Próchnica, zapalenie dziąseł, wady zgryzu, bruksizm i urazy zębów to tylko część problemów, które mogą dotyczyć pacjentów w wieku dojrzewania. Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) opublikowała raport kliniczny poświęcony zdrowiu jamy ustnej nastolatków. W dokumencie zwrócono uwagę na znaczenie profilaktyki, wpływ leków i zachowań zdrowotnych na stan uzębienia oraz potrzebę ścisłej współpracy między lekarzami a zespołami stomatologicznymi.
Amerykańska Akademia Pediatrii (American Academy of Pediatrics, AAP) opublikowała raport kliniczny „Oral Health for Adolescents: Clinical Report” przygotowany zespół ekspertów organizacji. Jego celem jest przedstawienie opartych na dowodach naukowych wskazówek dotyczących rozpoznawania, zapobiegania i postępowania w przypadku problemów zdrowia jamy ustnej u nastolatków, a także włączenia tych zagadnień do rutynowej opieki medycznej.
Raport AAP: zdrowie jamy ustnej nastolatków wymaga szczególnej uwagi
Autorzy podkreślili, iż konsekwencje problemów stomatologicznych nie ograniczają się do bólu czy uszkodzeń tkanek. Mogą również prowadzić do nieobecności w szkole, pogorszenia ogólnego stanu zdrowia i ograniczenia kontaktów społecznych. Okres dojrzewania jest przy tym szczególnym etapem rozwoju, w którym kształtują się nawyki higieniczne i żywieniowe, a także pojawiają się zachowania mogące zwiększać ryzyko chorób jamy ustnej.
– Problemy ze zdrowiem jamy ustnej mogą wpływać na nastolatków na wiele sposobów, w tym powodować ból, nieobecności w szkole, pogorszenie ogólnego stanu zdrowia i ograniczenie zaangażowania społecznego – wskazali autorzy w streszczeniu raportu.
Choć dokument adresowany jest przede wszystkim do pediatrów, jego zalecenia mają znaczenie również dla lekarzy dentystów. Podkreślają bowiem potrzebę wczesnego rozpoznawania czynników ryzyka, edukacji pacjentów i koordynowania opieki nad młodzieżą, zwłaszcza w przypadku chorób przewlekłych i szczególnych potrzeb zdrowotnych.
Próchnica, choroby przyzębia i wady zgryzu – najważniejsze problemy kliniczne
Wśród najczęstszych problemów stomatologicznych występujących w okresie dojrzewania wymieniono próchnicę, zapalenie dziąseł, zapalenie przyzębia, wady zgryzu, bruksizm oraz zaburzenia skroniowo-żuchwowe. Uwagę zwrócono również na problemy związane z wyrzynaniem i usuwaniem trzecich zębów trzonowych.
W przypadku próchnicy znaczenie mają przede wszystkim nieprawidłowe nawyki higieniczne, częste spożywanie napojów słodzonych i nieregularne wizyty stomatologiczne. Autorzy przywołali badania wskazujące, iż część nastolatków szczotkuje zęby rzadziej niż dwa razy dziennie, robi to krócej niż przez dwie minuty lub pomija szczególnie istotne wieczorne szczotkowanie. W obszarach o ograniczonym dostępie do opieki stomatologicznej jako rozwiązanie minimalnie inwazyjne, pozwalające zatrzymać proces próchnicowy w zębach mlecznych i stałych, wskazano zastosowanie diaminofluorku srebra (SDF).
Istotnym zagadnieniem jest także zdrowie przyzębia. Zapalenie dziąseł może nasilać się w okresie dojrzewania w związku ze zmianami hormonalnymi, które wpływają na odpowiedź zapalną tkanek, ale może ono ustąpić po poprawie higieny jamy ustnej. jeżeli objawy utrzymują się ponad dwa tygodnie, pojawia się krwawienie lub ból, wskazana jest konsultacja stomatologiczna.
Autorzy podkreślili również znaczenie przygotowania pacjentów do leczenia ortodontycznego. Przed rozpoczęciem terapii należy ocenić, czy nie występuje aktywna próchnica lub choroba przyzębia. W trakcie leczenia konieczne są regularne kontrole stomatologiczne i profesjonalna profilaktyka, ponieważ aparaty ortodontyczne mogą utrudniać utrzymanie prawidłowej higieny.
– Regularne kontrole stomatologiczne i profesjonalne zabiegi profilaktyczne podczas leczenia ortodontycznego mogą pomóc w utrzymaniu dobrej higieny jamy ustnej – zaznaczyli autorzy raportu.
Wśród pozostałych zagadnień klinicznych wymieniono bruksizm, który może być związany ze stresem, niektórymi zaburzeniami rozwojowymi lub przyjmowaniem leków, a także zaburzenia skroniowo-żuchwowe, których podłożem mogą być m.in. urazy, stres i zmiany zachodzące w okresie dojrzewania. Wczesne rozpoznanie tych ostatnich jest ważne ze względu na ryzyko utrzymywania się bólu i niekorzystnych zmian w obrębie stawu.
Leki, dieta i używki mogą zwiększać ryzyko chorób jamy ustnej
W raporcie zwrócono uwagę na czynniki ogólnoustrojowe i behawioralne, które mogą wpływać na stan zębów, błony śluzowej i przyzębia. Wśród nich znalazły się zaburzenia odżywiania, refluks żołądkowo-przełykowy, przyjmowanie określonych leków, używanie nikotyny, alkoholu i konopi, a także niektóre zachowania seksualne.
Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z zaburzeniami odżywiania, zwłaszcza z bulimią. Przywołane w raporcie dane wskazują, iż u nastolatków z bulimią prawdopodobieństwo występowania erozji zębów jest pięciokrotnie wyższe. Zmiany na powierzchniach językowych zębów mogą być wskazówką skłaniającą do pogłębienia wywiadu i rozważenia problemu zaburzeń odżywiania. Erozję szkliwa może powodować również refluks żołądkowo-przełykowy.
Na stan jamy ustnej wpływają także niektóre leki. Preparaty przeciwpadaczkowe, leki immunomodulujące i antagoniści kanału wapniowego mogą nasilać reakcję tkanek dziąsłowych na płytkę nazębną. Z kolei leki powodujące suchość jamy ustnej zmniejszają ochronne działanie śliny, sprzyjając rozwojowi próchnicy. W takich przypadkach istotne jest uwzględnienie farmakoterapii w ocenie ryzyka stomatologicznego oraz w planowaniu profilaktyki.
– Ostatecznie kserostomia ogranicza ochronne działanie śliny na szkliwo zębów i zwiększa ryzyko próchnicy – czytamy w raporcie.
Autorzy zwrócili ponadto uwagę na konsekwencje używania tytoniu i innych produktów zawierających nikotynę, spożywania alkoholu oraz przyjmowania substancji psychoaktywnych. Zachowania te mogą prowadzić do suchości jamy ustnej, stanów zapalnych, uszkodzeń tkanek i zwiększonego ryzyka próchnicy. W raporcie omówiono również możliwe objawy zakażeń przenoszonych drogą płciową w obrębie jamy ustnej, m.in. związanych z HPV, rzeżączką, chlamydiozą, kiłą i opryszczką.
Osobnym zagadnieniem są urazy zębów i tkanek twarzy, częstsze w związku z aktywnością sportową i rekreacyjną. Autorzy zalecili promowanie stosowania ochraniaczy na zęby podczas aktywności narażających na urazy.
Profilaktyka i kooperacja interdyscyplinarna najważniejsze dla zdrowia nastolatków
W raporcie podkreślono, iż okres dojrzewania jest ważnym momentem na utrwalanie prawidłowych nawyków. Zalecane działania obejmują szczotkowanie zębów dwa razy dziennie pastą z fluorem, codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych, odpowiednie odżywianie i ograniczenie spożycia napojów słodzonych. Znaczenie ma także dostęp do wody pitnej – w tym wody fluorowanej – oraz regularna opieka stomatologiczna.
Autorzy wskazali na potencjał wywiadu motywującego jako metody wspierającej zmianę zachowań zdrowotnych. W porównaniu z tradycyjną edukacją może on skuteczniej pomagać w poprawie higieny jamy ustnej, ograniczeniu podjadania i zmniejszaniu ryzyka próchnicy. W praktyce stomatologicznej oznacza to potrzebę rozmowy z nastolatkiem o jego codziennych nawykach, barierach w utrzymaniu higieny oraz gotowości do wprowadzania zmian.
Szczególne wyzwania dotyczą młodzieży z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnościami, a także osób doświadczających bezdomności, przebywających w pieczy zastępczej, w systemie wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich lub mających doświadczenie migracji. Bariery organizacyjne, finansowe i związane z dostępnością odpowiednio przygotowanych gabinetów mogą utrudniać im uzyskanie niezbędnej pomocy. Autorzy zwrócili również uwagę na problem przerwania ciągłości opieki stomatologicznej u pacjentów ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi, którzy po osiągnięciu określonego wieku tracą dostęp do dotychczasowego zespołu stomatologii dziecięcej.
Wśród końcowych rekomendacji AAP znalazły się regularne zbieranie wywiadu dotyczącego zdrowia jamy ustnej, badanie okolicy okołoustnej i jamy ustnej podczas rutynowych wizyt medycznych oraz wspieranie dostępu wszystkich nastolatków do stałej opieki stomatologicznej. Wskazano też na potrzebę dalszych badań i rozwoju strategii ograniczających nierówności w dostępie do profilaktyki i leczenia.
Dla lekarzy dentystów raport stanowi przypomnienie, iż skuteczna opieka nad nastoletnimi pacjentami wymaga nie tylko leczenia istniejących schorzeń, ale także uwzględniania zmian hormonalnych, przyjmowanych leków, stylu życia i uwarunkowań społecznych. kooperacja z lekarzami innych specjalności oraz dostosowanie profilaktyki do indywidualnych potrzeb pacjenta mogą pomóc w ograniczaniu ryzyka chorób jamy ustnej i utrzymaniu zdrowia w kolejnych etapach życia.
Źródło: https://www.aap.org
– W trakcie leczenia ortodontycznego pacjentów rosnących warto rozmawiać z nimi nie tylko jak z dziećmi, ale po prostu jak z pacjentami. Należy wytłumaczyć im kwestie ich wady zgryzu, powiedzieć dlaczego ją leczymy i pokazać, co może się stać, gdy nie będą prawidłowo myć zębów – mówi dr n. med. Anna Wasiewicz, ortodontka, pracownik dydaktyczny Zakładu Ortodoncji WUM, pierwsza w Polsce certyfikowana lekarka metody lingwalnej Incognito. – To bardzo duży czynnik prognostyczny dla powodzenia leczenia – dodaje.
