Powiększona tarczyca – przyczyny, objawy, diagnostyka

zwrotnikraka.pl 21 godzin temu

Powiększona tarczyca (inaczej wole), widoczna gołym okiem, wyczuwalna w badaniu lekarskim lub/i obserwowana w badaniu USG, nie jest jednostkowym problemem. Wg polskich opracowań problem dotyczy około 8% populacji, zwykle kobiet i osób starszych. Powiększenie tarczycy może występować zarówno przy prawidłowej, zwiększonej, jak i zmniejszonej czynności hormonalnej gruczołu. Niekiedy nie stanowi podstawy do leczenia, a wyłącznie do wzmożonej obserwacji i okresowej kontroli lekarskiej.

Autor: dr n. med. Beata Skowron

Powiększona tarczyca – przyczyny

Wśród przyczyn powiększonej tarczycy wymienia się:

niedobór jodu,
guzki tarczycy (także nowotworowe),
chorobę Hashimoto,
chorobę Gravesa-Basedowa,
zapalenie tarczycy.

Powiększona tarczyca a niedobór jodu

Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy – tyroksyny i trójjodotyroniny. Gdy jego podaż jest zbyt mała, organizm zwiększa wydzielanie TSH (hormon przysadkowy nadzorujący pracę tarczycy), które pobudza tarczycę do intensywniejszej pracy i może prowadzić do rozrostu gruczołu (rozlanego, dość równomiernego powiększenia tarczycy), czyli powstania wola.

W Polsce w latach 90. stwierdzano niedobór jodu oraz występowanie wola endemicznego (występujące w danym regionie, populacji), z tego też powodu w 1997 roku wprowadzono obowiązkową profilaktykę jodową, polegającą przede wszystkim na jodowaniu soli przeznaczonej do bezpośredniego spożycia w gospodarstwach domowych.

Powiększona tarczyca a guzki

Guzki tarczycy to ograniczone zmiany w miąższu gruczołu, które mogą występować pojedynczo lub mnogo. Kiedy zwiększa się ich liczba lub objętość mogą powodować powiększenie całego gruczołu i powstanie wola guzkowego. Tarczyca może powiększać się równomiernie, ale częściej, np. przez rozrost jednego guzka staje się asymetryczna. Dlatego powiększona tarczyca z jednej strony zwykle obserwowana jest właśnie w przypadku wola guzkowego.

Charakterystyka wola guzkowego:

Większość guzków nie powoduje dolegliwości i jest wykrywana przypadkowo podczas badania palpacyjnego szyi lub USG.
Większe zmiany mogą być widoczne jako zgrubienie w dolnej części szyi.
W przypadku ucisku na sąsiednie struktury guzki mogą powodować trudności w połykaniu, uczucie ucisku, duszność lub chrypkę.
Guzki mogą występować przy prawidłowej czynności hormonalnej tarczycy (powiększona tarczyca a TSH w normie), ale niektóre produkują hormony i prowadzą do nadczynności gruczołu (powiększona tarczyca a TSH obniżone).

Wykrycie guzka nie musi oznaczać nowotworu tarczycy, ponieważ zdecydowana większość zmian ma charakter łagodny. Żeby ocenić charakter guzka, każdy musi być oceniony w badaniu USG, które pozwala określić jego wielkość i cechy budowy. o ile cechy guzka w USG wskazują na zwiększone ryzyko złośliwości, lekarz może zlecić biopsję aspiracyjną cienkoigłową pod kontrolą USG.

Powiększona tarczyca a choroba Hashimoto

Choroba Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w którym układ odpornościowy nieprawidłowo rozpoznaje komórki tarczycy jako obce i stopniowo je uszkadza. Towarzyszący temu stan zapalny może prowadzić do powiększenia gruczołu i powstania wola, które w późniejszym okresie choroby, z powodu zaniku miąższu może zmniejszyć swoją objętość.

Powiększona tarczycy w chorobie Hashimoto:

Powiększenie gruczołu może być jednym z pierwszych objawów choroby, ale Hashimoto może również przebiegać bez wola.
Powiększona tarczyca zwykle nie boli. Może powodować uczucie pełności lub ucisku w szyi, a przy większych rozmiarach także trudności w połykaniu.
We wczesnej fazie choroby wyniki hormonów tarczycy mogą pozostawać prawidłowe (powiększona tarczyca a TSH w normie).
Wraz z postępującym uszkodzeniem, gruczoł może produkować za mało hormonów. Rozwija się wówczas niedoczynność tarczycy (podwyższone TSH i obniżone FT4).

W diagnostyce choroby Hashimoto oznacza się przede wszystkim TSH i FT4 oraz przeciwciała przeciwtarczycowe – anty-TPO oraz anty-TG. Dodatkowo USG pozwala ocenić objętość i strukturę gruczołu; typowy jest obraz obniżonej i niejednorodnej echogeniczności.

Powiększona tarczyca a choroba Gravesa-Basedowa

Choroba Gravesa-Basedowa to także autoimmunologiczna choroba tarczycy, w której układ odpornościowy wytwarza przeciwciała przeciwko receptorowi TSH (TRAb). Przeciwciała te pobudzają tarczycę podobnie jak TSH, powodując nadmierną produkcję hormonów oraz rozrost gruczołu. W efekcie może powstać wole miąższowe rozlane, czyli równomierne powiększenie całej tarczycy.

Powiększona tarczyca w chorobie Gravesa-Basedowa:

Tarczyca jest zwykle powiększona równomiernie i symetrycznie, choć wielkość wola może być różna.
Powiększenie może być widoczne jako zgrubienie w dolnej części szyi. Duże wole może powodować uczucie ucisku, trudności w połykaniu lub duszność.
Chorobie najczęściej towarzyszy nadczynność tarczycy (niskie lub niewykrywalne TSH a podwyższone FT4 i/lub FT3).

W diagnostyce choroby Gravesa-Basedowa oznacza się przede wszystkim TSH, FT4 i FT3 oraz przeciwciała przeciwko receptorowi TSH – TRAb. Dodatni wynik TRAb w połączeniu z nadczynnością tarczycy zwykle potwierdza autoimmunologiczne podłoże choroby. USG pozwala ocenić objętość i strukturę gruczołu, a badanie dopplerowskie może wykazać wzmożony przepływ krwi w tarczycy.

Powiększona tarczyca a zapalenie tarczycy

Zapalenie tarczycy to grupa chorób, w których dochodzi do uszkodzenia i reakcji zapalnej w obrębie gruczołu. Przyczyną mogą być m.in. procesy autoimmunologiczne, przebyta infekcja, okres poporodowy, niektóre leki lub – znacznie rzadziej – zakażenie bakteryjne. Stan zapalny może powodować przejściowe lub utrzymujące się powiększenie tarczycy. W zależności od rodzaju zapalenia gruczoł może być bolesny i tkliwy albo powiększać się bez bólu.

Powiększona tarczyca w przebiegu zapalenia:

W podostrym zapaleniu tarczycy, nazywanym także chorobą de Quervaina, tarczyca jest zwykle powiększona, bolesna i wrażliwa na dotyk. Ból może promieniować do żuchwy lub uszu, a chorobie mogą towarzyszyć gorączka, osłabienie i bóle mięśni.
W bezbolesnym lub poporodowym zapaleniu tarczycy gruczoł może być nieznacznie powiększony, ale zwykle nie jest bolesny ani tkliwy.
Uszkodzenie komórek tarczycy może początkowo prowadzić do uwolnienia zgromadzonych hormonów. Powstaje wtedy przejściowa faza nadczynności (TSH obniżone a podwyższone FT4 i/lub FT3).
Po wyczerpaniu zapasów hormonów może wystąpić faza niedoczynności tarczycy (TSH podwyższone a obniżone FT4). U wielu pacjentów czynność tarczycy z czasem wraca do normy, choć w niektórych przypadkach niedoczynność może się utrwalić.

W diagnostyce zapalenia tarczycy oznacza się przede wszystkim TSH, FT4 i FT3. Przy podejrzeniu podostrego zapalenia pomocne są również wskaźniki stanu zapalnego, takie jak CRP i OB. W zapaleniach o podłożu autoimmunologicznym można oznaczyć przeciwciała anty-TPO, anty-TG. USG pozwala ocenić objętość i strukturę gruczołu, a badanie dopplerowskie – jego unaczynienie. W podostrym zapaleniu tarczycy przepływ krwi jest zwykle zmniejszony, co pomaga odróżnić tę chorobę od choroby Gravesa-Basedowa, w której jest on nasilony.

Zobacz: e-Pakiet tarczycowy rozszerzony – dostępny we wszystkich punktach pobrań Diagnostyki.

Powiększona tarczyca – objawy

Objawy powiększonej tarczycy zależą od przyczyny, wielkości gruczołu oraz tego, czy jego czynność hormonalna pozostaje prawidłowa. Niewielkie wole może nie powodować żadnych dolegliwości i zostać wykryte dopiero podczas badania lekarskiego lub USG. Większe powiększenie może być widoczne jako zgrubienie szyi oraz powodować uczucie ucisku, trudności w połykaniu, duszność lub chrypkę.

Guzki tarczycy

Guzki mogą prowadzić do miejscowego albo asymetrycznego powiększenia tarczycy, większość nie powoduje objawów. Duże guzki mogą być wyczuwalne lub widoczne na szyi oraz powodować ucisk, trudności w połykaniu albo oddychaniu. Rzadziej występują ból szyi lub chrypka. Guzki autonomiczne mogą produkować nadmierną ilość hormonów i wywoływać objawy nadczynności tarczycy, takie jak kołatanie serca, drżenie rąk, potliwość i spadek masy ciała.

Choroba Hashimoto

W chorobie Hashimoto tarczyca może być powiększona, twarda i niebolesna. Pacjent może odczuwać pełność lub ucisk w szyi, a przy większym wolu także trudności w połykaniu. Początkowo choroba może nie powodować zaburzeń hormonalnych. Wraz z rozwojem niedoczynności mogą pojawić się zmęczenie, senność, marznięcie, przyrost masy ciała, zaparcia, suchość skóry i problemy z koncentracją. W późniejszym okresie tarczyca może stopniowo zmniejszać swoją objętość.

Sprawdź gotowy e-Pakiet badań na Hashimoto dostępny we wszystkich punktach pobrań Diagnostyki.

Choroba Gravesa-Basedowa

W chorobie Gravesa-Basedowa tarczyca zwykle powiększa się równomiernie, tworząc wole rozlane. Powiększeniu najczęściej towarzyszą objawy nadczynności tarczycy: kołatanie serca, tachykardia, drżenie rąk, nadmierna potliwość, nietolerancja ciepła, niepokój, bezsenność oraz spadek masy ciała.

Klasyczny obraz choroby opisuje triada merseburska, obejmująca:

wole,
wytrzeszcz oczu (orbitopatia),
tachykardię (przyspieszona akcja serca).

Rzadkim objawem pozatarczycowym jest obrzęk śluzowaty podudzi, który nie należy do klasycznej triady.

Zapalenia tarczycy

Objawy zależą od rodzaju zapalenia. W podostrym zapaleniu tarczycy, czyli chorobie de Quervaina, gruczoł jest zwykle powiększony, bolesny i tkliwy. Ból może promieniować do żuchwy lub uszu, a dodatkowo mogą występować gorączka, osłabienie i bóle mięśni.

W bezbolesnym i poporodowym zapaleniu tarczycy powiększenie może być niewielkie i nie powodować bólu. Początkowo mogą wystąpić objawy przejściowej nadczynności, takie jak kołatanie serca, potliwość i drżenie rąk, a następnie objawy niedoczynności, w tym zmęczenie, senność i marznięcie. U wielu osób czynność tarczycy z czasem wraca do normy.

Każde nowo stwierdzone lub niewyjaśnione powiększenie tarczycy wymaga oceny lekarskiej i dobrania odpowiedniej diagnostyki.

Sama wielkość gruczołu nie pozwala ustalić przyczyny ani ocenić jego czynności hormonalnej. Podstawą są zwykle badanie lekarskie, laboratoryjne, USG tarczycy, a niekiedy biopsja gruczołu. Na podstawie wyników badań można odróżnić łagodne wole od zmian wymagających leczenia albo dalszej obserwacji.

DIAGNOSTYKA DLA ZWROTNIKRAKA.PL

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

AUTOR:

dr n. med. Beata Skowron – specjalista laboratoryjnej diagnostyki medycznej

BIBLIOGRAFIA:

Szybiński Z, Golkowski F, Buziak-Bereza M, Trofimiuk M, Szybiński P, Huszno B. Effectiveness of the iodine prophylaxis model adopted in Poland. J Endocrinol Invest. 2008;31(4):309-313. doi:10.1007/BF03346363.
Durante C, Hegedüs L, Czarniecka A, Paschke R, Russ G, Schmitt F, et al. 2023 European Thyroid Association clinical practice guidelines for thyroid nodule management. Eur Thyroid J. 2023;12(5):e230067. doi:10.1530/ETJ-23-0067.
Klubo-Gwiezdzinska J, Wartofsky L. Hashimoto thyroiditis: an evidence-based guide to etiology, diagnosis and treatment. Pol Arch Intern Med. 2022;132(3):16222. doi:10.20452/pamw.16222.
Kahaly GJ, Bartalena L, Hegedüs L, Leenhardt L, Poppe K, Pearce SH. 2018 European Thyroid Association guideline for the management of Graves’ hyperthyroidism. Eur Thyroid J. 2018;7(4):167-186. doi:10.1159/000490384.
Martinez Quintero B, Yazbeck C, Sweeney LB. Thyroiditis: evaluation and treatment. Am Fam Physician. 2021;104(6):609-617.

PRZEJDŹ DO: DIAGNOSTYKA I BADANIA

Post Powiększona tarczyca – przyczyny, objawy, diagnostyka pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.

Idź do oryginalnego materiału