Europejska Federacja Periodontologiczna (EFP) opublikowała nowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia ostrych stanów periodontologicznych. Dokument ma pomóc lekarzom dentystom w podejmowaniu szybkich i adekwatnych decyzji klinicznych w sytuacjach, w których istotne znaczenie ma opanowanie bólu, infekcji oraz postępującego niszczenia tkanek.
Nowe zalecenia – opublikowane w „Journal of Clinical Periodontology” pod tytułem „Management of Acute Periodontal Conditions – The EFP S2k Level Clinical Practice Guideline” – dotyczą trzech jednostek chorobowych wyróżnionych w „Klasyfikacji chorób i stanów periodontologicznych oraz okołowszczepowych” z 2018 r. Są to martwicze choroby przyzębia, ropnie przyzębia oraz zmiany endodontyczno-periodontologiczne.
W przeciwieństwie do wielu przewlekłych chorób przyzębia, ostre stany periodontologiczne mogą rozwijać się bardzo szybko. Towarzyszą im objawy bólowe – od niewielkiego dyskomfortu po silny ból – a także gwałtowne niszczenie tkanek przyzębia. Istnieje również ryzyko dalszego postępu zmian, ich rozszerzenia oraz rozprzestrzenienia się infekcji.
Z tego względu pacjenci z ostrymi stanami periodontologicznymi wymagają szybkiego rozpoznania oraz niezwłocznego wdrożenia odpowiedniego postępowania.
Trzy etapy postępowania z pacjentem
Nowe wytyczne przedstawiają postępowanie kliniczne w formie trzech następujących po sobie etapów.
- Pierwszy etap to potwierdzenie rozpoznania na podstawie definicji przypadków zawartych w klasyfikacji z 2018 r.
- Drugi etap obejmuje opanowanie ostrego stanu – w tym kontrolę bólu oraz aktywnego procesu niszczenia tkanek – poprzez odpowiednie leczenie początkowe.
- Dopiero po opanowaniu ostrego epizodu należy przejść do trzeciego etapu, czyli leczenia choroby podstawowej. Jego celem jest ograniczenie ryzyka nawrotu oraz kontrola następstw, które mogą pozostać po przebytym stanie ostrym.
Takie uporządkowanie postępowania ma ułatwić lekarzom dentystom podejmowanie decyzji zarówno w pierwszej fazie leczenia, jak i na kolejnych etapach terapii.
Eksperci podkreślają znaczenie szybkiej reakcji
Wytyczne opracowano w oparciu o rygorystyczny proces naukowy obejmujący m.in. dwa zlecone przeglądy systematyczne, których celem była ocena dostępnych dowodów. Na ich podstawie sformułowano konkretne zalecenia, które następnie poddano ustrukturyzowanemu procesowi konsensusu z udziałem ekspertów oraz szerokiego grona interesariuszy.
– Ostre stany periodontologiczne mają szybki początek i zwykle wiążą się z bólem, ale najważniejszymi cechami są szybkie niszczenie tkanek oraz ryzyko progresji i rozprzestrzenienia się procesu. W niektórych przypadkach mogą one choćby zagrażać życiu, jak ma to miejsce w przypadku martwiczych chorób przyzębia u dzieci z ciężkimi i przewlekłymi zaburzeniami odporności. Dlatego lekarze dentyści potrzebują jasnych wytycznych, które pomogą im podejmować adekwatne decyzje bez zwłoki – powiedział prof. David Herrera, periodontolog, wykładowca University Complutense of Madrid, pierwszy autor publikacji.
– Wytyczne łączą dostępne dowody naukowe i konsensus ekspertów w praktyczne, etapowe podejście – od prawidłowej diagnozy i opanowania ostrego epizodu, przez leczenie istniejącej wcześniej choroby podstawowej, aż po zapobieganie nawrotom – dodał.
Kolejny element programu wytycznych EFP
Nowe wytyczne są rezultatem 21. Europejskich Warsztatów Periodontologicznych, które odbyły się w listopadzie 2025 r. i były poświęcone klinicznym wytycznym dotyczącym chorób dziąseł oraz ostrych stanów periodontologicznych.
Dokument stanowi kolejny element programu EFP dotyczącego opracowywania wytycznych opartych na dowodach naukowych. Wcześniej przygotowano m.in. zalecenia dotyczące leczenia zapalenia przyzębia w stadiach I-III (Sanz i wsp., 2020), w stadium IV (Herrera i wsp., 2022), a także zapobiegania chorobom tkanek wokół implantów i ich leczenia (Herrera i wsp., 2023).
Prezes EFP prof. Mia Rakić podkreśliła znaczenie praktycznego wymiaru nowych zaleceń. – Zapewnienie lekarzom dentystom rzetelnych i praktycznych wytycznych, które można stosować w codziennej opiece klinicznej, jest podstawowym elementem misji EFP. Dzięki nowym wytycznym zajmujemy się stanami, które wymagają szybkich i opartych na wiedzy decyzji klinicznych, pomagając zapewnić naszym pacjentom terminową, spójną i skuteczną opiekę – powiedziała.
Źródło: https://www.efp.org
https://onlinelibrary.wiley.com
Choroby periodontologiczne stanowią jedno z głównych wyzwań współczesnej stomatologii. Niezależnie od wieku pacjenta czy czynników obciążających, podstawą redukcji ryzyka stanów zapalnych przyzębia pozostaje efektywna profilaktyka domowa. – Niezależnie od grupy pacjentów, najważniejszym elementem profilaktyki jest codzienne, skuteczne utrzymywanie higieny jamy ustnej. Regularne szczotkowanie oraz oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych pozwalają na efektywną kontrolę biofilmu, co bezpośrednio przekłada się na redukcję stanu zapalnego przyzębia – mówi prof. dr hab. n. med. Marta Cześnikiewicz-Guzik, kierownik Zakładu Periodontologii, Profilaktyki i Klinicznej Patologii Jamy Ustnej Instytutu Stomatologii Wydziału Lekarskiego UJ CM w Krakowie, specjalistka chirurgii stomatologicznej i periodontologii.
