30 września będzie można bezpłatnie wykonać spirometrię w 10 miastach w Polsce – bez skierowania i wcześniejszej rejestracji. Akcja jest skierowana przede wszystkim do osób po 40. roku życia, palących papierosy, narażonych na zanieczyszczenie powietrza oraz tych, które mają duszności lub przewlekły kaszel.
Spirometria jest jednym z podstawowych badań pozwalających ocenić funkcjonowanie układu oddechowego. Może pomóc wykryć zaburzenia przepływu powietrza charakterystyczne między innymi dla astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP).
Polski Dzień Spirometrii 2026. Gdzie można zrobić badanie za darmo?
W ramach Polskiego Dnia Spirometrii 30 września, w godzinach od 8.00 do 16.00, w Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia oraz siedzibach 10 oddziałów wojewódzkich NFZ będzie można wykonać spirometrię bez skierowania, bez rejestracji i całkowicie bezpłatnie.
Bezpłatne badania będą dostępne w:
- Warszawie
- Opolu
- Wrocławiu
- Katowicach
- Rzeszowie
- Krakowie
- Lublinie
- Szczecinie
- Gdańsku
- Bydgoszczy
Badanie będzie wykonywane „z marszu”, czyli bez konieczności wcześniejszego umawiania wizyty. Przed spirometrią technik przeprowadzi krótką ankietę, której celem będzie sprawdzenie, czy nie ma przeciwwskazań do wykonania badania. o ile wynik pokaże zaburzenia obturacyjne, czyli zwężenie dróg oddechowych i utrudniony przepływ powietrza, badana osoba otrzyma list do lekarza rodzinnego z zaleceniem dalszej diagnostyki w kierunku astmy lub POChP.
Kto szczególnie powinien skorzystać z akcji?
Organizatorzy kierują zaproszenie przede wszystkim do osób po 40. roku życia, które:
- palą papierosy lub paliły w przeszłości,
- są narażone na zanieczyszczone powietrze,
- mają duszności,
- mają przewlekły kaszel trwający co najmniej 8 tygodni.
Nie oznacza to jednak, iż problemy z oddychaniem dotyczą wyłącznie osób starszych. Astma może pojawić się już w dzieciństwie, natomiast POChP najczęściej dotyczy osób po 40. roku życia. Ryzyko chorób układu oddechowego zwiększa także ekspozycja na zanieczyszczenia środowiska i niektóre czynniki zawodowe.
Spirometria – co to za badanie?
Spirometria jest podstawowym badaniem czynnościowym układu oddechowego. Pozwala sprawdzić między innymi, ile powietrza jesteś w stanie nabrać i wydmuchać oraz jak gwałtownie powietrze przepływa przez drogi oddechowe. Dzięki temu można wykryć zaburzenia przepływu powietrza, określane jako obturacja.
Badanie jest wykorzystywane między innymi w diagnostyce astmy i POChP. Pomaga także oceniać funkcję płuc u osób z objawami ze strony układu oddechowego oraz monitorować skuteczność leczenia. W przypadku POChP spirometria ma szczególne znaczenie diagnostyczne. Aktualne wytyczne GOLD wskazują, iż rozpoznanie POChP wymaga potwierdzenia utrwalonego ograniczenia przepływu powietrza w badaniu spirometrycznym po zastosowaniu leku rozszerzającego oskrzela.
Po co robi się spirometrię?
Spirometria odpowiada na pytanie: czy powietrze może swobodnie przepływać przez drogi oddechowe? Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy pojawiają się:
- duszność,
- przewlekły kaszel,
- świsty podczas oddychania,
- uczucie braku powietrza,
- ograniczenie tolerancji wysiłku.
Spirometria może wykazać zaburzenia, które wymagają dalszej diagnostyki. Sama nie powinna być jednak interpretowana w oderwaniu od objawów, wywiadu i badania lekarskiego. Europejskie standardy podkreślają, iż wynik badania czynności płuc należy oceniać w połączeniu z danymi klinicznymi.
Właśnie dlatego prawidłowa ścieżka wygląda zwykle tak: objawy i wywiad, spirometria, interpretacja wyniku i w razie potrzeby dalsza diagnostyka.
Jak przebiega spirometria?
Spirometria jest badaniem bezbolesnym i nieinwazyjnym. Wymaga jednak dobrej współpracy pacjenta z osobą wykonującą badanie. Podczas badania pacjent oddycha przez ustnik połączony ze spirometrem. Zwykle zakłada się także zacisk na nos, aby całe powietrze przechodziło przez aparat.
Osoba wykonująca badanie instruuje pacjenta, jak nabrać maksymalnie dużo powietrza, a następnie jak gwałtownie i mocno je wydmuchać. Takie manewry są powtarzane, ponieważ dla wiarygodności wyniku potrzebne są odpowiednio wykonane, powtarzalne próby. Standardy ERS/ATS przewidują co najmniej trzy technicznie prawidłowe próby, z możliwością wykonania kolejnych, jeżeli jest to potrzebne do uzyskania odpowiedniej jakości pomiaru.
Wynik obejmuje między innymi parametry dotyczące objętości wydychanego powietrza oraz jego przepływu. Lekarz może na tej podstawie ocenić, czy występują zaburzenia przepływu powietrza. W niektórych sytuacjach badanie wykonuje się także po podaniu leku rozszerzającego oskrzela. Porównanie wyników przed i po jego zastosowaniu może być elementem diagnostyki chorób układu oddechowego, między innymi astmy.
Czy do spirometrii trzeba się przygotować?
Tak, choć przygotowanie nie jest skomplikowane. Przed badaniem należy przede wszystkim stosować się do instrukcji osoby wykonującej spirometrię. Standardy ERS wskazują między innymi na unikanie intensywnego wysiłku bezpośrednio przed badaniem, niepalenie przez określony czas oraz unikanie obfitego posiłku. Ważne jest także poinformowanie osoby wykonującej badanie o przyjmowanych lekach i czasie przyjęcia ostatniej dawki leku rozszerzającego oskrzela.
Nie należy samodzielnie odstawiać leków przed spirometrią. o ile badanie wymaga szczególnego przygotowania lub czasowego odstawienia określonego preparatu, powinien o tym zdecydować personel medyczny.
Jak często wykonywać spirometrię?
Nie ma jednej określonej częstotliwości, która obowiązywałaby wszystkich. U osoby z objawami, czynnikami ryzyka lub rozpoznaną chorobą płuc częstotliwość badań zależy od sytuacji klinicznej. Spirometria może być wykonywana zarówno w ramach diagnostyki, jak i późniejszego monitorowania choroby oraz odpowiedzi na leczenie.
Inaczej wygląda sytuacja osoby całkowicie zdrowej i bez objawów. Na przykład amerykańska U.S. Preventive Services Task Force nie zaleca rutynowego wykonywania spirometrii w celu przesiewowego wykrywania POChP u bezobjawowych dorosłych. Zalecenie to dotyczy populacji osób bez zgłaszanych objawów ze strony układu oddechowego.
W praktyce oznacza to, iż spirometria jest szczególnie istotna wtedy, gdy istnieją objawy lub czynniki ryzyka, a częstotliwość jej powtarzania powinien ustalić lekarz.
Dlaczego warto potraktować przewlekły kaszel poważnie?
Kaszel, który utrzymuje się przez wiele tygodni, bywa przez pacjentów tłumaczony paleniem papierosów, alergią, infekcją albo zanieczyszczonym powietrzem. Podobnie duszność często jest przypisywana wiekowi lub gorszej kondycji. Tymczasem przewlekły kaszel, duszność i świsty mogą być objawami choroby obturacyjnej.
Według oficjalnych danych w Polsce na POChP może chorować od około 2 do 2,5 mln osób, podczas gdy rozpoznanie ma tylko około 1,3 mln. Oznacza to dużą grupę osób, które mogą żyć z nierozpoznaną chorobą. Eksperci zwracają też uwagę, iż POChP nie dotyczy wyłącznie osób, które palą papierosy. Około 30 proc. chorych na POChP nigdy nie paliło. Znaczenie mają także inne ekspozycje, w tym zanieczyszczenie powietrza.
Ponad 4 miliony chorych ma objawy astmy – kaszel, świsty w drogach oddechowych, duszności, ale tylko około 2,2 miliona osób wie, iż u podstaw tych dolegliwości leży astma – najpowszechniejsza choroba układu oddechowego.
Astma i POChP. Co może pokazać spirometria?
Obie choroby mogą powodować podobne objawy, między innymi kaszel, duszność czy świsty, ale są odrębnymi schorzeniami. W astmie ograniczenie przepływu powietrza może mieć charakter zmienny. Dlatego w diagnostyce wykorzystuje się spirometrię oraz, zależnie od sytuacji, dodatkowe testy oceniające zmienność przepływu powietrza. W POChP ograniczenie przepływu powietrza jest trwałe i spirometria odgrywa podstawową rolę w potwierdzeniu rozpoznania.
Samo stwierdzenie nieprawidłowego wyniku nie oznacza jeszcze automatycznie konkretnej choroby. Wynik trzeba zestawić z objawami, historią palenia lub innych ekspozycji oraz pozostałymi informacjami zebranymi przez lekarza.
Nie czekaj na poważną duszność!
Choroby układu oddechowego mogą przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów albo powodować dolegliwości, które pacjent stopniowo zaczyna traktować jako normalne. Właśnie dlatego Polski Dzień Spirometrii ma zwrócić uwagę na znaczenie wczesnej diagnostyki. Wcześniejsze wykrycie zaburzeń może skierować pacjenta do dalszej diagnostyki i odpowiedniego leczenia. W przypadku POChP pozwala także rozpoznać chorobę na etapie, na którym można podjąć działania spowalniające jej postęp.
Jeżeli masz ponad 40 lat, palisz lub paliłeś, masz przewlekły kaszel, duszność albo żyjesz w środowisku z dużym zanieczyszczeniem powietrza, 30 września możesz bezpłatnie wykonać spirometrię w jednym z 10 miast, w których takie badania będą się tego dnia odbywały. Nie potrzebujesz skierowania ani wcześniejszej rejestracji.
