Przewlekła chrypka, trudności w połykaniu, powiększone węzły chłonne szyi czy niegojące się owrzodzenie języka mogą być sygnałem nowotworu głowy i szyi. Główny Inspektorat Sanitarny, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego oraz Narodowy Instytut Onkologii PIB rozpoczęły kampanię „Nie odbieraj sobie głosu”, której celem jest zwiększenie świadomości na temat objawów, profilaktyki i znaczenia wczesnego rozpoznania tych nowotworów.
W Polsce – podobnie jak w innych krajach Europy – obserwuje się niepokojący wzrost liczby zachorowań na nowotwory głowy i szyi wśród osób poniżej 40. roku życia, także tych, które nigdy nie paliły papierosów i nie nadużywały alkoholu. Szczególną uwagę zwraca wzrost zachorowań na raka części ustnej gardła, obejmującego m.in. migdałki oraz nasadę języka.
HPV jednym z głównych czynników ryzyka
Jedną z najważniejszych przyczyn tego zjawiska są zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). W krajach rozwiniętych infekcja HPV odpowiada za większość nowotworów części ustnej gardła.
– Możemy znacząco zmniejszyć te statystyki, jeżeli zaczniemy się szczepić – powiedział dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny. – Szczepionka najskuteczniejsza jest u dziewcząt i młodych kobiet, które nie rozpoczęły jeszcze współżycia seksualnego, ale bardzo korzystne jest także szczepienie chłopców i dorosłych mężczyzn.
Ekspert zwrócił uwagę, iż HPV nie jest wyłącznie problemem kobiet. Zakażenie może dotyczyć również dorosłych mężczyzn, u których może mieć związek m.in. z nowotworami odbytu, prącia, krtani czy migdałków.
– Mamy świetne przykłady skuteczności szczepień przeciw HPV m.in. w Australii, Danii, Szwecji czy Wielkiej Brytanii, które pokazały, iż masowe szczepienia to najskuteczniejsza droga do eliminacji chorób powiązanych z przewlekłym zakażeniem HPV. Pamiętajmy, iż nie ma limitu wieku, powyżej którego nie należy się szczepić – podkreślił dr Grzesiowski.
Niepokojące objawy także w jamie ustnej
Nowotwory głowy i szyi często rozwijają się skrycie. Ich pierwsze objawy mogą przypominać infekcję górnych dróg oddechowych, dlatego przez długi czas mogą być bagatelizowane. Tymczasem rozpoznanie choroby na wczesnym etapie znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Szczególną rolę w zauważaniu niepokojących zmian w obrębie jamy ustnej mogą odgrywać także lekarze dentyści i higienistki stomatologiczne. Podczas rutynowego badania stomatologicznego można dostrzec m.in. niegojące się owrzodzenia, nietypowe zmiany błony śluzowej, czerwone lub białe zmiany czy nieprawidłowości w obrębie języka. Ich obecność nie oznacza oczywiście choroby nowotworowej, ale wymaga odpowiedniej diagnostyki.
– Bardzo ważne jest, by każdy, kto zaobserwuje trwające powyżej 3 tygodni niezwiązane z infekcją objawy, takie jak przewlekła chrypka, problemy z połykaniem, guz szyi, ból gardła, czerwone lub białe naloty w jamie ustnej, niegojące się owrzodzenie języka, niedrożność nosa lub krwawy wyciek z nosa, zgłosił się do lekarza laryngologa – podkreśliła prof. Karolina Dżaman, kierownik Kliniki Otolaryngologii CMKP.
Objawem nowotworu może być także znaczne powiększenie węzłów chłonnych szyi. Eksperci podkreślają, iż utrzymujących się zmian nie należy tłumaczyć wyłącznie przebytą infekcją czy podrażnieniem.
Według prof. Andrzeja Kaweckiego, zastępcy dyrektora ds. klinicznych Narodowego Instytutu Onkologii – PIB i kierownika Kliniki Nowotworów Głowy i Szyi, w Polsce około 60% nowotworów głowy i szyi rozpoznaje się u pacjentów w późnym stadium zaawansowania klinicznego.
– Niestety, w Polsce około 60% wszystkich nowotworów głowy i szyi jest diagnozowanych u chorych w późnym stadium zaawansowania klinicznego, przez co efekty leczenia są niezadowalające – podkreślił prof. Kawecki. – Wczesne wykrycie zwiększa szansę na całkowite wyleczenie.
Szczepienie przeciw HPV elementem profilaktyki
Kampania „Nie odbieraj sobie głosu” ma zwracać uwagę nie tylko na wczesne rozpoznawanie objawów, ale również na profilaktykę pierwotną. Obejmuje ona przede wszystkim unikanie palenia tytoniu i innych produktów nikotynowych, ograniczenie spożycia alkoholu, zdrowy styl życia oraz szczepienia przeciw HPV.
Wirus brodawczaka ludzkiego przenosi się przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych. Szczepienie jest najskuteczniejsze przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, jednak również osoby dorosłe mogą odnieść korzyść ze szczepienia. Przebyte zakażenie jednym typem HPV nie wyklucza bowiem możliwości ponownego zakażenia innym typem wirusa.
W Polsce dostępne są szczepionki 2-walentna, skierowana przeciw HPV-16 i HPV-18 oraz 9-walentna, zapewniająca ochronę przed dziewięcioma typami wirusa: HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58.
Szczepienia przeciw HPV chronią przed nowotworami związanymi z określonymi typami wirusa, w tym rakiem szyjki macicy, a także niektórymi nowotworami odbytu, prącia oraz głowy i szyi. W przypadku nowotworów jamy ustnej i gardła znaczenie szczepień jest szczególnie istotne w kontekście rosnącej liczby zachorowań związanych z HPV.
W ramach kampanii eksperci przypominają również, iż szczepienia przeciw HPV są dostępne w Polsce zarówno dla dzieci, jak i osób dorosłych, przy czym zasady refundacji zależą od wieku i zastosowanego preparatu. Dzieci w wieku 9-14 lat mogą korzystać z bezpłatnych szczepień w ramach programu profilaktycznego. Szczepienia są realizowane m.in. w szkołach podstawowych i placówkach podstawowej opieki zdrowotnej, a osoby dorosłe mogą zaszczepić się również w aptekach.
Kampania „Nie odbieraj sobie głosu” jest prowadzona w związku z Europejskim Tygodniem Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi, który przypada w dniach 21-25 września. Jej organizatorzy przypominają, iż profilaktyka, znajomość objawów oraz szybka konsultacja ze specjalistą mogą mieć najważniejsze znaczenie dla przebiegu choroby i jakości życia pacjenta.
Źródło, zdjęcie: https://www.gov.pl/web/gis
Europejski Kodeks Walki z Rakiem to zbiór 12 kluczowych rekomendacji ułatwiających obniżenie ryzyka chorób nowotworowych. Szczególną rolę w promowaniu tych zasad odgrywają lekarze dentyści oraz pozostały personel gabinetu stomatologicznego, mający bezpośredni kontakt z pacjentami. – Europejski Kodeks Walki z Rakiem w prosty sposób wskazuje, jak zmniejszyć ryzyko nowotworów. najważniejsze jest ograniczenie narażenia na dym tytoniowy. Chcielibyśmy, aby przy wsparciu lekarzy dentystów, higienistek i asystentek ten czynnik miał jak najmniejszy wpływ na populację. Wspólnie promujmy oparte na dowodach metody rzucania palenia, w tym nikotynową terapię zastępczą – mówi dr hab. n. med. Paweł Koczkodaj, absolwent zdrowia publicznego na WUM, doktor nauk medycznych i nauk o zdrowiu, specjalista zdrowia publicznego, edukator zdrowotny, adiunkt w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytucie Badawczym, ambasador Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem w Polsce.
