Wirus brodawczaka ludzkiego (human papillomavirus; HPV) jest jednym z najważniejszych czynników zakaźnych związanych z rozwojem nowotworów. Zakażenia odpowiadały za około 2,3 mln nowych przypadków nowotworów na świecie w 2024 r. – wynika z najnowszej analizy Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC). Wśród czynników zakaźnych związanych z nowotworami znalazł się także wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), któremu przypisano około 750 tys. nowych przypadków. Dla stomatologii szczególne znaczenie ma związek HPV z nowotworami części ustnej gardła.
4 października przypada Światowy Dzień Onkologii. Jego głównym założeniem jest zwiększanie świadomości na temat chorób nowotworowych, promowanie profilaktyki oraz zwrócenie uwagi na codzienne zmagania i problemy pacjentów onkologicznych.
Z najnowszej analizy Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) wynika, iż jednym z najważniejszych czynników zakaźnych związanych z rozwojem nowotworów jest wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). Badanie opublikowane 28 września w „The Lancet Oncology” objęło dane dotyczące 12 czynników zakaźnych uznanych przez IARC za rakotwórcze dla człowieka. Autorzy wykorzystali dane z bazy Global Cancer Observatory, aby oszacować liczbę nowych przypadków nowotworów w 2024 r. przypisywanych poszczególnym zakażeniom.
HPV odpowiada za około 4% nowych przypadków nowotworów
Łącznie zakażenia były związane z około 2,3 mln nowych przypadków nowotworów w 2024 r., czyli 12% wszystkich nowych zachorowań na świecie. Największą liczbę przypadków przypisano Helicobacter pylori – około 760 tys. Drugie miejsce zajęło HPV – około 750 tys. przypadków, co odpowiada około 4% wszystkich nowych nowotworów. Kolejne miejsca zajęły wirusy zapalenia wątroby typu B i C oraz wirus Epsteina-Barr.
Liczba 750 tys. nie oznacza jednak, iż wszystkie te nowotwory dotyczyły głowy i szyi. HPV jest związany z kilkoma typami nowotworów, przede wszystkim rakiem szyjki macicy, ale także nowotworami odbytu, prącia, sromu i pochwy oraz części ustnej gardła. Dlatego dane IARC obejmują wszystkie nowotwory przypisywane HPV, a nie wyłącznie nowotwory głowy i szyi.
Szczególne znaczenie ma część ustna gardła
W obrębie głowy i szyi HPV ma szczególne znaczenie w przypadku raka części ustnej gardła. Chodzi przede wszystkim o okolice migdałków oraz nasady języka. Związek między zakażeniem wysokoonkogennymi typami HPV a nowotworami części ustnej gardła jest dobrze udokumentowany i różni się od sytuacji w przypadku wielu innych nowotworów głowy i szyi, w których istotną rolę odgrywają przede wszystkim palenie tytoniu i spożywanie alkoholu.
Ma to znaczenie także w gabinecie stomatologicznym. Podczas rutynowego badania lekarz dentysta może ocenić nie tylko stan zębów i przyzębia, ale również błonę śluzową jamy ustnej oraz obszary, w których mogą pojawić się zmiany wymagające dalszej diagnostyki. Badanie kliniczne nie pozwala jednak na rozpoznanie nowotworu – w przypadku zmian budzących podejrzenie konieczna może być dalsza diagnostyka, w tym biopsja i badanie histopatologiczne.
Części nowotworów związanych z zakażeniami można zapobiegać
Autorzy badania, reprezentujący Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem oraz ośrodki badawcze w Japonii i Chinach, zwracają uwagę, iż znaczna część nowotworów związanych z zakażeniami może być ograniczana dzięki znanym metodom profilaktyki. W przypadku HPV podstawowym narzędziem jest szczepienie, które może zapobiegać zakażeniom typami wirusa odpowiedzialnymi za rozwój części nowotworów. IARC wskazuje szczepienia przeciwko HPV i HBV wśród sprawdzonych metod zapobiegania nowotworom związanym z zakażeniami.
Nowa analiza IARC nie jest badaniem klinicznym oceniającym skuteczność konkretnej interwencji. To światowa analiza zachorowalności, oparta na danych z Global Cancer Observatory i obliczeniach dotyczących odsetka oraz liczby przypadków przypisywanych poszczególnym zakażeniom. Jej znaczenie polega przede wszystkim na pokazaniu skali problemu na poziomie całej globalnej populacji.
Dla lekarzy dentystów najważniejszy wniosek dotyczy nie tylko samego HPV, ale także miejsca gabinetu stomatologicznego w profilaktyce nowotworów. Regularne badanie jamy ustnej, zwracanie uwagi na utrzymujące się lub nietypowe zmiany oraz odpowiednio szybkie kierowanie pacjenta do dalszej diagnostyki pozostają istotnymi elementami wczesnego wykrywania chorób nowotworowych. Dane IARC przypominają przy tym, iż część ryzyka nowotworowego można ograniczać jeszcze zanim pojawią się pierwsze objawy.
Praca pt. „Global burden of cancer attributable to infections in 2024: a worldwide incidence analysis” została opublikowana w czasopiśmie „The Lancet Oncology” (druk: wydanie październik 2026).
Źródła: https://www.thelancet.com/
https://www.iarc.who.int/
https://www.oralhealthgroup.com/
Redukcja konsumpcji alkoholu, ograniczenie palenia papierosów, szczepienia przeciw HPV i regularne wizyty u stomatologia to – zdaniem dr. n. o zdr. Pawła Koczkodaja z Narodowego Instytutu Onkologii – najważniejsze zasady profilaktyki pierwotnej nowotworów okolic szyi i głowy. – Regularne wizyty u stomatologa są nie do przecenienia pod kątem tzw. czujności onkologicznej – podkreśla ekspert.
![Dieta a próchnica – co powinna wiedzieć higienistka? [webinar]](https://dentonet.pl/wp-content/uploads/2026/09/Philips_webinar_grafika.png)
