Niebolesne zgrubienie dolnej wargi, utrzymujące się od dwóch miesięcy, początkowo sugerowało zmianę o charakterze reaktywnym lub nowotworowym. Dopiero badanie histopatologiczne, uzupełnione o badania immunohistochemiczne i serologiczne, pozwoliło ustalić, iż przyczyną zmiany u 26-letniego pacjenta było zakażenie krętkiem bladym. Opis przypadku przypomina, iż nietypowe zmiany w obrębie jamy ustnej mogą być pierwszym sygnałem choroby ogólnoustrojowej.
Kiła (syfilis) jest przewlekłą chorobą zakaźną wywoływaną przez Treponema pallidum – krętka bladego. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych, a przebieg choroby obejmuje kolejne stadia, którym mogą towarzyszyć bardzo zróżnicowane objawy. Jama ustna jest jednym z miejsc, w których może ujawnić się zakażenie. Zmiany bywają jednak nieswoiste i mogą przypominać zarówno łagodne schorzenia błony śluzowej, jak i nowotwory.
Z takim problemem zetknęli się lekarze z Arabii Saudyjskiej, którzy opisali przypadek 26-letniego mężczyzny zgłaszającego się do poradni z powodu niebolesnego zgrubienia dolnej wargi, utrzymującego się od około dwóch miesięcy.
Dwa miesiące z niebolesnym zgrubieniem dolnej wargi
Pacjent zgłosił się do poradni medycyny jamy ustnej z powodu zmiany obecnej od około dwóch miesięcy. Zgrubienie nie powodowało bólu. W badaniu zewnątrzustnym stwierdzono dobrze odgraniczoną, twardą i niebolesną zmianę na dolnej wardze. Uwagę zwracało jej sporadyczne krwawienie. Nie stwierdzono natomiast ropnej wydzieliny ani powiększenia węzłów chłonnych szyi.
Badanie wewnątrzustne wykazało pojedynczą zmianę obejmującą błonę śluzową dolnej wargi, bez naciekania głębiej położonych struktur. Jej wymiary wynosiły około 1,5 × 1,5 cm. Badania radiologiczne, w tym zdjęcie panoramiczne i zgryzowe, nie wykazały zmian w obrębie kości.
Ze względu na wygląd i utrzymywanie się zmiany w diagnostyce różnicowej uwzględniono zarówno zmiany o charakterze reaktywnym, jak i choroby zakaźne oraz nowotwory. Wśród rozważanych możliwości znalazły się między innymi owrzodzenie pourazowe, martwicza metaplazja ślinianek, gruźlica, zakażenia grzybicze i rak płaskonabłonkowy. Ostateczne rozpoznanie wymagało pobrania materiału do badania histopatologicznego.
W badaniu wykazano obecność krętka bladego
W badaniu histopatologicznym stwierdzono owrzodzenie błony śluzowej oraz nasilony przewlekły naciek zapalny, złożony przede wszystkim z komórek plazmatycznych. Stwierdzono również rozrost nabłonka o typie łuszczycopodobnym, przenikanie neutrofili przez nabłonek oraz powstawanie drobnych krost w obrębie nabłonka. Obraz ten skłonił patologów do poszerzenia diagnostyki o choroby zakaźne, w tym kiłę.
Istotne znaczenie miało badanie immunohistochemiczne z użyciem przeciwciał przeciwko Treponema pallidum. Wykazało ono liczne krętki w dolnych warstwach nabłonka oraz w okolicy naczyń krwionośnych. Dodatkowo wykluczono zakażenie grzybicze, a barwienie immunohistochemiczne w kierunku łańcuchów lekkich kappa i lambda wykazało poliklonalny charakter populacji komórek plazmatycznych. Wynik ten przemawiał przeciwko nowotworowi plazmocytowemu.
Rozpoznanie potwierdziły badania serologiczne. Wynik testu przesiewowego w kierunku zakażenia krętkiem bladym był dodatni. Dodatnie okazały się również test hemaglutynacji krętków bladych (Treponema pallidum hemagglutination assay, TPHA), z mianem 1:2048, oraz test RPR (rapid plasma reagin), z mianem 1:64. Na podstawie całości wyników rozpoznano kiłę pierwotną (I-rzędową).
Podczas wizyty kontrolnej obraz kliniczny uległ zmianie. U pacjenta pojawiły się kolejne owrzodzenia w jamie ustnej, a także wysypka plamisto-grudkowa obejmująca dłonie, podeszwy stóp i okolice narządów płciowych. Autorzy uznali te objawy za wskazujące na kiłę wtórną (II-rzędową). Mężczyznę skierowano do specjalistów w dziedzinie chorób zakaźnych w celu dalszej diagnostyki i leczenia.
Kiła w jamie ustnej może przypominać inne choroby
Autorzy publikacji podkreślają, iż różnorodność objawów kiły sprawia, iż choroba bywa nazywana „wielkim naśladowcą” (ang. the great imitator). Jej objawy w obrębie jamy ustnej mogą przypominać zmiany pourazowe, przewlekłe zakażenia, choroby zapalne błony śluzowej, a choćby nowotwory.
W artykule dr. Badera Mutrika Aldawsariego i wsp. z Uniwersytetu Króla Sauda w Rijadzie przedstawiono również przegląd 60 publikacji opisujących łącznie 130 pacjentów z kiłą manifestującą się w jamie ustnej. W analizowanych przypadkach najczęściej zajętym obszarem był język – zmiany odnotowano u 73 osób (56,2%). Na kolejnych miejscach znalazły się dolna warga (53 przypadki; 40,8%), górna warga (41; 31,5%) i podniebienie (32; 24,6%). U ponad połowy pacjentów zmiany występowały w kilku lokalizacjach jednocześnie.
Najczęściej opisywanymi zmianami były plamy na błonie śluzowej (tzw. mucous patches; 60,8% przypadków) oraz owrzodzenia (55,4%). Znacznie rzadziej występowały guzki i zmiany grudkowo-brodawkowate.
Rola lekarzy dentystów w rozpoznawaniu objawów chorób ogólnoustrojowych
Opisany przypadek zwraca uwagę na znaczenie diagnostyki różnicowej utrzymujących się, nietypowych zmian w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Niebolesny charakter zgrubienia nie oznacza, iż można uznać je za niegroźne. W tym przypadku dopiero połączenie badania klinicznego, oceny histopatologicznej, badań immunohistochemicznych i testów serologicznych pozwoliło ustalić przyczynę zmiany.
Autorzy przypominają, iż lekarze dentyści mogą odegrać istotną rolę w rozpoznawaniu kiły, ponieważ objawy w jamie ustnej niekiedy poprzedzają wystąpienie innych oznak zakażenia. Uwagę powinny zwracać zwłaszcza nietypowe owrzodzenia, zgrubienia i zmiany utrzymujące się mimo upływu czasu, których charakteru nie można jednoznacznie wyjaśnić na podstawie badania klinicznego.
Artykuł zatytułowany „A Lip Mass Revealing Syphilis: A Case Report With a Review of the Literature” został opublikowany 19 października 2026 r. w czasopiśmie naukowym „Case Reports in Dentistry”.
Warto podkreślać rolę lekarzy dentystów w profilaktyce oraz diagnostyce chorób ogólnych, które mogą manifestować się w jamie ustnej. Zalicza się do nich m.in. cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, schorzenia wątroby czy nowotwory, które rozwijają się na błonach śluzowych. – Jama ustna jest zwierciadłem organizmu, tego, co dzieje się w środku. Niestety, wielu pacjentów nie potrafi lub nie chce w to uwierzyć, choćby podczas realnych rozmów z lekarzami dentystami – mówi prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prorektor ds. umiędzynarodowienia uczelni Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.








