Znieczulenie miejscowe jest jedną z najczęściej wykonywanych procedur w gabinecie stomatologicznym, ale w rzadkich przypadkach może prowadzić do ciężkiej toksyczności ogólnoustrojowej. Tragiczna śmierć 23-letniej pacjentki po ekstrakcji zębów mądrości w Kanadzie przypomniała o powikłaniu, które wymaga szybkiego rozpoznania i natychmiastowego postępowania.
Virginia Blatz zgłosiła się 27 listopada 2024 r. do Boundary Trails Dental Centre w mieście Morden, aby usunąć zęby mądrości. niedługo po rozpoczęciu zabiegu w gabinecie doszło do nagłego zdarzenia medycznego. Matka pacjentki, Victoria Blatz, została wezwana do kliniki po informacji, iż jej córka ma drgawki. Virginia została następnie przewieziona do szpitala, gdzie tego samego dnia zmarła.
Według informacji przekazanych przez prawnika rodziny wynik autopsji wskazał na ogólnoustrojową toksyczność środka znieczulenia miejscowego (ang. local anesthetic systemic toxicity, LAST). Może być ona następstwem niezamierzonego podania środka znieczulenia miejscowego do naczynia krwionośnego.
LAST – rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie
LAST występuje wtedy, gdy stężenie środka znieczulenia miejscowego w krążeniu osiąga poziom wywołujący toksyczne działanie na organizm. Szczególnie istotne jest działanie na ośrodkowy układ nerwowy oraz układ sercowo-naczyniowy. Do objawów mogą należeć między innymi zaburzenia świadomości, parestezje w okolicy ust, szumy uszne, zaburzenia widzenia, drżenia i drgawki. W ciężkich przypadkach pojawiają się zaburzenia rytmu serca, hipotensja, zaburzenia przewodzenia i zatrzymanie krążenia.
Obraz kliniczny nie zawsze jest jednak typowy. Część przypadków przebiega bez klasycznych objawów neurologicznych, a pierwszym sygnałem może być gwałtowne pogorszenie funkcji układu krążenia. Opisywane są również przypadki z opóźnionym początkiem objawów. W przypadku Virginii Blatz pierwszym podanym przez rodzinę objawem były drgawki.
Sam fakt wystąpienia LAST nie oznacza jednak automatycznie błędu lekarza. W dostępnych materiałach nie podano rodzaju ani dawki zastosowanego środka znieczulenia miejscowego, szczegółów techniki podania ani przebiegu działań ratunkowych w gabinecie. Nie ma więc podstaw, aby na podstawie samego wyniku autopsji przesądzać o odpowiedzialności zawodowej dentysty.
Podanie donaczyniowe może gwałtownie zwiększyć ryzyko toksyczności
Jednym z mechanizmów prowadzących do LAST jest przypadkowe podanie środka znieczulenia miejscowego do naczynia krwionośnego. Wówczas stężenie środka znieczulenia miejscowego we krwi może gwałtownie wzrosnąć i wywołać objawy neurologiczne lub sercowo-naczyniowe. Ryzyko zależy także od rodzaju i dawki zastosowanego środka, miejsca podania oraz czynników związanych z pacjentem.
W praktyce znaczenie ma zatem nie tylko przestrzeganie maksymalnych dawek. Istotne są również technika podawania, aspiracja przed podaniem, podawanie środka w małych porcjach oraz obserwacja pacjenta po podaniu znieczulenia. W piśmiennictwie stomatologicznym podkreśla się również znaczenie uwzględniania masy ciała pacjenta i wszystkich zastosowanych środków znieczulenia miejscowego przy obliczaniu całkowitej dawki.
W LAST liczą się szybkie rozpoznanie i przygotowanie gabinetu
W przypadku podejrzenia LAST najważniejsze jest natychmiastowe przerwanie podawania środka znieczulenia miejscowego, wezwanie pomocy oraz zabezpieczenie drożności dróg oddechowych, zapewnienie odpowiedniej wentylacji i utlenowania oraz wsparcie krążenia. Aktualne zalecenia dotyczące postępowania w LAST uwzględniają również wczesne zastosowanie 20-procentowej emulsji lipidowej w przypadku ciężkiej toksyczności.
Nie oznacza to, iż każdy pacjent po znieczuleniu wymaga rozbudowanego monitorowania. Oznacza natomiast, iż zespół wykonujący procedury z użyciem środków znieczulenia miejscowego powinien być przygotowany na możliwość wystąpienia poważnego działania niepożądanego. Wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Anestezjologii Regionalnej i Medycyny Bólu (American Society of Regional Anesthesia and Pain Medicine, ASRA) podkreślają znaczenie dostępności wyposażenia niezbędnego do prowadzenia resuscytacji, znajomości zasad postępowania w przypadku LAST oraz możliwości szybkiego zastosowania emulsji lipidowej.
Właśnie szybkość reakcji może mieć najważniejsze znaczenie. Objawy LAST mogą pojawić się bardzo gwałtownie po podaniu środka znieczulenia miejscowego, a niedotlenienie i kwasica dodatkowo nasilają toksyczne działanie anestetyku. Dlatego podstawą postępowania pozostają zapewnienie drożności dróg oddechowych, prawidłowej wentylacji i utlenowania oraz wsparcie układu krążenia.
Po śmierci pacjentki przez cały czas trwa postępowanie wyjaśniające
W sprawie śmierci Virginii Blatz postępowanie wyjaśniające prowadzi organ samorządu zawodowego – Manitoba Dental Association. Pacjentką zajmował się dr Ronald Janz, który przez cały czas figuruje w rejestrze jako lekarz dentysta, jednak jego uprawnienia obejmują w tej chwili ograniczenia dotyczące podawania środków znieczulenia miejscowego oraz korzystania z usług sedacji.
Rodzice Virginii od niemal dwóch lat próbują uzyskać informacje dotyczące postępowania. W czerwcu 2026 r. złożyli także formalną skargę na dentystę. Manitoba Dental Association wyjaśnia, iż ze względu na trwające postępowanie i obowiązek zachowania poufności nie może ujawniać jego szczegółów przed zakończeniem procesu.
Źródła: https://www.oralhealthgroup.com/
https://www.cbc.ca/
