W sezonie infekcyjnym do aptek trafia wielu pacjentów z grup ryzyka ciężkiego przebiegu zakażeń dróg oddechowych. Dotyczy to szczególnie osób starszych oraz chorych przewlekle, m.in. z POChP czy niewydolnością serca. W tych grupach zakażenie RSV może prowadzić do ciężkiej choroby dolnych dróg oddechowych. Może również skutkować hospitalizacją lub zaostrzeniem chorób przewlekłych.
Skala problemu jest znacząca. Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) zakażenia RSV wiążą się z około 156 tys. hospitalizacji dorosłych rocznie w Unii Europejskiej, Norwegii i Wielkiej Brytanii. Choć nie są dostępne analogiczne dane dla Polski, liczby te pokazują znaczenie RSV w populacji osób dorosłych. W profilaktyce ciężkiego przebiegu choroby istotną rolę odgrywają szczepienia.
Co mówią badania kliniczne?
Naukowcy ocenili skuteczność szczepionek przeciw RSV u dorosłych m.in. w dwóch dużych, randomizowanych badaniach klinicznych III fazy: AReSVi-006 dla szczepionki Arexvy oraz RENOIR dla szczepionki Abrysvo.
Badanie AReSVi-006 objęło osoby w wieku 60 lat i starsze. Szczepionka Arexvy zmniejszała ryzyko choroby dolnych dróg oddechowych związanej z RSV o 82,6%. W grupie zaszczepionej odnotowano siedem przypadków choroby, podczas gdy w grupie placebo było ich czterdzieści. Skuteczność wobec ciężkiej postaci choroby oszacowano na 94,1%, choć wynik ten należy interpretować ostrożnie ze względu na niewielką liczbę obserwowanych przypadków.
Badanie RENOIR wykazało, iż szczepionka Abrysvo również zapewnia istotną ochronę przed RSV u osób w wieku 60 lat i starszych. W analizie pośredniej skuteczność w zapobieganiu chorobie dolnych dróg oddechowych związanej z RSV wyniosła 66,7%. W przypadku ciężej definiowanych postaci choroby skuteczność oszacowano na 85,7%.
Wyniki badań pokazują, iż dostępne w tej chwili szczepionki mogą skutecznie ograniczać ryzyko ciężkiego przebiegu RSV. Dotyczy to zwłaszcza osób starszych i pacjentów z chorobami przewlekłymi, którzy regularnie odwiedzają apteki. Badania wskazują również, iż szczepienia mogą znacząco ograniczać ryzyko objawowej choroby dolnych dróg oddechowych związanej z RSV u starszych dorosłych. Dlatego stanowią istotny element profilaktyki. Należy jednak pamiętać, iż badania nie były projektowane jako bezpośrednie porównanie obu preparatów. Każdą ze szczepionek oceniano względem placebo. Na tej podstawie nie można więc wiarygodnie stwierdzić, który preparat jest skuteczniejszy.
Bezpieczeństwo szczepień przeciw RSV
Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych po szczepieniu przeciw RSV należą ból w miejscu wstrzyknięcia, zmęczenie, ból głowy oraz bóle mięśni. zwykle mają one charakter łagodny lub umiarkowany i ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.
Dostępne dane wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa szczepionek stosowanych w profilaktyce RSV. Instytucje odpowiedzialne za monitorowanie bezpieczeństwa farmakoterapii stale śledzą ich stosowanie po wprowadzeniu do obrotu. Dla farmaceutów ma to szczególne znaczenie w codziennej rozmowie z pacjentem. Obawy dotyczące bezpieczeństwa należą do najczęstszych powodów rezygnacji ze szczepień. Dlatego warto informować pacjentów, iż większość zgłaszanych reakcji ma charakter przejściowy i nie wymaga interwencji medycznej.
Szczepionki przeciw RSV i zasady refundacji w Polsce
W Polsce dostępne są dwie szczepionki przeciw RSV: Abrysvo firmy Pfizer oraz Arexvy firmy GSK. Preparaty różnią się składem i wskazaniami rejestracyjnymi. Dlatego przed kwalifikacją do szczepienia należy zapoznać się z aktualną charakterystyką produktu leczniczego.
Zgodnie z obowiązującymi zasadami refundacji obie szczepionki są bezpłatne dla osób w wieku 65 lat i starszych. Pacjenci w wieku od 60 do 64 lat mogą skorzystać z 50% refundacji. Abrysvo jest również bezpłatne dla kobiet w ciąży. Szczepienie ma na celu zapewnienie biernej ochrony niemowlęcia przed chorobą dolnych dróg oddechowych związanej z RSV w pierwszych miesiącach życia.
Z perspektywy farmaceuty szczególne znaczenie ma fakt, iż wielu pacjentów z grup ryzyka regularnie odwiedza apteki. Osoby starsze, pacjenci z POChP, niewydolnością serca czy cukrzycą często pojawiają się przy pierwszym stole częściej niż w gabinecie lekarskim. Właśnie dlatego farmaceuta może być osobą, która jako pierwsza rozpocznie rozmowę o profilaktyce RSV. Pacjent po 65. roku życia może podczas jednej wizyty przejść niemal całą ścieżkę szczepienia. Farmaceuta może przekazać informacje o szczepieniu, przeprowadzić kwalifikację, wystawić receptę z należną refundacją oraz wykonać szczepienie.
Dla seniora oznacza to możliwość załatwienia całej procedury w jednym miejscu. Nie musi organizować dodatkowych wizyt w innych placówkach ochrony zdrowia. U osób nieobjętych refundacją szczepionki pozostają odpłatne, a szczegółowe wskazania do ich stosowania zależą od konkretnego preparatu.
RSV może stanowić istotne zagrożenie dla osób starszych i pacjentów z chorobami przewlekłymi. To grupy, które regularnie odwiedzają apteki. Farmaceuta może nie tylko edukować takich pacjentów, ale również zakwalifikować ich do szczepienia, wystawić receptę i wykonać szczepienie. W przypadku seniorów cały proces może odbyć się podczas jednej wizyty w aptece.
