„Ozempic face” i „Ozempic mouth” to określenia, które coraz częściej pojawiają się w dyskusjach o lekach stosowanych w leczeniu otyłości. Pierwsze odnosi się do zmian wyglądu twarzy po utracie masy ciała, drugie – do dolegliwości dotyczących jamy ustnej zgłaszanych przez część pacjentów. Czy leki takie jak Ozempic mogą wpływać na stan jamy ustnej i na co powinni zwrócić uwagę dentyści?
Semaglutyd – substancja czynna leku Ozempic – jest stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2; ten sam składnik występuje również w preparatach przeznaczonych do leczenia otyłości. Wraz z rosnącym wykorzystaniem agonistów receptora GLP-1 pojawiają się pytania o ich możliwy wpływ na jamę ustną i wygląd twarzy. W lutym br. w „British Dental Journal” opublikowano przegląd piśmiennictwa poświęcony wpływowi tych leków na wygląd twarzy i jamę ustną. Autorzy zwracają uwagę, iż badań stomatologicznych jest niewiele, a dentyści mogą coraz częściej spotykać pacjentów przyjmujących leki GLP-1 bez jasnych wskazówek dotyczących możliwych następstw dla zdrowia jamy ustnej.
„Ozempikowa twarz” – skąd biorą się zmiany wyglądu twarzy?
Określenie „Ozempic face” opisuje zmiany wyglądu twarzy związane ze znaczną utratą masy ciała. Zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej może prowadzić do utraty objętości policzków, uwidocznienia bruzd i większej wiotkości skóry. Twarz może przez to wyglądać na starszą lub bardziej wychudzoną.
Nie jest to jednak zjawisko charakterystyczne wyłącznie dla Ozempicu. Podobne zmiany mogą występować po znacznym schudnięciu niezależnie od metody, która do niego doprowadziła. Sam termin jest potoczny i nie oznacza odrębnego rozpoznania medycznego.
Dla stomatologa zmiany w wyglądzie twarzy mogą być istotne podczas oceny tkanek miękkich i planowania leczenia protetycznego, ale nie należy zakładać, iż sama utrata objętości twarzy prowadzi do zaburzeń zgryzu lub uszkodzeń zębów. Ewentualny wpływ szybkiej redukcji masy ciała na funkcję narządu żucia wymaga dalszych badań.
„Ozempikowa jama ustna” – suchość w ustach i inne dolegliwości
Drugie określenie, „Ozempic mouth”, odnosi się do różnych dolegliwości jamy ustnej zgłaszanych przez część pacjentów przyjmujących semaglutyd lub inne agonisty receptora GLP-1. Nie jest to formalna diagnoza, a związek poszczególnych objawów z lekiem nie został wciąż jednoznacznie ustalony. Opisywane dolegliwości obejmują między innymi suchość w ustach, nieprzyjemny zapach z ust, zmiany odczuwania smaku oraz nadwrażliwość zębów.
Jednym z możliwych mechanizmów są działania niepożądane dotyczące przewodu pokarmowego. Semaglutyd może powodować nudności, wymioty, odbijanie i refluks. Powtarzający się kontakt z kwaśną treścią żołądkową może sprzyjać erozji szkliwa. Z kolei ograniczone przyjmowanie płynów, na przykład w związku z nudnościami, może nasilać suchość w ustach. Wpływ tych leków na wydzielanie śliny i częstość występowania suchości jamy ustnej wymaga dalszych badań.
Mniejsza ilość śliny ma znaczenie dla ochrony zębów. Ślina pomaga neutralizować kwasy i wspiera naturalne procesy remineralizacji szkliwa. Jej niedobór może zwiększać ryzyko próchnicy i sprzyjać podrażnieniom błony śluzowej.
Nie wykazano dotąd, by semaglutyd bezpośrednio uszkadzał szkliwo, zębinę lub inne tkanki zęba. Autorzy przeglądu opublikowanego w „Canadian Journal of Diabetes” wskazują na możliwe pośrednie konsekwencje leczenia, związane między innymi z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego i zmianami w odżywianiu. Dostępne dane nie pozwalają jednak określić, jak często występują poszczególne problemy ani w jakim stopniu można je przypisać samemu lekowi.
Ograniczenie jedzenia, zmiana diety – czy to również ma znaczenie?
Leczenie otyłości może wiązać się ze zmniejszeniem apetytu i zmianą sposobu odżywiania. o ile pacjent zaczyna jeść znacznie mniej lub jego dieta staje się mniej urozmaicona, może nie dostarczać organizmowi wystarczającej ilości białka, witamin i składników mineralnych. Ma to znaczenie również dla zdrowia jamy ustnej, choć nie należy zakładać, iż sama utrata masy ciała automatycznie prowadzi do niedoborów. Ryzyko zależy między innymi od jakości diety, stanu zdrowia i przebiegu leczenia. Dlatego w ocenie pacjenta warto uwzględnić nie tylko masę ciała, ale również sposób odżywiania i zgłaszane dolegliwości.
Na jakie objawy zwrócić uwagę?
W wywiadzie medycznym warto uwzględnić przyjmowanie semaglutydu i innych leków z grupy GLP-1. Szczególne znaczenie mają zgłaszane przez pacjenta suchość w ustach, refluks, wymioty, nadwrażliwość zębów oraz zmiany smaku.
W zależności od objawów dentysta może ocenić ryzyko próchnicy i erozji szkliwa, stan błony śluzowej oraz potrzebę częstszych wizyt kontrolnych. Pacjentom z suchością jamy ustnej warto przypominać o regularnym piciu wody, prawidłowej higienie jamy ustnej oraz stosowaniu preparatów z fluorem zgodnie z indywidualnym ryzykiem próchnicy. Przy nawracających wymiotach lub refluksie należy ocenić możliwe uszkodzenia erozyjne i zachęcić pacjenta do konsultacji lekarskiej w celu ustalenia przyczyny oraz ograniczenia dolegliwości.
Leki z grupy GLP-1 spowalniają opróżnianie żołądka, co może zwiększać ryzyko przedostania się jego treści do dróg oddechowych podczas znieczulenia ogólnego lub głębokiej sedacji. Przed takim zabiegiem należy ocenić ryzyko i ustalić postępowanie zgodne z aktualnymi zaleceniami. Pacjent nie powinien samodzielnie odstawiać leku.
Potrzeba dalszych badań
„Ozempic face” i „Ozempic mouth” to określenia spopularyzowane w mediach, a nie formalne diagnozy. Publikacje opisują możliwe następstwa znacznej utraty masy ciała oraz działań niepożądanych leków GLP-1, ale dotychczasowe dane nie pozwalają określić skali tych zjawisk ani jednoznacznie potwierdzić związku przyczynowego między leczeniem a wszystkimi zgłaszanymi objawami.
Dla lekarzy dentystów najważniejsze jest rozpoznawanie konkretnych objawów, uwzględnianie przyjmowanych leków w wywiadzie i dostosowanie profilaktyki do potrzeb pacjenta. Wraz z częstszym stosowaniem farmakologicznego leczenia otyłości warto pytać o objawy ze strony jamy ustnej i reagować na nie, nie przypisując ich automatycznie semaglutydowi.
Źródła: https://www.nature.com/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
https://www.the-dentist.co.uk/
