Z tego artykułu dowiesz się:
jaki związek może mieć ferrytyna z masą ciała,
czy niska ferrytyna może utrudniać odchudzanie,
dlaczego przy nadwadze i otyłości ferrytyna bywa podwyższona,
czemu prawidłowa hemoglobina nie zawsze wyklucza niedobór żelaza,
dlaczego wyniku ferrytyny nie powinno się interpretować w oderwaniu od innych badań.
Ferrytyna przechowuje żelazo i pomaga ocenić jego zapasy w organizmie. Jej niski poziom może towarzyszyć niedoborowi żelaza, a wraz z nim pojawiają się m.in. zmęczenie i gorsza tolerancja wysiłku. Zależność staje się jeszcze ciekawsza w drugą stronę. Nadmierna masa ciała i związany z nią przewlekły stan zapalny mogą podwyższać ferrytynę, choćby gdy dostępność żelaza nie jest optymalna. Ferrytyna i waga tworzą więc znacznie bardziej skomplikowaną relację, niż sugeruje pojedyncza liczba na wyniku badania.
Fot. IG @mikki_fitforfun
Ferrytyna mówi o zapasach żelaza, ale nie zawsze całą prawdę
Najprościej mówiąc, ferrytyna jest białkiem magazynującym żelazo. Jej stężenie we krwi wykorzystuje się jako jeden z podstawowych wskaźników oceny zapasów tego pierwiastka. Niska wartość jest ważnym sygnałem niedoboru żelaza.
Jest jednak pewien szczegół, o którym łatwo zapomnieć podczas samodzielnego analizowania wyników. Ferrytyna należy również do białek ostrej fazy, dlatego może wzrastać w odpowiedzi na stan zapalny. Wysoki wynik nie zawsze jest więc równoznaczny z dużymi zapasami żelaza. Przy obecności stanu zapalnego interpretacja ferrytyny wymaga uwzględnienia tego czynnika. Tutaj pojawia się również związek z masą ciała.
Przeczytaj też: Ferrytynowa skóra. Przy tych objawach nie pomoże choćby najdroższy krem
Fot. IG @karlithulfit
Wyższa masa ciała może podnosić ferrytynę
Tkanka tłuszczowa jest aktywna metabolicznie. Przy otyłości może rozwijać się przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu, któremu towarzyszy wzrost stężenia cytokin prozapalnych. Te z kolei wpływają na gospodarkę żelazem, między innymi poprzez zwiększenie produkcji hepcydyny, hormonu regulującego wchłanianie i przemieszczanie żelaza w organizmie.
Efekt może być nieintuicyjny. Ferrytyna jest podwyższona, podczas gdy dostępność żelaza dla tkanek może pozostawać ograniczona.
Pojedynczy wysoki wynik u osoby z nadmierną masą ciała nie powinien więc automatycznie prowadzić do wniosku, iż organizm ma nadmiar żelaza. Ferrytynę trzeba interpretować w szerszym kontekście, zamiast porównywać wyłącznie z zakresem referencyjnym widocznym obok wyniku.
Fot. IG @19stgram
Niska ferrytyna a tycie. Związek jest bardziej subtelny, niż mogłoby się wydawać
W Internecie możesz natknąć spotkać stwierdzenie, iż niska ferrytyna powoduje tycie. Na obecnym poziomie wiedzy takie zdanie jest zbyt dużym uproszczeniem. Nie mamy podstaw, aby traktować niską ferrytynę jako bezpośrednią przyczynę przyrostu masy ciała. Istnieje jednak mechanizm pośredni, który warto znać.
Niedobór żelaza może wiązać się ze zmęczeniem, osłabieniem i gorszą tolerancją wysiłku. Przegląd badań z udziałem osób z niedoborem żelaza bez anemii wykazał, iż jego uzupełnianie zmniejszało subiektywnie odczuwane zmęczenie, chociaż nie przynosiło jednoznacznej poprawy obiektywnie mierzonej wydolności fizycznej. Gdy przez większą część dnia brakuje nam energii, spontaniczna aktywność może stać się mniejsza. Trening częściej przegrywa z kanapą, schody z windą, a wieczorny spacer z potrzebą odpoczynku. Ferrytyna nie blokuje odchudzania, ale niedobór żelaza może utrudniać funkcjonowanie potrzebne do utrzymania aktywnego trybu życia.
Przeczytaj też: Ferrytynowe paznokcie. Gdy łamliwa płytka przestaje być jedynie problemem estetycznym
Fot. IG @katboesenberg_
Ferrytyna a zwolniony metabolizm
Żelazo uczestniczy w wielu procesach metabolicznych, m.in. związanych z transportem tlenu i funkcjonowaniem mitochondriów. Niedobór żelaza może więc wpływać na funkcjonowanie organizmu, szczególnie gdy prowadzi do niedokrwistości. Niski wynik ferrytyny nie wyłącza jednak automatycznie metabolizmu ani nie uniemożliwia redukcji kilogramów. Znacznie trafniej powiedzieć, iż niedobór żelaza może pogarszać samopoczucie, zwiększać zmęczenie i w ten sposób utrudniać zachowania sprzyjające redukcji masy ciała.
Prawidłowa hemoglobina nie zawsze oznacza, iż gospodarka żelazowa jest idealna. Niedobór żelaza może występować bez niedokrwistości, a jednym z parametrów pozwalających go wychwycić jest właśnie ferrytyna. Objawy bywają przy tym mało charakterystyczne i mogą obejmować zmęczenie czy gorszą tolerancję wysiłku. Przy przewlekłym braku energii nie należy ograniczać zainteresowania wyłącznie do liczby kilogramów na wadze. Gdy pojawiają się także inne dolegliwości sugerujące niedobór żelaza, lekarz może zdecydować o poszerzeniu diagnostyki.
Fot. IG @mikki_fitforfun
Wysoka ferrytyna również wymaga wyjaśnienia
Przyjęło się, iż w przypadku ferrytyny najbardziej interesuje nas dolna granica. Wysoki wynik także zasługuje jednak na uwagę. Może mieć różne przyczyny, a stan zapalny jest tylko jedną z nich. Ferrytyna rośnie pod wpływem zapalenia, dlatego jej interpretacja w takim przypadku powinna uwzględniać markery stanu zapalnego. Zwłaszcza przy otyłości może powstać pozorny paradoks – wynik ferrytyny nie wygląda na niski, a gospodarka żelazowa przez cały czas nie funkcjonuje optymalnie. Przewlekły stan zapalny zwiększa stężenie hepcydyny, która ogranicza dostępność żelaza. Ani wysokiej, ani niskiej ferrytyny nie warto interpretować samodzielnie, a już szczególnie dobierać na jej podstawie suplementacji.
Fot. IG @mikki_fitforfun
Jakie badania wykonać przy podejrzeniu problemów z ferrytyną?
Sama ferrytyna jest bardzo użytecznym parametrem, ale lekarz może zestawić ją z innymi wynikami, zależnie od objawów i sytuacji klinicznej. Znaczenie mogą mieć między innymi morfologia krwi, parametry gospodarki żelazowej oraz wskaźniki stanu zapalnego, takie jak CRP. WHO zaleca uwzględnianie stanu zapalnego podczas interpretacji ferrytyny, ponieważ może on istotnie zawyżać jej stężenie.
Nie wolno również zaczynać przyjmowania dużych dawek żelaza wyłącznie dlatego, iż pojawiło się zmęczenie lub waga przestała spadać. Najpierw trzeba ustalić, czy niedobór rzeczywiście występuje i skąd się wziął.
Ferrytyna nie jest ukrytym przełącznikiem odpowiadającym za szczupłą sylwetkę i nie należy traktować jej jako kolejnego „hacku metabolicznego”. Jej związek z masą ciała jest jednak interesujący właśnie dlatego, iż przebiega dwukierunkowo. Niedobór żelaza może wiązać się ze zmęczeniem, które utrudnia utrzymanie codziennej aktywności. Z kolei nadmierna masa ciała może poprzez przewlekły stan zapalny wpływać na ferrytynę i gospodarkę żelazową.
Przeczytaj też: Ferrytynowe włosy. 5 oznak, iż Twoje kosmyki potrzebują natychmiastowej pomocy
Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czy niska ferrytyna może powodować tycie?
Niska ferrytyna nie jest uznawana za bezpośrednią przyczynę tycia. Niedobór żelaza może jednak powodować zmęczenie, osłabienie i gorszą tolerancję wysiłku, a przez to ograniczać codzienną aktywność i pośrednio utrudniać kontrolowanie masy ciała.
Czy niska ferrytyna może utrudniać odchudzanie?
Może pośrednio utrudniać redukcję masy ciała. Przy niedoborze żelaza częściej pojawia się brak energii, przez co treningi i spontaniczna aktywność w ciągu dnia mogą być mniejsze. Sama ferrytyna nie „blokuje” jednak spalania tkanki tłuszczowej.
Dlaczego ferrytyna może być wysoka przy nadwadze?
Ferrytyna jest także białkiem ostrej fazy. Przewlekły stan zapalny związany z otyłością może podwyższać jej stężenie, dlatego wysoki wynik nie zawsze świadczy o dużych zapasach żelaza.
Czy prawidłowa hemoglobina oznacza prawidłową ferrytynę?
Nie. Niedobór żelaza może pojawić się jeszcze przed rozwojem niedokrwistości, dlatego prawidłowa hemoglobina nie wyklucza niskich zapasów żelaza. Ferrytyna jest jednym z parametrów wykorzystywanych do ich oceny.
Jakie badania warto sprawdzić razem z ferrytyną?
Zakres badań powinien dobrać lekarz do objawów i historii pacjenta. Ferrytynę często interpretuje się razem z morfologią, innymi parametrami gospodarki żelazowej oraz CRP, szczególnie gdy istnieje podejrzenie stanu zapalnego.
Zdjęcie główne: IG @mikki_fitforfun
