Pelargonia afrykańska w objawowym leczeniu przeziębienia

Wyciąg z korzeni pelargonii afrykańskiej (Pelargonii radicis extractum sciccum) ma działanie immunostymulujące, przeciwbakteryjne oraz przeciwwirusowe. Jest szeroko stosowany m. in. w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych, takich jak zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok, przeziębienie, zapalenie migdałków i gardła [1]. Pelargonia dotarła do Europy w XIX wieku. Wierzono, iż napary z pelargonii będą lekiem na szalejącą wówczas gruźlicę. Sto lat później potwierdzono naukowo jej działanie przeciwprątkowe [2]. Najważniejszą częścią rośliny są korzenie i kłącza. Otrzymywany z nich wodny standaryzowany extrakt EPs 7630, przeszedł szeroko zakrojone badania kliniczne [3].

Mechanizm działania i składniki aktywne

Główne składniki odpowiedzialne za działanie farmakologiczne korzenia pelargonii to kumaryny a zwłaszcza umkalina, która stanowi 40% z nich [4]. Należy również wymienić fenolokwasy, flawonoidy i proantocyjanidyny [1,5]. Każdy z tych związków ma odmienny mechanizm działania. Jednak w mieszaninie wyciągu wykazują synergizm, co daje znacznie lepsze efekty lecznicze [4].

Działanie przeciwbakteryjne pelargonii afrykańskiej dotyczy prątków gruźlicy, gronkowca złocistego, paciorkowców z grupy A, dwoinki zapalenia płuc, Klebsiella pneumoniae, Haemophilus influenzae, Escherichia coli, a nawet Pseudomonas aeruginosa. Dowiedziono, iż jej skuteczność przeciwbakteryjna jest bardzo wysoka w stosunku do drobnoustrojów o wysokim powinowactwie do układu oddechowego [4].

Pelargonia afrykańska wykazuje również działanie przeciwwirusowe. W badaniu z 2011 roku wykazano, iż ma takie działanie w stosunku do większości wirusów atakujących górne drogi oddechowe, t. j. RSV, koronawirusy, Coxsackie, rynowirusy, wirusy grypy: H1N1 i H3N2 [4].

Mechanizm działania przeciwbakteryjnego i przeciwwirusowego związków zawartych w pelargonii afrykańskiej jest złożony i wielokierunkowy. Proantocyjanidyny wykazują antagonizm wobec białek adhezyjnych na powierzchni komórek bateryjnych, co zapobiega ich przyleganiu do komórek nabłonka i przenikaniu do wnętrza komórki. Inny możliwy mechanizm polega na wzroście ruchliwości rzęsek nabłonka oddechowego, co ułatwia ewakuację wydzieliny z dróg oddechowych [2, 4].

Badania przeprowadzone przez Schnitzler’a i wsp. wykazały skuteczność p/wirusową wobec wirusa HSV-1 i HSV-2. Ponadto wykazano, iż surowiec działa na wirusa zarówno w początkowym stadium infekcji, jak i po wniknięciu do komórki. Stoi to w wyższości chociażby nad acyklowirem, który swoją skuteczność uwidacznia dopiero po wniknięciu wirusa do komórki gospodarza [1]. Wyciągi z korzenia pelargonii mają potwierdzone w badaniach działanie p/wirusowe wobec wirusa grypy i koronawirusów. Synergia mechanizmów takich jak uwalnianie IFN-α i TNF-α oraz fagocytoza hamują replikację wirusa i zapobiegają ponownym infekcjom przez blokowanie ekspresji białek będących łącznikami pomiędzy wirusem a powierzchnią komórki [1, 5].

Działanie immunomodulujące wyciągów z korzenia Pelargonii afrykańskiej polega na zwiększeniu wydzielania interferonu a tym samym pobudzaniu makrofagów. Aktywowane makrofagi wytwarzają inne cytokiny prozapalne takie jak interleukina 1 i 2 oraz czynnik martwicy nowotworów. Moduluje także wytwarzanie immunoglobuliny A w ślinie, IL-15 w surowicy i błonie śluzowej oraz IL-6 w surowicy. Pobudza fagocytozę oraz uwalnia wolne rodniki tlenowe i tlenki azotu [2, 4].

Korzyści kliniczne dla pacjenta

Duża częstość występowania infekcji górnych dróg oddechowych (IDO) jest spowodowana w ok 90% przez wirusy. Bakterie są rzadką przyczyną IDO, rozwijają się głównie w ramach nadkażenia, po utorowaniu drogi przez wirusy. Pomimo tego aż 70% pacjentów otrzymuje bezzasadnie antybiotyki. Taka nieracjonalna terapia jest szkodliwa, ponieważ przyczynia się do wzrostu antybiotykooporności i naraża pacjenta na wystąpienie działań niepożądanych [4].

Sposobem na uniknięcie przyjmowania antybiotyków jest włączenie preparatów z pelargonii afrykańskiej we wczesnej fazie infekcji. Infekcje o ostrym przebiegu są szczególnie powszechne u dzieci. Nie bez znaczenia jest wiek dziecka. Im młodsze dzieci, tym bardziej burzliwe są występujące u nich objawy, co jest spowodowane odmienną w porównaniu z dziećmi starszymi budową anatomiczną dróg oddechowych [4].

Badania E. Willak na populacji dzieci polskich wykazało, iż wczesne podanie wyciągu z P. sidoides nie tylko zmniejsza nasilenie objawów, ale także przyspiesza ich ustąpienie, ze skróceniem czasu trwania u pacjentów dotkniętych chorobą. Czas trwania terapii wynosił 7 dni. Redukcja objawów była najbardziej zauważalna w przypadku: suchego kaszlu, kichania, zmniejszania częstotliwości kaszlu. Zauważono także redukcję gorączki. Wyciąg zmniejsza ryzyko nadkażenia bakteryjnego, pozwala na szybszą regenerację i powrót normalnych funkcji oraz ogranicza stosowanie innych leków. Pelargonium sidoides jest dobrze tolerowana, może być stosowana u dzieci od 6. r.ż. i może zapobiec pogarszaniu się stanu klinicznego pacjenta lub powikłaniom infekcji, jednocześnie zmniejszając zapotrzebowanie na środki przeciwbólowe i antybiotyki [4]. Badanie Matthysa z 2003 r. na osobach dorosłych jednoznacznie wykazało znaczne zmniejszenie objawów takich jak kaszel, ból w klatce piersiowej, duszności czy ilość wydzieliny w drogach oddechowych w stosunku do grupy placebo [1].

W latach 2005-2008 przeprowadzono kilka badań klinicznych na 2000 pacjentów dorosłych. Odnotowano znaczną poprawę ich stanu zdrowia w przebiegu ostrego zapalenia oskrzeli. Wyraźna remisja objawów nastąpiła już po 4 dniach stosowania wyciągu z pelargonii u 69% chorych a po tygodniu całkowite wyleczenie uzyskano u 45% pacjentów [1]. Uwidacznia to zdolność korzenia pelargonii do skracania czasu trwania choroby i zmniejszania intensywności jej objawów.

Czas stosowania ekstraktu z pelargonii afrykańskiej zależy od wieku pacjenta, nasilenia objawów i postaci preparatu. W większości badań klinicznych wykazano, iż powinno się go stosować przez 7–14 dni w przypadku typowych infekcji górnych dróg oddechowych u osób dorosłych. Leczenie u dzieci trwa zwykle 7–10 dni. Regularne przyjmowanie przez zalecany okres pozwala skutecznie wspomóc organizm w walce z infekcją [1, 2, 3].

Pelargonia afrykańska – skuteczność potwierdzona badaniami

Za wyborem pelargonii afrykańskiej przemawia jej wysoka skuteczność oraz wysoki poziom bezpieczeństwa stosowania surowca. W ciągu ostatnich 25 lat (całkowita populacja badana to powyżej 10 500 osób) przeprowadzono aż 30 badań klinicznych z Pelargonium sidoides, które miały na celu zastosowanie w terapii ostrych infekcji dróg oddechowych [2]. Dzięki synergizmowi działania zawartych w niej związków biologicznie czynnych może być stosowana w jako środek wspomagający leczenie infekcji o różnej etiologii. Jej działanie immunostymulujące sprawia, iż osoby przyjmujące je są mniej podatne na zakażenia w obrębie GDO [1]. Nowoczesna technologia przetwarzania roślin pozwala współczesnej medycynie czerpać z dobrodziejstw natury.

Bibliografia

1. Szeleszczuk, Ł., Zielińska‑Pisklak, M., Wilczek, K. (2013). Pelargonia — kariera niedocenianej rośliny ozdobnej. Lek w Polsce, 23(3), 263–269.
2. Willak‑Janc, E., Komorniczak, T. (2021). Ocena skuteczności i bezpieczeństwa ekstraktu z korzenia pelargonii afrykańskiej u dzieci z wirusowymi infekcjami dróg oddechowych. Medycyna i Życie, 8(1–4), 3–14.
3. Plata-Nazar K. (2023). Stosowanie leków z pelargonią afrykańską u dzieci z niepowikłaną infekcją górnych dróg oddechowych.
4. Zwolińska, J. (2022). Racjonalna fitoterapia jako alternatywne leczenie ostrych infekcji dróg oddechowych. Paediatrics and Family Medicine, 18(2), 139–145
5. Brown, D. (2009). Pelargonium sidoides Extract (EPs 7630): Alternative Treatment of Acute Upper Respiratory Tract Infections. Natural Medicine Journal, 1(4)