety, które z powodu bólu lub gorączki wymagają skutecznej, a jednocześnie bezpiecznej terapii.
Wyniki analizy przedstawiono w artykule „Prenatal Acetaminophen (Paracetamol) Use and the Risk of Autism and/or Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Among Sibling-Matched Cohorts” na łamach „JAMA Internal Medicine”.
Źródła: https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/
https://hku.hk
Przygotowanie organizmu kobiety do ciąży powinno obejmować także przygotowanie jamy ustnej – usunięcie ognisk próchnicy, eliminację stanów zapalnych oraz wyleczenie ewentualnych chorób dziąseł. W praktyce ten obszar wciąż bywa jednak pomijany. – W takich sytuacjach myśli się częściej np. o probiotykach ułatwiających zajście w ciążę lub o kwasie foliowym, a o takich rzeczach, jak dobrze przygotowana jama ustna często niestety zapominamy. Nie bójmy się o tym rozmawiać z naszymi pacjentkami – mówi dr n. med. Michał Gontkiewicz – lekarz ginekolog, członek prezydium ORL w Warszawie.
