Zmiany demograficzne, wzrost liczby chorób przewlekłych oraz przeciążenia tradycyjnych placówek medycznych… To wyzwania, które sprawiają, iż systemy ochrony zdrowia w całej Europie poszukują elastycznych i efektywnych rozwiązań. Problemy te próbuje rozwiązać też Dania, która stawia na głęboką integrację aptek z lokalnym systemem opieki medycznej. W czerwcu 2026 Duńskie Towarzystwo Aptekarskie (Danmarks Apotekerforening) opublikowało dokument pod tytułem „SAMMEN om borgernes SUNDHED – STRATEGI FOR APOTEKERNE I DANMARK 2026-30” („Razem dla zdrowia obywateli – Strategia dla aptek w Danii 2026–2030”). Wyznacza on wizję przekształcenia aptek z tradycyjnych punktów dystrybucji leków w wysoce wyspecjalizowane, lokalne centra zdrowia.
Dokument wpisuje się w duńską reformę systemu zdrowotnego, której celem jest przeniesienie profilaktyki, leczenia i opieki powrotnej do zdrowia bliżej miejsca zamieszkania obywateli. Apteki – dzięki swojej powszechności, dostępności oraz wysokiemu zaufaniu społecznemu – mają stać się kluczowym ogniwem spajającym pacjenta z lekarzem POZ, szpitalem oraz gminną opieką społeczną.
Wspomniany dokument powstał w wyniku szerokich konsultacji środowiskowych oraz jako bezpośrednia odpowiedź na nową rządową reformę zdrowia w Danii. Jego twórcy jednoznacznie opowiadają się też za utrzymaniem modelu, w którym apteki muszą być własnością farmaceutów. Strategia ta ma na celu ochronę niezależności zawodowej, zapewnienie wysokiej jakości usług, oraz sprzeciwia się przejmowaniu aptek przez korporacje, co potwierdzają również stanowiska polityczne.
Stan wyjściowy: Innowacyjność, cyfryzacja i zaufanie społeczne
Duński sektor apteczny przystępuje do realizacji nowej strategii z wysoce rozwiniętej pozycji wyjściowej. Z dokumentu wynika, iż duńskie apteki należą do najbardziej zcyfryzowanych i wydajnych w Europie. Ponadto, według danych za rok 2025 i 2026, Dania już po raz piąty z rzędu osiągnęła najniższe w Europie ceny leków objętych konkurencją rynkową.
Kluczowe wskaźniki pokazują silną pozycję aptek w Danii. Aż 94% dorosłych Duńczyków odwiedza aptekę co najmniej raz w roku. Z kolei 96% obywateli deklaruje pełne poczucie bezpieczeństwa podczas wydawania przepisanych leków. Jednocześnie oficjalna aplikacja apteczna (apotekets app), zatwierdzona przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Zdrowia, została pobrana już ponad 1 000 000 razy. Umożliwia ona sprawdzanie dostępności leków, odnawianie recept, zamawianie dostaw do domu oraz przypominanie o dawkowaniu.
Po zmianach prawnych z 2015 i 2024 roku liczba placówek wzrosła z 312 w 2015 r. do 537 w 2026 r. Średni czas oczekiwania w aptece spadł o 25% – z 2,7 do 2,0 minut. Jednocześnie ponad 4000 farmaceutów świadczy wykwalifikowane usługi medyczne.
Mimo tych osiągnięć autorzy dokumentu wskazują na istotne wyzwania: starzejące się społeczeństwo, błędy lekowe oraz narastający problem braku ciągłości farmakoterapii.
Siedem filarów strategicznych duńskiej farmacji na lata 2026–2030
Strategia Duńskiego Towarzystwa Aptekarskiego opiera się na siedmiu filarach, stanowiących plan działań dla branży oraz zaproszenie do ścisłej współpracy z władzami państwowymi i samorządowymi.
Filar 1: Wzmocnienie bezpieczeństwa lekowego i profilaktyki
Niewłaściwe stosowanie leków jest poważnym wyzwaniem medycznym – szacuje się, iż choćby połowa pacjentów zażywa leki błędnie. W Danii błędy w farmakoterapii generują rocznie ponad 100 000 niepotrzebnych hospitalizacji oraz do 5 000 zgonów. Następują one najczęściej na stykach różnych etapów opieki. Apteki planują odpowiedzieć na ten problem poprzez:
-
Prowadzenie ustrukturyzowanych przeglądów lekowych oraz instruktaży użycia inhalatorów – w 2025 r. skorzystało z nich odpowiednio 95 000 i 57 000 pacjentów.
-
Rozwijanie automatycznie pakowanych dawek leków (maskinelt dosispakket medicin), z czego w 2026 r. korzysta ok. 70 000 obywateli, odciążając personel pielęgniarski w gminach.
-
Udostępnienie bezpłatnych leków szpitalnych (vederlagsfri sygehusmedicin) w lokalnych aptekach otwartych.
-
Uelastycznienie recept: farmaceuta zyska prawo doboru optymalnego i dostępnego opakowania leku w uzgodnieniu z pacjentem, bez odsyłania go do lekarza.
-
Rozszerzenie oferty szczepień i prostych testów diagnostycznych w aptekach.
Filar 2: Cyfryzacja wspierająca obsługę i wydajność
Dania stawia na innowacje technologiczne, które wspomagają bezpośrednią opiekę:
-
Wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI) do wspomagania spersonalizowanego doradztwa w aptece.
-
Wprowadzenie wirtualnych konsultacji farmaceutycznych przez wideo w domach pacjentów.
-
Rozbudowę sieci całodobowych automatów wydających leki (24/7).
-
Integrację z państwową platformą Digital Sundhed Danmark w zakresie recept na żywność medyczną oraz recept weterynaryjnych.
Filar 3: Gwarancja dostaw leków w całym kraju
Równy dostęp do opieki zdrowotnej wymaga zapewnienia rentowności aptek na obszarach wiejskich i słabo zaludnionych. Zmiany ekonomiczne utrudniły prowadzenie mniejszych placówek. Strategia postuluje zapewnienie stabilnych marż urzędowych, utrzymanie dodatków dostępnościowych (tilgængelighedstilskud) oraz zawieranie wieloletnich umów z gminami i regionami na świadczenie konkretnych usług zdrowotnych.
Filar 4: Ochrona konkurencji i niezależności właścicielskiej
Choć od 2015 roku liczba placówek wzrosła do 537, liczba właścicieli aptek spadła z 220 do 163 w 2026 roku. Koncentracja rynku budzi obawy o brak nowej innowacyjności. Sektor opowiada się za utrzymaniem osobistego właścicielstwa farmaceutycznego (max 8 placówek). Jednocześnie sprzeciwia się wejściu inwestorów zewnętrznych, dla których zysk mógłby przeważyć nad dobrem zdrowotnym pacjenta.
Filar 5: Kształcenie i zabezpieczenie kadr
W obliczu rywalizacji o pracowników z przemysłem farmaceutycznym i szpitalami, apteki stawiają na rozwój kształcenia farmakonomów. Postulowane jest też stworzenie wsparcia w postaci „dyżurującego farmaceuty” dla zagrożonych rejonów oraz jasne ścieżki awansu i szkolenia menedżerskie.
Warto wyjaśnić, iż farmakonom to wykwalifikowany specjalista ds. opieki farmaceutycznej i farmacji, stanowiący jeden z fundamentów duńskiego systemu ochrony zdrowia. Chociaż zawód ten bywa przyrównywany do polskiego technika farmaceutycznego, w duńskim modelu posiada on znacznie wyższy status zawodowy. Farmakonom ma też szersze uprawnienia kliniczne oraz poziom kształcenia odpowiadający wyższemu wykształceniu licencjackiemu.
Filar 6: Apteki w systemie reagowania kryzysowego
Geopolityczna niestabilność, cyberataki i przerwy w łańcuchach dostaw leków wymagają włączenia aptek w strukturę reagowania kryzysowego. Przyznanie farmaceutom praw do automatycznej substytucji leków pozwoliłoby rozwiązać aż dwie trzecie (ok. 66%) braków aptecznych bez konieczności nowej recepty. Apteki przygotowują też procedury pracy offline oraz punkty masowych szczepień i dystrybucji środków ochrony.
Filar 7: Wspólna odpowiedzialność społeczna i etyka
Strategia kładzie nacisk na kodeks etyczny God Apotekerskik i odpowiedzialność społeczną. Przykładem jest unikalny program z organizacją Hus Forbi. W jego ramach osoby w kryzysie bezdomności bezpłatnie odbierają w aptekach leki refundowane. Bezgotówkowe rozliczenie następuje bezpośrednio między apteką a fundacją.
