Prawo pacjenta do poszanowania intymności i godności nie ogranicza się do zapewnienia mu komfortu podczas badania. Obejmuje również odpowiednią organizację pracy placówki, ochronę informacji o stanie zdrowia i kontrolę nad tym, kto może przebywać w gabinecie podczas udzielania świadczeń. Rzecznik Praw Pacjenta przypomina o obowiązkach podmiotów leczniczych i wskazuje, jakie rozwiązania powinny chronić prywatność pacjentów.
Wizyta w gabinecie lekarskim – również stomatologicznym – często wiąże się z koniecznością odsłonięcia części ciała, poddania się badaniu lub przekazania personelowi informacji dotyczących zdrowia. W takich sytuacjach szczególnego znaczenia nabiera prawo do poszanowania intymności i godności. Pacjent powinien mieć pewność, iż świadczenia są udzielane w warunkach zapewniających mu prywatność, a informacje o jego stanie zdrowia nie trafią do osób nieuprawnionych.
Obowiązek ochrony tych praw spoczywa nie tylko na poszczególnych członkach personelu medycznego, ale również na kierownictwie placówki. To właśnie sposób organizacji pracy, wyposażenie pomieszczeń czy zasady przyjmowania pacjentów mogą decydować o tym, czy ich intymność jest rzeczywiście respektowana.
Intymność pacjenta to nie tylko dyskrecja podczas badania
Prawo do poszanowania intymności i godności jest jednym z podstawowych praw pacjenta. Oznacza, iż placówka medyczna powinna zapewnić mu warunki, w których może korzystać ze świadczeń zdrowotnych z zachowaniem prywatności i poczucia bezpieczeństwa. Dotyczy to zarówno sposobu komunikacji personelu z pacjentem, jak i organizacji samego procesu diagnostycznego oraz terapeutycznego.
Istotną zasadą jest ograniczenie obecności osób uczestniczących w udzielaniu świadczenia do tych, których udział jest rzeczywiście niezbędny. Obecność innych osób wymaga zgody pacjenta. Nie można zatem zakładać, iż samo przebywanie w placówce medycznej oznacza zgodę na obecność osób postronnych podczas badania czy leczenia.
– Poszanowanie intymności i godności pacjenta nie jest tylko obowiązkiem personelu medycznego. Wymaga także odpowiedniej organizacji udzielania świadczeń zdrowotnych, która zapewnia pacjentowi prywatność i poczucie bezpieczeństwa – powiedział cytowany w komunikacie Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec.
Ma to szczególne znaczenie również w stomatologii. Podczas badania jamy ustnej, leczenia zachowawczego, zabiegów chirurgicznych czy konsultacji dotyczących problemów zdrowotnych pacjent przekazuje personelowi informacje, które nie powinny być dostępne dla osób nieuczestniczących w procesie leczenia. Co więcej, naruszenie intymności nie musi oznaczać bezpośredniej ingerencji w prywatną przestrzeń pacjenta. Wystarczy, iż osoby postronne mogą usłyszeć rozmowę z lekarzem lub poznać informacje dotyczące jego stanu zdrowia.
Jeden gabinet, kilku pacjentów. Rzecznik Praw Pacjenta wskazuje na nieprawidłowości
Praktycznym przykładem problemów związanych z ochroną intymności jest sprawa Poradni Ortopedycznej, którą zajmował się Rzecznik Praw Pacjenta. W placówce przeprowadzano badania i proste procedury diagnostyczno-zabiegowe w pomieszczeniu, w którym w tym samym czasie przebywała więcej niż jedna osoba.
W konsekwencji pacjenci nie zawsze mogli odbyć wizytę bez obecności osób postronnych, na których obecność nie wyrazili zgody. Taka organizacja pracy mogła naruszać nie tylko prawo do poszanowania intymności i godności, ale również prawo do zachowania w tajemnicy informacji związanych ze stanem zdrowia.
W tej sprawie istotne znaczenie miał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 lutego 2016 r. (sygn. akt VII SA/Wa 2883/15). Sąd wskazał, iż podczas udzielania świadczeń zdrowotnych powinny być obecne wyłącznie osoby wykonujące zawód medyczny, których udział jest niezbędny do przeprowadzenia danego świadczenia. Obecność pozostałych osób jest dopuszczalna jedynie za zgodą pacjenta.
W praktyce placówki medyczne powinny więc zadbać o kilka podstawowych kwestii. Należą do nich przede wszystkim:
- udzielanie świadczeń w osobnych pomieszczeniach lub odpowiednio osłoniętych stanowiskach,
- przyjmowanie pacjentów pojedynczo,
- zapewnienie osobnego, osłoniętego miejsca, w którym pacjent może przygotować się do badania,
- zabezpieczenie gabinetu przed niekontrolowanym wejściem osób postronnych, np. przez zamykanie drzwi.
Zasady te mają zastosowanie również w gabinetach stomatologicznych. choćby jeżeli specyfika pracy wymaga obecności kilku członków zespołu, ich udział powinien wynikać z rzeczywistych potrzeb związanych z udzielaniem świadczenia. Należy też pamiętać, iż ochrona prywatności obejmuje nie tylko sam moment badania czy zabiegu, ale również rozmowy dotyczące diagnozy, planu leczenia i rokowania.
Warto przy tym podkreślić, iż w opisanej sprawie kierownictwo poradni podjęło działania naprawcze jeszcze przed zakończeniem postępowania. Po wprowadzeniu zmian Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, iż placówka zaprzestała stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.
Przypadek ten pokazuje, iż poszanowanie intymności pacjenta nie powinno być traktowane jako dodatkowy element obsługi czy kwestia dobrych obyczajów. To konkretny obowiązek prawny, który wymaga odpowiednich procedur, przemyślanej organizacji pracy i uwzględnienia perspektywy pacjenta na każdym etapie udzielania świadczeń zdrowotnych.
Dopasowanie argumentacji do indywidualnych cech i preferencji pacjenta to wyższy poziom profesjonalizmu w gabinecie stomatologicznym. Świadome operowanie stylem komunikacji nie tylko ułatwia budowanie relacji opartej na zaufaniu, ale przede wszystkim realnie zwiększa zaangażowanie pacjenta w kompleksowy proces terapeutyczny. – Umiejętność rozpoznania indywidualnych cech pacjenta i precyzyjnego dopasowania do nich swojego komunikatu buduje w nim głębokie poczucie bycia zrozumianym i wysłuchanym. Gdy lekarz zadaje adekwatne pytania i daje przestrzeń na odpowiedź, zyskuje bezcenne informacje. Dzięki nim może tak poprowadzić rozmowę, by pacjent nie tylko chętniej rozpoczął leczenie, ale też konsekwentnie je kontynuował i zakończył w założonym czasie – mówi Mariusz Oboda, założyciel Oboda Group i twórca jej projektów szkoleniowych, trener rozwoju praktyk stomatologicznych, coach, autor profesjonalnych standardów pracy z pacjentem, twórca interdyscyplinarnego modelu zarządzania praktyką LEAD.








