Czy podczas leczenia nowotworu można się opalać? Czyli o tym jak chronić i pielęgnować skórę

Materiał informacyjny. Nie zastępuje konsultacji z onkologiem lub lekarzem prowadzącym leczenie.

Okres wakacyjny sprawia, iż chętniej podejmujemy się różnych aktywności na świeżym powietrzu. Podczas leczenia onkologicznego choćby zwykły spacer, odpoczynek w ogrodzie czy rodzinny wyjazd mogą budzić wątpliwości – czy ekspozycja na słońce jest bezpieczna? Jak chronić skórę, aby nie zwiększać ryzyka podrażnień i oparzeń? Tutaj odpowiedź zależy od rodzaju terapii, kondycji skóry oraz stosowanej ochrony przeciwsłonecznej.

Opalanie podczas leczenia onkologicznego – czy jest to bezpieczne?

Zalecenia fundacji wspierających pacjentów oraz renomowanych instytutów badawczych i ośrodków klinicznych specjalizujących się w onkologii: Alivia Onkofundacja, Macmillan Cancer Support, DKFZ, czyli Niemieckie Centrum Badań nad Rakiem, MD Anderson Cancer Center czy Memorial Sloan Kettering Cancer Center, prowadzą do podobnego wniosku. Podczas terapii należy unikać opalania i oparzeń słonecznych, a przy przebywaniu na zewnątrz starannie chronić skórę przed promieniowaniem UV.

Spacery i odpoczynek na świeżym powietrzu wciąż są możliwe, wręcz zalecane, ale trzeba mieć na uwadze, iż część terapii zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Z tego powodu objawy przebywania na intensywnym słońcu mogą pojawić się znacznie szybciej niż miało to miejsce przed rozpoczęciem leczenia.

Które terapie zwiększają wrażliwość skóry na słońce?

Szczególnej ochrony wymaga skóra poddana radioterapii. Chociaż jest to wyjątkowo rzadkie zjawisko, skóra w tym miejscu może stać się cieńsza, bardziej sucha i podatna na uszkodzenia, a jej wrażliwość bywa odczuwalna długo po zakończeniu leczenia. W literaturze medycznej takie zjawisko zostało opisane jako UV-recall dermatitis, czyli ponowne wystąpienie odczynu popromiennego po kontakcie ze słońcem, choćby kilka tygodni lub miesięcy po radioterapii.

Patrząc na chemioterapię i leczenie immunosupresyjne zdarza się, iż osłabiają one zdolność organizmu do usuwania komórek uszkodzonych przez promieniowanie UV. Ochrona przed oparzeniami ma więc szczególne znaczenie na obszarach wcześniej napromienianych.

Co ważne, niektóre leki przeciwnowotworowe wywołują reakcje fototoksyczne lub fotoalergiczne.

Reakcja fototoksyczna przypomina silne oparzenie słoneczne ponieważ substancja obecna w organizmie reaguje z promieniowaniem UV i uszkadza komórki skóry.

Reakcja fotoalergiczna prowadzić do swędzącej wysypki, obrzęku lub zmian przypominających wyprysk. Organizm tak reaguje bo promieniowanie UV zmienia lek lub jego metabolit, a układ odpornościowy rozpoznaje powstałe połączenie jako obce i wywołuje reakcję zapalną.

Ponadto do leków zwiększających fotowrażliwość zalicza się między innymi 5-fluorouracyl, metotreksat, doksorubicynę, bleomycynę i tamoksyfen. Również dużej ostrożności wymaga wemurafenib stosowany podczas leczenia czerniaka. Według dokumentacji Europejskiej Agencji Leków fotowrażliwość występują u ponad 30% pacjentów przyjmujących ten lek. Producent zaleca ograniczenie ekspozycji na słońce.

Reakcję skóry mogą nasilać także leki przyjmowane z innych powodów, w tym wybrane antybiotyki z grupy fluorochinolonów i tetracyklin, ibuprofen, naproksen oraz preparaty zawierające dziurawiec. Lekarz prowadzący powinien wiedzieć o wszystkich stosowanych lekach, suplementach i preparatach ziołowych.

Jak promieniowanie UV-A i UV-B wpływa na skórę podczas leczenia onkologicznego?

Za część reakcji fotouczulających odpowiada promieniowanie UV-A, które może przenika przez szyby. Podrażnienie lubi pojawić się choćby w trakcie dłuższej podróży samochodem lub przebywania przy mocno nasłonecznionym oknie. Przy silnej nadwrażliwości DKFZ zaleca rozważenie folii ograniczających przenikanie promieniowania UV przez szyby.

Skórę uszkadza niemniej promieniowanie UV-B, odpowiedzialne przede wszystkim za rumień i oparzenia słoneczne. Jak wyjaśnia Martyna Radziejewska, kosmetolożka i ekspertka Super Pharm w artykule “Oparzenie słoneczne – najlepsze sposoby na złagodzenie objawów”:

“promieniowanie UVB stanowi około 5 proc. promieniowania UV docierającego do powierzchni Ziemi, jednak latem jego natężenie wzrasta. Najsilniejsze jest między godziną 10.00 a 15.00”.

Między wyżej wymienionymi godzinami najlepiej ograniczyć bezpośrednią ekspozycję na słońce i dokładnie zabezpieczyć odsłonięte części ciała. Jednocześnie trzeba pamiętać, iż UV-A dociera do skóry przez większą część dnia.

Jak chronić skórę przed promieniowaniem UV podczas leczenia onkologicznego?

Najważniejsze jest ograniczenie bezpośredniej ekspozycji na słońce oraz połączenie kilku metod ochrony. Wybieranie zacienionych miejsc jest oczywistością, która nie zawsze jest możliwa do wykonania przez różne czynniki jak np. specyficzna architektura miasta, w której znajdują się tzw. miejskie wyspy ciepła. Są to części miasta, które mają wyższą temperaturę niż tereny zielone w pobliżu. W takim wypadku noszenie przewiewnej odzieży np. z lnu czy cienkiej bawełny, zakrywającej ramiona i nogi oraz kapeluszu osłaniającego twarz, uszy i kark może nie wystarczyć.

Niezależnie od karnacji, aby ochronić skórę w trakcie terapii nowotworowej, najlepszym sposobem będzie wybór preparatu z wysokim filtrem, najlepiej SPF 50 lub 50+, zapewniający ochronę przed promieniowaniem UV-A i UV-B.

Co za tym idzie krem przeciwsłoneczny trzeba nakładać obficie i ponawiać aplikację co około dwie godziny zwłaszcza w tych wyżej wymienionych godzinach. Po kąpieli, intensywnym poceniu się czy wytarciu skóry ręcznikiem może być potrzebna ponowna aplikacja. Szczególnej uwagi wymagają twarz, szyja, dekolt, dłonie oraz uszy, ponieważ pozostają odsłonięte również podczas spaceru czy jazdy samochodem.

Skóra osłabiona leczeniem zwykle lepiej toleruje łagodne kosmetyki bez intensywnych substancji zapachowych i składników o działaniu drażniącym. Aby dostosować krem z filtrem do twarzy do wymagającej skóry w trakcie leczenia onkologicznego, można przyjrzeć się formułom nawilżającym, kojącym i wspierającym barierę hydrolipidową z SPF 50. Przy suchości i uczuciu napięcia lepiej wybrać te zawierające ceramidy, glicerynę, pantenol lub kwas hialuronowy. Przy skórze reaktywnej natomiast dobrze jest celować w kremy kojące i bezzapachowe.

Jeśli krem ma być stosowany na obszarze poddawanym radioterapii albo na skórze z aktywnym odczynem, jego wybór należy wcześniej skonsultować z lekarzem lub pielęgniarką radioterapeutyczną.

Pytania, które warto zadać onkologowi

Pierwsze pytanie dotyczy konkretnego schematu leczenia: czy stosowane leki zwiększają fotowrażliwość i w jakim stopniu? Wemurafenib może powodować silną fotowrażliwość, dlatego reakcja skórna może wystąpić choćby po krótkiej ekspozycji na słońce. Warto wiedzieć to na początku leczenia.

Po drugie, dla osób po radioterapii: jak długo chronić napromieniany obszar?

Według DKFZ napromieniany obszar pozostaje trwale wrażliwszy, a decyzję o tym, kiedy i jak można bezpiecznie korzystać ze słońca, najlepiej podjąć z radioterapeutą prowadzącym. Memorial Sloan Kettering Cancer Center zaleca tutaj ostrożność przez całe życie. Lekarz prowadzący zna historię leczenia i może ocenić, które zalecenie będzie adekwatne w danym przypadku.

Trzecie pytanie dotyczy witaminy D. Rygorystyczna fotoprotekcja ogranicza jej syntezę skórną i może zwiększać ryzyko niedoboru. Odpowiedzią jest oznaczenie poziomu 25(OH)D czyli prościej mówiąc badanie poziomu witaminy D we krwi i ewentualna suplementacja dobrana przez lekarza.

Ochrona skóry podczas leczenia onkologicznego to głównie zmiana podejścia do słońca. Spacer, ogród, rodzinny wyjazd – wszystko to pozostaje możliwe. Wymaga jednak wcześniej odpowiedniego przygotowania.

_______________________________________________

Materiał informacyjny. Nie zastępuje konsultacji z onkologiem lub lekarzem prowadzącym leczenie.

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Post Czy podczas leczenia nowotworu można się opalać? Czyli o tym jak chronić i pielęgnować skórę pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.