Otyłość zwiększa ryzyko wielu chorób przewlekłych, ale jej konsekwencje mogą obejmować również zdrowie jamy ustnej. Badania wskazują na związki między nadmierną masą ciała a chorobami przyzębia, próchnicą i zaburzeniami wydzielania śliny. Dla higienistek i asystentek stomatologicznych to istotny sygnał, by podczas edukacji pacjentów uwzględniać nie tylko codzienną higienę, ale także dietę, choroby współistniejące i ogólny stan zdrowia.
Obchodzony 24 października Światowy Dzień Walki z Otyłością to okazja do zwiększania świadomości na temat przyczyn tej choroby, jej konsekwencji zdrowotnych oraz możliwości profilaktyki i leczenia.
Otyłość jest przewlekłą, złożoną chorobą, na której rozwój wpływają m.in. czynniki biologiczne, genetyczne, środowiskowe i społeczne. Nie należy sprowadzać jej wyłącznie do stylu życia ani traktować jako problemu estetycznego. Wiąże się ze zwiększonym ryzykiem m.in. cukrzycy typu 2, chorób układu sercowo-naczyniowego i obturacyjnego bezdechu sennego. Może mieć także znaczenie dla zdrowia zębów, przyzębia oraz przebiegu leczenia stomatologicznego.
Otyłość a choroby jamy ustnej – co mówią badania?
Zależność między otyłością a zdrowiem jamy ustnej jest wielokierunkowa. Jednym z ważnych mechanizmów jest przewlekły stan zapalny. Tkanka tłuszczowa wydziela biologicznie aktywne substancje, które mogą wpływać na odpowiedź immunologiczną organizmu. W efekcie u osób z otyłością może dochodzić do nasilenia procesów zapalnych, również w obrębie przyzębia.
Badania obserwacyjne wskazują na związek między otyłością a większym ryzykiem zapalenia przyzębia. Nie oznacza to jednak, iż sama nadmierna masa ciała bezpośrednio wywołuje chorobę. Znaczenie mają także inne czynniki, takie jak higiena jamy ustnej, palenie tytoniu, dieta czy współistniejąca cukrzyca.
W praktyce stomatologicznej warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:
- objawy stanu zapalnego przyzębia – u osób z otyłością mogą częściej występować głębsze kieszonki przyzębne, krwawienie z dziąseł i utrata tkanek podtrzymujących zęby,
- ubytki próchnicowe – szczególnie gdy dieta obfituje w cukry, a pacjent między posiłkami pije słodzone napoje i spożywa przekąski,
- zaburzenia wydzielania śliny i suchość jamy ustnej – mogące mieć związek m.in. z przyjmowanymi lekami lub współistniejącą cukrzycą,
- erozję szkliwa – w określonych sytuacjach, np. przy częstym spożywaniu kwaśnych napojów lub występowaniu refluksu żołądkowo-przełykowego.
Warto również pamiętać o zależności dwukierunkowej. Zaawansowane zapalenie przyzębia może utrudniać kontrolę glikemii u osób z cukrzycą, a zaburzenia metaboliczne mogą pogarszać stan przyzębia. Dlatego ocena ryzyka powinna uwzględniać ogólny stan zdrowia pacjenta, a nie wyłącznie jego masę ciała.
Jakie znaczenie ma otyłość podczas leczenia stomatologicznego?
Pacjenci z otyłością mogą wymagać indywidualnego podejścia nie tylko ze względu na stan przyzębia, ale także choroby współistniejące, przyjmowane leki i komfort podczas wizyty. Szczególne znaczenie ma zebranie dokładnego wywiadu medycznego. Warto uwzględnić w nim cukrzycę, nadciśnienie, refluks, zaburzenia oddychania podczas snu oraz stosowane leki, które mogą wpływać na wydzielanie śliny.
U części pacjentów trudności może sprawiać dłuższe utrzymanie wygodnej pozycji na fotelu, a obturacyjny bezdech senny może mieć znaczenie przy planowaniu niektórych procedur i sedacji. Nie należy jednak zakładać, iż każdy pacjent z otyłością będzie miał takie problemy.
W codziennej praktyce warto zwrócić uwagę na kilka kwestii:
- dokładną ocenę przyzębia – z uwzględnieniem krwawienia przy sondowaniu, głębokości kieszonek i ewentualnej utraty przyczepu,
- kontrolę płytki nazębnej – z indywidualnym doborem częstotliwości wizyt higienizacyjnych do potrzeb pacjenta,
- objawy suchości jamy ustnej – zwłaszcza u osób przyjmujących kilka leków lub chorujących na cukrzycę,
- komfort i bezpieczeństwo wizyty – poprzez dostosowanie pozycji fotela, czasu zabiegu i przerw do możliwości pacjenta.
Higienistka stomatologiczna może również pomóc w zauważeniu niepokojących objawów, np. nasilonego krwawienia dziąseł, nawracających stanów zapalnych czy utrzymującej się suchości jamy ustnej. W razie potrzeby warto przekazać te informacje lekarzowi dentyście, a kwestie dotyczące chorób ogólnoustrojowych omówić z pacjentem w kontekście konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Jakie zalecenia higieniczne warto przekazać pacjentowi?
Edukacja pacjenta z otyłością powinna koncentrować się na konkretnych, możliwych do wdrożenia zmianach. Ważne, aby zalecenia nie miały charakteru oceniającego ani nie sprowadzały problemów stomatologicznych do masy ciała. Najlepiej wspólnie ustalić priorytety i stopniowo budować codzienne nawyki.
W rozmowie z pacjentem warto podkreślić znaczenie następujących działań:
- szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie pastą z fluorem, z uwzględnieniem dokładnego oczyszczania okolicy przydziąsłowej,
- codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych dzięki odpowiednio dobranych szczoteczek międzyzębowych lub nici dentystycznej,
- ograniczenie częstego spożywania cukrów – szczególnie słodzonych napojów, soków i przekąsek między posiłkami (znaczenie ma nie tylko ilość cukru, ale także częstotliwość jego spożywania),
- regularne picie wody i zgłaszanie utrzymującej się suchości jamy ustnej (w zależności od przyczyny można rozważyć preparaty nawilżające lub środki stymulujące wydzielanie śliny),
- regularne wizyty kontrolne i profesjonalna higienizacja, których częstotliwość należy dostosować do indywidualnego ryzyka próchnicy i chorób przyzębia.
Warto też zwrócić uwagę na sposób prowadzenia rozmowy. Stygmatyzujące komentarze dotyczące masy ciała mogą osłabiać zaufanie i zniechęcać do dalszego leczenia. Zamiast koncentrować się na wadze, lepiej rozmawiać o konkretnych czynnikach ryzyka, takich jak krwawienie dziąseł, częste podjadanie czy suchość jamy ustnej.
Dla higienistek i asystentek stomatologicznych Światowy Dzień Walki z Otyłością to dobra okazja, by przypomnieć, iż profilaktyka jamy ustnej jest częścią dbania o zdrowie całego organizmu. Indywidualne zalecenia, regularna kontrola przyzębia i życzliwa komunikacja mogą wspierać pacjenta w utrzymaniu zdrowia jamy ustnej niezależnie od jego masy ciała.
Źródła:
https://www.worldobesity.org/what-we-do/world-obesity-day
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5813989/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12812498/
Otyłość jest czynnikiem ryzyka rozwoju lub bezpośrednią przyczyną ponad 200 chorób, w tym nowotworów. Nie można zapominać, iż ma ona wpływ również na zdrowie jamy ustnej i skuteczność leczenia stomatologicznego. – Przykładem może być chociażby leczenie implantologiczne. Wszczepiamy pacjentowi implant, a on wypada. Nie musi to być efekt błędów, ale zaburzonych procesów osteointegracji związanych m.in. ze stłuszczeniem szpiku kostnego – mówi prof. Marzena Dominiak, prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prorektor ds. umiędzynarodowienia na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Zachęcamy do obejrzenia materiału filmowego!
