Zdrowie jamy ustnej a kondycja psychiczna. Zależność, której nie można ignorować

Problemy ze zdrowiem psychicznym mogą negatywnie wpływać na stan jamy ustnej, zwiększając ryzyko próchnicy, chorób przyzębia i bruksizmu. Zależność działa jednak w obie strony – zły stan uzębienia może obniżać samoocenę, utrudniać kontakty społeczne i pogarszać samopoczucie. Przy okazji obchodzonego niedawno Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego Hiszpańska Rada Generalna Lekarzy Dentystów przypomniała o znaczeniu profilaktyki oraz otwartej komunikacji między pacjentem a zespołem stomatologicznym.

Przy okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego – obchodzonego 10 października – Hiszpańska Rada Generalna Lekarzy Dentystów (Consejo General de Dentistas de España) zwróciła uwagę na coraz liczniejsze dowody naukowe wskazujące na związek między zaburzeniami psychicznymi a pogorszeniem stanu zdrowia jamy ustnej. Zależność ta ma charakter dwukierunkowy: trudności psychiczne mogą utrudniać dbanie o zęby i dziąsła, natomiast problemy stomatologiczne mogą negatywnie oddziaływać na samopoczucie i jakość życia.

W odpowiedzi na to wyzwanie w maju br. Rada Generalna Lekarzy Dentystów wraz z Hiszpańską Fundacją Stomatologiczną (Fundación Dental Española) zainicjowały kampanię „Zdrowie jamy ustnej i zdrowie psychiczne” („Salud oral y salud mental”). W przedsięwzięciu uczestniczyło 810 gabinetów stomatologicznych w całej Hiszpanii. Uruchomiono również stronę internetową, na której udostępniono materiały edukacyjne zarówno dla pacjentów, jak i lekarzy dentystów.

Przywoływane przez organizację badania wskazują, iż dorośli zmagający się z problemami psychicznymi mają o 25% więcej zmian próchnicowych niż ogół populacji. Częściej występują u nich również inne schorzenia jamy ustnej. Około połowa tej grupy cierpi na choroby przyzębia, dwie trzecie doświadczyło bólu zęba w ciągu ostatniego roku, a u ponad jednej trzeciej stwierdza się nieleczoną próchnicę.

Jak zaburzenia psychiczne wpływają na stan jamy ustnej?

Pogorszenie zdrowia jamy ustnej u osób z zaburzeniami psychicznymi może wynikać z wielu czynników. Istotne znaczenie mają zarówno trudności w utrzymywaniu codziennych nawyków higienicznych, jak i objawy choroby, lęk przed leczeniem czy działania niepożądane przyjmowanych leków.

Do najważniejszych problemów należą:

• zaniedbywanie higieny jamy ustnej – obniżony nastrój, brak energii i trudności w codziennym funkcjonowaniu mogą utrudniać regularne szczotkowanie zębów oraz oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych, w konsekwencji zwiększa się ryzyko próchnicy i chorób dziąseł,
• lęk przed leczeniem stomatologicznym – silny lęk przed wizytą u dentysty może prowadzić do unikania kontroli i odkładania leczenia, w efekcie problemy, które początkowo były niewielkie, mogą się nasilać,
• zaburzenia odżywiania – u osób z bulimią nawracające wymioty mogą prowadzić do erozji szkliwa wskutek kontaktu z kwasem żołądkowym, a nieprawidłowe nawyki żywieniowe i niedobory składników odżywczych mogą dodatkowo niekorzystnie wpływać na stan uzębienia,
• nieprawidłowe szczotkowanie – zbyt intensywne szczotkowanie, które może występować m.in. u części osób z zaburzeniami afektywnymi, może powodować mechaniczne ścieranie tkanek zęba i uszkodzenia w obrębie szyjek zębowych.

Dochodzą do tego działania niepożądane leków – niektóre preparaty stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych mogą wywoływać suchość jamy ustnej. Zmniejszone wydzielanie śliny ogranicza naturalną ochronę zębów i może zwiększać ryzyko próchnicy. Problemem jest również bruksizm, który może prowadzić do przeciążenia zębów, starcia ich powierzchni oraz dolegliwości ze strony mięśni żucia i stawów skroniowo-żuchwowych.

Dlatego podczas wizyty stomatologicznej warto uwzględnić nie tylko aktualny stan uzębienia, ale także samopoczucie pacjenta, jego możliwości w zakresie codziennej higieny oraz przyjmowane leki. Pozwala to lepiej dostosować zalecenia profilaktyczne i plan leczenia do indywidualnych potrzeb.

Zły stan uzębienia może pogarszać samopoczucie

Wpływ zdrowia psychicznego na jamę ustną nie wyczerpuje tematu. Problemy stomatologiczne mogą również negatywnie oddziaływać na kondycję psychiczną. Szczególnie dotyczy to sytuacji, w których choroby zębów i przyzębia powodują ból, utrudniają jedzenie lub prowadzą do utraty zębów.

Zmiany w wyglądzie uśmiechu, trudności w mówieniu i jedzeniu czy obawa przed oceną ze strony innych osób mogą ograniczać kontakty społeczne. W konsekwencji pacjent może odczuwać wstyd, wycofywać się z relacji, tracić pewność siebie i doświadczać pogorszenia jakości życia.

Dr Óscar Castro Reino – prezes Hiszpańskiej Rady Generalnej Lekarzy Dentystów – podkreślił, iż zdrowie jamy ustnej należy traktować jako integralną część zdrowia ogólnego. – Jama ustna jest częścią naszego ogólnego stanu zdrowia i może również wpływać na nasze samopoczucie emocjonalne. Osoby zmagające się z problemami psychicznymi nie powinny czuć się skrępowane, rozmawiając o nich ze swoim dentystą. Wiedza o ich sytuacji i przyjmowanych lekach pozwala zapewnić bardziej zindywidualizowaną opiekę oraz wdrożyć działania profilaktyczne, gdy są potrzebne – zaznaczył ekspert.

Profilaktyka i komunikacja z pacjentem mają najważniejsze znaczenie

Ważne jest, aby choćby w okresach gorszego samopoczucia psychicznego starać się utrzymywać podstawowe nawyki sprzyjające zdrowiu jamy ustnej. Regularna higiena i kontrole stomatologiczne pomagają ograniczać ryzyko rozwoju chorób, a wczesne wykrycie nieprawidłowości pozwala szybciej rozpocząć leczenie.

Do najważniejszych zaleceń należą:

• szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie przez dwie minuty z użyciem pasty z fluorem oraz regularne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych,
• stosowanie zbilansowanej diety i ograniczanie spożycia cukrów,
• regularne picie wody oraz konsultacja stomatologiczna w przypadku utrzymującego się uczucia suchości w jamie ustnej,
• unikanie palenia tytoniu i ograniczenie czynników szkodliwych dla zdrowia, w tym alkoholu,
• stosowanie płukanek i innych preparatów do higieny jamy ustnej zgodnie ze wskazaniami specjalisty,
• regularne wizyty kontrolne u dentysty – bez czekania na pojawienie się bólu,
• informowanie lekarza dentysty o zaburzeniach lękowych, depresji, zaburzeniach odżywiania i innych problemach psychicznych, a także o przyjmowanych lekach.

Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z dentofobią. Istotne jest, by o swoich obawach informowali jeszcze przed rozpoczęciem leczenia. Umożliwia to dostosowanie przebiegu wizyty do potrzeb pacjenta, omówienie kolejnych etapów postępowania i zastosowanie rozwiązań, które pomogą ograniczyć stres.

– Lekarze powinni patrzeć na człowieka całościowo. Dbanie o zdrowie psychiczne i troska o jamę ustną nie są odrębnymi kwestiami. Profilaktyka, komunikacja między personelem medycznym a pacjentami oraz regularne kontrole mają zasadnicze znaczenie, aby zapobiec sytuacji, w której jeden problem prowadzi do pogłębienia drugiego – podsumował dr Óscar Castro Reino.

Źródło: https://consejodentistas.es

Warto podkreślać rolę lekarzy dentystów w profilaktyce oraz diagnostyce chorób ogólnych, które mogą manifestować się w jamie ustnej. Zalicza się do nich m.in. cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, schorzenia wątroby czy nowotwory, które rozwijają się na błonach śluzowych. – Jama ustna jest zwierciadłem organizmu, tego, co dzieje się w środku. Niestety, wielu pacjentów nie potrafi lub nie chce w to uwierzyć, choćby podczas realnych rozmów z lekarzami dentystami – mówi prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prorektor ds. umiędzynarodowienia uczelni Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.