Trendy, które wytyczają naukowcy z Narodowego Instytutu Onkologii, stanowią podstawę do zmian dla innych państw – szczególnie w Europie Środkowej i Wschodniej. Przede wszystkim jednak upowszechnienie wyników badań oraz zwiększenie akceptacji dla testów HPV HR jako narzędzia diagnostycznego stwarza realną możliwość poprawy niekorzystnej sytuacji epidemiologicznej w zakresie raka szyjki macicy w Polsce.
– Ogłaszamy sukces naukowy, który ma konkretne znaczenie dla polskich pacjentek. Praca, jaką wykonał zespół pod przewodnictwem prof. Nowakowskiego powinna znaleźć konkretne odzwierciedlenie w poradniach ginekologiczno-położniczych posiadających kontrakt z NFZ-em, które są zobowiązane do realizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy. Liczę na to, iż mając dowody naukowe potwierdzone publikacją, testy HPV HR będą cieszyć się rosnącym zainteresowaniem, zarówno wśród pacjentek, jak i przedstawicieli ochrony zdrowia. Skuteczna profilaktyka ma znaczenie – powiedziała minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.
Uzyskane rezultaty badania mają istotne znaczenie dla kształtowania polityki zdrowotnej i praktyki klinicznej w krajach, które dotychczas realizują programy oparte na cytologii lub planują organizację programów badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy. Publikacja w renomowanym czasopiśmie „The Lancet Regional Health – Europe” potwierdza wysoką jakość uzyskanych dowodów naukowych.
– Dzięki współpracy z ministerstwem zdrowia polskie kobiety mają dostęp do najnowocześniejszego i najskuteczniejszego narzędzia w profilaktyce raka szyjki macicy. Test HPV HR powinien stać się jedynym obowiązującym testem przesiewowym, a nasze dowody naukowe uzyskane w polskiej populacji potwierdzają słuszny kierunek zmian w systemie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, który został przyjęty w lipcu 2025 r. – stwierdził prof. Andrzej Nowakowski, kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy NIO i dodał: – Apeluję z tego miejsca do wszystkich zarządzających placówkami, ale także do ginekologów i położnych, aby wykonywali swoim pacjentkom badania przesiewowe HPV HR w programie profilaktyki. Im szybciej wprowadzimy mentalną zmianę w tym obszarze i zrezygnujemy z cytologii jako badania pierwszego wyboru, tym skuteczniej będziemy pomagać kobietom dbać o ich zdrowie.
Testy HPV HR – rekomendowana metoda badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy
Zgodnie z rekomendacjami opublikowanymi w 2025 r. przez European Commission Initiative on Cervical Cancer, testy HPV HR stanowią w tej chwili jedyną rekomendowaną metodę badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy w Europie. Prof. Nowakowski był członkiem zespołu, który opracował rekomendacje.
Funkcjonujący w Polsce Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy znajduje się w tej chwili w fazie transformacji. W perspektywie krótkoterminowej konieczne jest wycofanie cytologii jako podstawowego badania przesiewowego w ramach programu i pozostawienie jedynie testu HPV HR z uzupełniającą cytologią na podłożu płynnym jako jedynej spójnej z rekomendacjami europejskimi formy badań przesiewowych.
– Należy przypomnieć, iż test HPV HR umożliwia blisko dwukrotne zwiększenie wykrycia zagrożenia rakiem szyjki macicy oraz stanów przedrakowych, ale również wirusa mogącego wywołać nowotwór w przyszłości. To ważne, bo choćby w przypadku niezdiagnozowania raka po wykonaniu testu w danym momencie, ta wiedza automatycznie uruchamia zwiększoną czujność onkologiczną, zarówno u pacjentki, jak i lekarza prowadzącego. Warto więc korzystać ze wszystkich sposobów zapisywania się na te badania, a dzięki Centralnej e-Rejestracji dostępność badań profilaktycznych dla kobiet przybrała nową skalę – powiedziała dr hab. n med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii.
O projekcie badawczym
Najważniejsze i największe dotychczas polskie badanie dotyczące profilaktyki raka szyjki macicy to efekt współpracy ministerstwa zdrowia, zespołu badawczego pod kierownictwem prof. Andrzeja Nowakowskiego z Narodowego Instytutu Onkologii oraz Narodowego Funduszu Zdrowia.
Było to jedno z zadań Narodowej Strategii Onkologicznej. NIO-PIB realizował projekt we współpracy z ośmioma konsorcjami współpracującymi na terenie całego kraju. Całkowita wartość projektu wyniosła 6 168 266,06 zł. Pilotaż miał na celu porównanie skuteczności dotychczasowego standardu – cytologii ginekologicznej względem testu HPV HR z następową cytologią na podłożu płynnym (LBC) w wykrywaniu stanów przedrakowych i raka szyjki macicy w warunkach rutynowej praktyki klinicznej w Polsce i wybór optymalnej formy badań przesiewowych.
Końcowe wyniki pilotażu zostały opublikowane 8 maja 2026 r. w prestiżowym czasopiśmie naukowym „The Lancet Regional Health – Europe” w artykule „Primary Human Papillomavirus Screening Versus Cytology for Detection of Cervical Intraepithelial Neoplasia Grade 2 or Higher in Poland: a Parallel-Group, Randomized Controlled Trial”. Przeprowadzone badanie objęło ponad 33 tys. kobiet i stanowi jedyne tego typu przedsięwzięcie w Europie Środkowo-Wschodniej oraz jedno z nielicznych na świecie o podobnej konstrukcji. Jego wyniki jednoznacznie wskazują na blisko dwukrotnie wyższą skuteczność testów HPV HR w wykrywaniu zagrożenia rakiem szyjki macicy w porównaniu do cytologii.
Pilotaż przyczynił się bezpośrednio do zmiany standardu badań w programie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce. Co więcej, badanie to będzie opiniotwórcze dla pozostałych państw Europy Środkowo-Wschodniej oraz innych państw świata, które przez cały czas prowadzą screening cytologiczny.
Źródło: https://www.gov.pl/web/zdrowie/
