Rak jajnika, rak szyjki macicy i rak trzonu macicy to trzy najczęstsze nowotwory ginekologiczne. Choć różnią się przebiegiem i rokowaniem, to mają też coś wspólnego: wczesna diagnostyka i dostęp do nowoczesnego leczenia realnie zwiększają szanse pacjentek, które na nie chorują.
Sprawdzamy, jak dziś wygląda profilaktyka, diagnostyka i leczenie oraz dlaczego badania molekularne zmieniły podejście do terapii kobiecych nowotworów.
Rak szyjki macicy – nowotwór, któremu można zapobiec
W przypadku raka szyjki macicy postęp jest najbardziej widoczny. To jeden z nielicznych nowotworów, którym można niemal całkowicie zapobiec dzięki szczepieniom przeciw HPV i badaniom przesiewowym.
Możemy dziś śmiało powiedzieć, iż jest to nowotwór, któremu można całkowicie zapobiec dzięki działaniom profilaktycznym – podkreśla dr hab. Radosław Mądry, dyrektor Ginekologiczno‑Położniczego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.
Kluczowe znaczenie mają:
- szczepienia przeciwko wirusowi HPV (najlepiej w wieku nastoletnim),
- regularna cytologia (klasyczna lub płynna),
- testy HPV.
Doświadczenia takich państw jak Australia czy Szwecja pokazują, iż konsekwentna profilaktyka prowadzi do wyraźnego spadku zachorowań.
Rak szyjki macicy nie musi być wyrokiem – warunkiem jest udział w programach profilaktycznych.
Rak trzonu macicy – wczesne objawy to większa szansa na wyleczenie
Rak trzonu macicy zwykle daje objawy na wczesnym etapie (np. nieprawidłowe krwawienia), co zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Jeśli choroba jest rozpoznana we wczesnym stadium zaawansowania, mamy około 80 procent szans na całkowite wyleczenie – zaznacza dr hab. Radosław Mądry.
Podstawą terapii jest leczenie operacyjne (najczęściej małoinwazyjne), a w wybranych przypadkach także:
- radioterapia (brachyterapia lub teleradioterapia),
- radiochemioterapia,
- immunochemioterapia w chorobie zaawansowanej lub nawrotowej.
Jak podkreślają eksperci, przełomem w leczeniu raka trzonu macicy było wprowadzenie immunoterapii. Dzięki nowym schematom leczenia odsetek pacjentek bez progresji choroby po 2 latach jest kilkukrotnie wyższy niż w przypadku samej chemioterapii.
Warto również zapamiętać, ze rak trzonu macicy nie jest już jedną chorobą – dziś wyróżnia się cztery podtypy molekularne, różniące się rokowaniem i sposobem leczenia.
Rak jajnika – „cichy zabójca”, który staje się chorobą przewlekłą
Rak jajnika przez cały czas pozostaje największym wyzwaniem. Nie daje charakterystycznych wczesnych objawów, a skuteczne badania przesiewowe nie istnieją.
Około 70 procent pacjentek trafia do nas z chorobą bardzo zaawansowaną – przyznaje dr hab. Radosław Mądry.
Przełom przyniosły inhibitory PARP stosowane w leczeniu podtrzymującym. Dzięki nim:
- wydłużył się czas przeżycia chorych,
- część pacjentek żyje 5–10 lat i dłużej,
- u części chorych choroba zaczyna mieć charakter przewlekły.
Rak jajnika to jeden z przykładów, jak medycyna personalizowana zmienia rokowania choćby w trudnych przypadkach.
Diagnostyka molekularna – klucz do leczenia personalizowanego
Nowoczesne leczenie nowotworów ginekologicznych nie może dziś obyć się bez badań molekularnych. W zależności od typu nowotworu oznacza się m.in.:
- mutacje BRCA1 i BRCA2 w raku jajnika,
- ekspresję PD-L1 w raku szyjki macicy,
- profil molekularny (m.in. status dMMR) w raku trzonu macicy.
Jak podkreślają eksperci, pacjentka powinna od samego początku mieć jasno rozpisaną ścieżkę leczenia i zapewnioną kompleksową opiekę w wyspecjalizowanych ośrodkach, która zwiększa szansę na optymalne wykorzystanie dostępnych terapii.
Profilaktyka ratuje życie – co możesz zrobić już dziś?
Eksperci są zgodni: największym problemem w Polsce nie jest brak programów profilaktycznych, ale zbyt małe uczestnictwo kobiet w badaniach.
Raz w roku warto:
- odbyć wizytę ginekologiczną,
- wykonać cytologię lub test HPV (zgodnie z zaleceniami),
- korzystać z badań przesiewowych (mammografia, kolonoskopia).
Jeśli pojawi się jakikolwiek niepokojący objaw, absolutnie nie wolno go bagatelizować – przypomina prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.
Szybka reakcja może zdecydować o długości i jakości życia.
Najważniejsze wnioski
- Rak szyjki macicy można w dużej mierze wyeliminować dzięki szczepieniom i badaniom przesiewowym.
- Rak trzonu macicy wcześnie daje objawy i w większości przypadków jest wyleczalny.
- Rak jajnika pozostaje wyzwaniem, ale nowoczesne terapie wydłużają życie i zmieniają jego charakter na przewlekły.
- Diagnostyka molekularna to dziś standard w planowaniu leczenia.
- Regularne wizyty u ginekologa i udział w badaniach profilaktycznych realnie ratują życie.
