Promieniowanie ultrafioletowe (UV) jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju nowotworów skóry, w tym czerniaka – najgroźniejszego raka skóry. Zarówno naturalne słońce, jak i sztuczne źródła UV (solaria) powodują uszkodzenia DNA w komórkach skóry, zwiększając szanse niekontrolowanego wzrostu komórek nowotworowych. Nadmierne opalanie – szczególnie w młodym wieku – znacząco zwiększa ryzyko zachorowań i jest uznawane za czynnik rakotwórczy.
Promieniowanie UV – mechanizm działania i konsekwencje
Promienie UV dzielą się na UV-A i UV-B – oba typy uszkadzają komórki skóry, prowadząc do mutacji DNA, przedwczesnego starzenia się skóry i rozwoju nowotworów. Ekspozycja promieni UV z solarium może być choćby silniejsza niż naturalne światło słoneczne, a skutki są widoczne dopiero po latach.
Skutki nadmiernej ekspozycji UV:
- uszkodzenia DNA w komórkach skóry,
- zwiększone ryzyko czerniaka i innych nowotworów skóry,
- przedwczesne starzenie skóry (zmarszczki, przebarwienia),
- ryzyko zmian skórnych i oparzeń.
Solaria a nowotwory skóry: jak wzrasta ryzyko zachorowania na czerniaka
Badania epidemiologiczne wykazały, iż korzystanie z solarium – szczególnie w młodym wieku – znacząco zwiększa ryzyko zachorowania na czerniaka i inne nowotwory skóry. Osoby, które korzystały z łóżek opalających przed 35. rokiem życia, mają choćby aż o 59% wyższe ryzyko rozwoju czerniaka niż osoby, które tego nie robiły.
Nawet pojedyncze sesje opalania w solarium wpływają na DNA skóry i mogą prowadzić do powstawania mutacji w komórkach, co stwarza „pole” do rozwoju zmian rakowych. Nowsze badania wskazują także, iż opalanie w solarium może prowadzić do mutacji w obszarach ciała zwykle chronionych przed słońcem, jak pośladki czy plecy.
Autorzy wieloośrodkowego badania naukowego, którego wyniki opisano w Science Advances, postanowili sprawdzić charakterystykę czerniaków występujących u osób korzystających z solariów, a także ocenić występujące u nich zmiany genetyczne w prawidłowej skórze. Wśród 32 tys. osób korzystających z opieki dermatologicznej zidentyfikowano 7474 osoby korzystające z solarium. W tej grupie na czerniaka zachorowało 5,1% osób, w porównaniu do 2,1% wśród osób niekorzystających z solarium.
Po uwzględnieniu dodatkowych czynników ryzyka, takich jak wiek, płeć, oparzenia słoneczne czy wywiad rodzinny, korzystanie z solarium wiązało się z 2,85-krotnie wyższym ryzykiem zachorowania na czerniaka skóry. Co więcej, u osób opalających się w solarium czerniaki występowały na większej powierzchni ciała niż u osób niekorzystających z tych urządzeń. Różnice dotyczyły szczególnie okolic anatomicznych, które nie są na ogół intensywnie eksponowane na promieniowanie słoneczne. Osoby korzystające z solarium miały także wyższe ryzyko wystąpienia kilku niezależnych czerniaków. Dodatkowo okazało się, iż promieniowanie z łóżek do opalania pozostawia „ślad” w DNA komórek barwnikowych skóry. U osób korzystających z solarium liczba mutacji w melanocytach była około dwukrotnie większa niż u osób niekorzystających z tej formy opalania.
WHO i międzynarodowe rekomendacje – zakaz korzystania z solariów przez osoby poniżej 18. roku życia
Solarium nie jest „zabiegiem kosmetycznym”. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała promieniowanie UV z solariów jako czynnik rakotwórczy i rekomenduje, aby nikt poniżej 18. roku życia nie korzystał z łóżek opalających. Takie zalecenia są efektem wieloletnich badań, które jasno łączą wczesne i intensywne opalanie z wyższym ryzykiem nowotworów skóry.
Aby chronić młodych ludzi przed szkodliwym działaniem UV z solarium, wiele państw wprowadziło prawne ograniczenia lub całkowite zakazy korzystania z tych urządzeń dla osób niepełnoletnich.
Gdzie obowiązują zakazy dla osób poniżej 18 lat?
- Polska – ustawowy zakaz korzystania z solarium przez dzieci i młodzież poniżej 18 lat, zakaz reklamy i promocji usług solaryjnych (nie można promować usług solariów szczególnie w kontekście zachęcania do korzystania z nich przez młodych) oraz obowiązek informowania klientów przez przedsiębiorców prowadzących solaria o zakazie korzystania z nich przez osoby poniżej 18 lat oraz o ryzyku związanym z promieniowaniem UV.
- Francja – zakaz korzystania z solariów dla osób poniżej 18 lat, wymogi nadzoru i zakaz reklamowania korzyści zdrowotnych.
- Belgia i Szwecja – ustawowe limity dla UV-B i maksymalnej emisji promieniowania oraz ograniczenia wiekowe.
- Stany Zjednoczone (niektóre stany) – np. Kalifornia jako pierwszy stan zakazała solarium dla niepełnoletnich.
- Austria, Niemcy, Hiszpania, Portugalia, Wielka Brytania i inne kraje członkowskie UE mają krajowe zakazy lub ograniczenia dla młodzieży <18 lat.
Niektóre państwa, jak Australia czy Brazylia, poszły jeszcze dalej i całkowicie zakazały komercyjnego używania solariów ze względu na udokumentowane ryzyko zdrowotne.
Dlaczego zakazy są wprowadzane? Argumenty zdrowotne i ekonomiczne
Zakazy korzystania z solariów przez młodzież nie są arbitralne – wynikają z twardych danych naukowych i analiz zdrowotnych.
1. Wysokie ryzyko nowotworów skóry już po niewielkiej ekspozycji
Badania pokazują, iż opalanie w solarium zwiększa ryzyko rozwinięcia czerniaka choćby o 47–59%, szczególnie jeżeli rozpoczęto je przed 20.–35. rokiem życia.
2. Ochrona młodych ludzi w kluczowym okresie rozwoju
Skóra osób młodych jest bardziej podatna na uszkodzenia UV i ma większe ryzyko kumulowania mutacji, co w późniejszym życiu może skutkować nowotworami.
3. Koszty opieki zdrowotnej
Analizy ekonomiczne wskazują, iż zakazy ograniczające dostęp młodych ludzi do solariów mogą znacząco zmniejszyć liczbę zachorowań i obniżyć koszty leczenia raka skóry w dłuższej perspektywie.
4. Profilaktyka jako klucz do zdrowia publicznego
Ograniczenia mają także funkcję edukacyjną – pokazują młodym ludziom, iż opalanie nie jest modnym „rytuałem”, ale realnym zagrożeniem zdrowotnym.
Jak chronić skórę przed promieniowaniem UV?
Oprócz prawnych ograniczeń warto podkreślić rolę profilaktyki osobistej:
- stosowanie wysokiego filtra UV i ponowne nakładanie kremu;
- unikanie ekspozycji w godzinach silnego słońca;
- noszenie ochronnej odzieży i okularów przeciwsłonecznych;
- regularne badanie znamion skóry i szybka konsultacja dermatologiczna przy zmianach.
