Seniorzy mierzą się z samotnością, utratą bliskich, lękiem o zdrowie, poczuciem zależności od innych czy zmianą swojej roli społecznej. Część z nich doświadcza depresji, zaburzeń lękowych lub kryzysów psychicznych wymagających specjalistycznej pomocy. Wsparcie psychologiczne, psychoterapia i odpowiednio dobrane leczenie psychiatryczne mogą znacząco poprawić jakość życia osób starszych oraz pomóc im odzyskać poczucie bezpieczeństwa i sprawczości.
Jesień życia oznacza nie tylko zmiany fizyczne, ale również ogromne obciążenie emocjonalne Proces starzenia wiąże się z wieloma zmianami, które wpływają nie tylko na ciało, ale również na psychikę człowieka. Dla wielu seniorów trudnym doświadczeniem jest przejście na emeryturę, utrata codziennej aktywności zawodowej oraz poczucia bycia potrzebnym. Zmienia się rytm dnia, kontakty społeczne stają się rzadsze, a wiele osób zaczyna doświadczać izolacji społecznej. Dużym obciążeniem psychicznym jest także utrata partnera życiowego, przyjaciół czy rodzeństwa.
Seniorzy częściej niż młodsze osoby doświadczają żałoby, a nagromadzenie strat może prowadzić do przewlekłego smutku i poczucia pustki. Pojawia się również lęk związany z pogarszającym się zdrowiem, zależnością od rodziny czy obawą przed śmiercią. Warto podkreślić, iż problemy emocjonalne osób starszych bywają bagatelizowane zarówno przez otoczenie, jak i przez samych seniorów. Często można usłyszeć stwierdzenia, iż „w tym wieku to normalne”, „starość musi boleć”, albo „każdy starszy człowiek jest smutny”. Tymczasem przewlekłe cierpienie psychiczne nie jest naturalnym elementem starzenia się i wymaga odpowiedniej uwagi.
Jednym z najczęstszych problemów psychicznych występujących u osób w podeszłym wieku jest depresja. U seniorów bywa ona jednak trudniejsza do rozpoznania, ponieważ często nie objawia się wyłącznie smutkiem. Osoby starsze częściej skarżą się na przewlekłe zmęczenie, brak energii, problemy ze snem, bóle somatyczne, brak apetytu czy pogorszenie koncentracji. Wielu seniorów wycofuje się z kontaktów społecznych, przestaje interesować się dotychczasowymi aktywnościami i ogranicza codzienne funkcjonowanie. Część osób doświadcza poczucia bezsensu życia, winy lub przekonania, iż stanowią ciężar dla rodziny. W cięższych przypadkach mogą pojawiać się myśli samobójcze. Depresja w starszym wieku bardzo często współwystępuje z chorobami przewlekłymi, takimi jak choroby serca, cukrzyca, nowotwory czy schorzenia neurologiczne. Pogarsza to ogólne funkcjonowanie pacjenta i utrudnia leczenie innych problemów zdrowotnych.
Współczesny styl życia sprawia, iż duży odsetek starszych osób większość czasu spędza samotnie. Dzieci mieszkają w innych miastach lub krajach, kontakty rodzinne są rzadsze, a ograniczenia zdrowotne utrudniają aktywność społeczną. Długotrwała samotność wpływa negatywnie na zdrowie psychiczne i może prowadzić do depresji, zaburzeń lękowych oraz pogorszenia funkcji poznawczych. Seniorzy często odczuwają brak rozmowy, bliskości i zainteresowania ze strony innych ludzi. Izolacja społeczna powoduje także obniżenie poczucia własnej wartości oraz przekonanie, iż ich życie przestało mieć znaczenie. Dlatego ogromną rolę odgrywa wsparcie rodziny, sąsiadów, organizacji społecznych i lokalnych społeczności. Regularny kontakt z innymi ludźmi, uczestnictwo w zajęciach dla seniorów czy utrzymywanie codziennych rytuałów społecznych może znacząco poprawiać samopoczucie psychiczne osób starszych. Wraz z wiekiem mogą pojawiać się trudności z pamięcią i koncentracją. Nie każde pogorszenie pamięci oznacza jednak chorobę otępienną. Naturalne starzenie wiąże się z wolniejszym przetwarzaniem informacji, ale jeżeli problemy zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie, konieczna jest diagnostyka specjalistyczna. Choroby, takie jak choroba Alzheimera czy inne postacie otępienia, wpływają nie tylko na pamięć, ale również na emocje i zachowanie. Seniorzy mogą doświadczać dezorientacji, drażliwości, lęku czy zmian osobowości. Dla rodzin jest to często bardzo trudne doświadczenie wymagające ogromnego zaangażowania emocjonalnego. Wczesne rozpoznanie zaburzeń poznawczych pozwala szybciej wdrożyć leczenie oraz odpowiednie formy wsparcia psychologicznego i opiekuńczego.
Na jaką pomoc mogą liczyć seniorzy zmagający się z problemami psychicznymi? Osoby starsze mogą korzystać z różnych form wsparcia psychicznego i psychiatrycznego. istotną rolę odgrywa lekarz rodzinny, który często jako pierwszy zauważa niepokojące objawy. Senior może zostać skierowany do psychologa, psychiatry lub neurologa. Coraz więcej placówek oferuje pomoc psychologiczną dostosowaną do potrzeb osób starszych. Wsparcie można uzyskać również w poradniach zdrowia psychicznego. Wolmed Sp. z o.o., w ramach kontraktu z NFZ, ma trzy takie poradnie - w Piotrkowie Trybunalskim, Bełchatowie oraz w Pajęcznie. Ponadto seniorzy mogą liczyć na kompleksową pomoc lekarzy, pielęgniarek, psychologów oraz terapeutów zajęciowych w Klinice Wolmed w Dubiu, w ramach oddziału psychogeriatrycznego.
Osoby starsze uzyskają pomoc także na dziennych oddziałach psychiatrycznych, w ośrodkach pomocy społecznej czy organizacjach działających na rzecz seniorów. Istotne znaczenie ma także wsparcie środowiskowe i rodzinne. Czasem największą pomocą okazuje się regularna obecność drugiego człowieka, rozmowa, zainteresowanie codziennym funkcjonowaniem seniora oraz zachęcanie go do aktywności.
Czasem wsparcie nie wystarczy i konieczna jest konsultacja psychiatryczna. Jest wskazana wtedy, gdy objawy psychiczne utrzymują się przez dłuższy czas, nasilają się lub znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie. Niepokojące mogą być przewlekły smutek, silny lęk, bezsenność, wycofanie społeczne, utrata zainteresowań czy nagłe zmiany zachowania. Konsultacji psychiatrycznej wymagają również sytuacje, w których pojawiają się myśli samobójcze, urojenia, omamy lub znaczne zaburzenia pamięci. Psychiatra ocenia stan psychiczny pacjenta, zleca odpowiednią diagnostykę oraz decyduje o ewentualnym leczeniu farmakologicznym. Warto pamiętać, iż korzystanie z pomocy psychiatry nie oznacza „choroby psychicznej” w potocznym rozumieniu. Tak samo jak konsultujemy się z kardiologiem w przypadku problemów z sercem, tak samo warto skorzystać z pomocy psychiatry, gdy cierpi psychika.
W przypadku nasilonych objawów depresji, zaburzeń lękowych, bezsenności czy chorób otępiennych wymagana jest farmakoterapia. Leki mogą pomóc zmniejszyć cierpienie psychiczne, poprawić nastrój, ograniczyć lęk oraz przywrócić możliwość normalnego funkcjonowania. U seniorów leczenie farmakologiczne wymaga jednak szczególnej ostrożności. Osoby starsze często przyjmują wiele różnych leków jednocześnie, dlatego psychiatra musi uwzględnić możliwe interakcje oraz ogólny stan zdrowia pacjenta. Dobór leków i ich dawkowanie powinny być indywidualnie dostosowane do potrzeb konkretnej osoby. Farmakoterapia nie zawsze jest rozwiązaniem długoterminowym. W wielu przypadkach leki stanowią element szerszego procesu leczenia, obejmującego również wsparcie psychologiczne i psychoterapię.
Wciąż istnieje błędne przekonanie, iż psychoterapia jest przeznaczona wyłącznie dla ludzi młodych. Tymczasem osoby starsze również mogą odnieść ogromne korzyści z kontaktu z psychoterapeutą. Terapia pomaga lepiej radzić sobie ze stratą, samotnością, lękiem, depresją czy trudnościami adaptacyjnymi związanymi ze starzeniem. Psychoterapia daje seniorowi przestrzeń do rozmowy o emocjach, doświadczeniach życiowych i aktualnych trudnościach. Może wspierać odbudowę poczucia sensu życia, poprawiać relacje z bliskimi oraz pomagać w akceptacji zmian związanych z wiekiem. W wielu przypadkach bardzo pomocna okazuje się także terapia rodzinna obejmująca opiekunów i bliskich seniora.
Problemy psychiczne osób starszych przez cały czas pozostają tematem niedostatecznie zauważanym. Tymczasem seniorzy potrzebują nie tylko opieki medycznej, ale również zrozumienia, obecności i wsparcia emocjonalnego. Wczesne zauważenie objawów depresji, lęku czy zaburzeń poznawczych może znacząco poprawić jakość życia i zapobiec pogłębianiu się trudności. Starzenie się nie musi oznaczać samotności i cierpienia psychicznego. Odpowiednio dobrana pomoc psychiatryczna, psychologiczna i społeczna pozwala wielu osobom starszym odzyskać poczucie bezpieczeństwa, równowagi oraz satysfakcji z codziennego życia.
Więcej na: www.wolmed.pl
dr Joanna Wysogląd-Wolniak
Klinika Wolmed
Dubie 1A
97-420 Szczerców
www.wolmed.pl
