Nowa podstawa programowa 2026 a uczeń z autyzmem. 10 zmian, które naprawdę zmienią pracę nauczycieli

Od 1 września 2026 roku w klasach I i IV szkół podstawowych oraz we wszystkich przedszkolach zacznie obowiązywać nowa podstawa programowa. W mediach najczęściej mówi się o nowych przedmiotach, zmianach organizacyjnych czy nowych planach nauczania. Zdecydowanie rzadziej pada jednak pytanie:

Co te zmiany oznaczają dla ucznia z autyzmem?

To właśnie ono powinno dziś wybrzmieć najmocniej.

Bo choć w rozporządzeniu nie znajdziemy rozdziału zatytułowanego „autyzm”, wiele nowych zapisów może realnie poprawić codzienne funkcjonowanie dzieci i uczniów w spektrum. Warunek jest jeden – nauczyciele, pedagodzy i terapeuci muszą potrafić przełożyć nowe założenia na praktykę.

I właśnie o tym jest ten artykuł.

1. Mniej „wykonaj polecenie”, więcej „spróbuj, wybierz, zdecyduj”

Jednym z najważniejszych kierunków nowej podstawy programowej jest rozwijanie sprawczości ucznia.

To pozornie niewielka zmiana, ale dla dzieci z ASD może oznaczać prawdziwy przełom.

Przez wiele lat edukacja specjalna koncentrowała się głównie na wykonywaniu instrukcji:

• usiądź,
• napisz,
• pokoloruj,
• wykonaj zadanie.

Nowa podstawa dużo częściej mówi o:

• planowaniu,
• podejmowaniu decyzji,
• samodzielnym działaniu,
• refleksji nad własnym uczeniem się.

Dla ucznia w spektrum oznacza to możliwość budowania poczucia wpływu, a nie tylko odtwarzania poleceń dorosłych.

2. Doświadczenie edukacyjne staje się ważniejsze niż karta pracy

To prawdopodobnie jedna z największych zmian.

Nowa podstawa mocno akcentuje uczenie się poprzez:

• obserwację,
• eksperymentowanie,
• działanie,
• odkrywanie,
• współpracę.

Dla wielu uczniów z ASD właśnie taki sposób poznawania świata jest najbardziej naturalny.

Zamiast kolejnej karty pracy można zaproponować:

• doświadczenie sensoryczne,
• prosty eksperyment,
• projekt badawczy,
• zadanie praktyczne,
• aktywność ruchową.

Uczeń nie tylko zapamiętuje więcej, ale również łatwiej rozumie sens wykonywanego zadania.

3. Mocne strony ucznia zaczynają mieć większe znaczenie

Przez lata dokumentacja szkolna często koncentrowała się na trudnościach.

Nowe podejście wyraźniej podkreśla rozwijanie potencjału dziecka.

To bardzo bliskie współczesnemu spojrzeniu na neuroróżnorodność.

Uczeń z ASD może mieć wyjątkowe zainteresowania, doskonałą pamięć, logiczne myślenie czy niezwykłą spostrzegawczość.

Nowa podstawa zachęca, aby właśnie na tych zasobach budować proces uczenia się.

4. Kompetencje społeczne przestają być dodatkiem

Komunikacja.

Współpraca.

Rozwiązywanie problemów.

Odpowiedzialność.

To nie są już wyłącznie „miękkie kompetencje”.

Stają się jednym z filarów edukacji.

Dla nauczyciela pracującego z uczniem z ASD oznacza to, iż ćwiczenie komunikacji społecznej przestaje być wyłącznie elementem terapii.

Może stać się integralną częścią codziennych zajęć.

👇 Przeczytaj również:

5. Dobrostan ucznia nie jest już modnym hasłem

W nowej podstawie coraz wyraźniej widać troskę o dobrostan, rozwój emocjonalny i budowanie bezpiecznego środowiska uczenia się.

To szczególnie ważne dla uczniów w spektrum, którzy często funkcjonują w stanie przewlekłego przeciążenia sensorycznego lub emocjonalnego.

Dobrze zaplanowana edukacja nie powinna polegać wyłącznie na zwiększaniu wymagań.

Powinna również uczyć:

• rozpoznawania własnych potrzeb,
• proszenia o pomoc,
• regulowania emocji,
• korzystania z bezpiecznych strategii wyciszania.

6. Mniej ekranów, więcej świata

W wychowaniu przedszkolnym szczególnie mocno podkreślono ograniczenie wykorzystywania urządzeń ekranowych do sytuacji uzasadnionych edukacyjnie oraz znaczenie bezpośrednich doświadczeń dziecka.

Dla dzieci z ASD może to być bardzo korzystna zmiana.

Nie dlatego, iż technologia jest zła.

Ale dlatego, iż rozwój komunikacji, relacji społecznych i integracji sensorycznej wymaga przede wszystkim kontaktu z drugim człowiekiem i rzeczywistym otoczeniem.

7. Projekty edukacyjne będą odgrywały większą rolę

Coraz większy nacisk położono na uczenie się poprzez działanie i projekty.

To świetna wiadomość.

Odpowiednio zaprojektowany projekt edukacyjny pozwala uczniowi z ASD:

• wykonywać konkretne zadania,
• korzystać ze swoich mocnych stron,
• uczyć się współpracy,
• rozwijać samodzielność.

Nie każdy projekt musi oznaczać pracę w dużej grupie.

Dobrze zorganizowany nauczyciel potrafi stworzyć przestrzeń, w której każdy uczeń znajdzie dla siebie bezpieczną rolę/zadanie do wypełnienia.

8. Nauczyciel otrzymuje większą odpowiedzialność za sposób realizacji podstawy

Nowa podstawa nie jest gotowym scenariuszem lekcji.

Wyznacza kierunek.

To oznacza, iż nauczyciel ma większą swobodę w doborze metod pracy.

Dla ucznia z ASD to bardzo dobra wiadomość.

Bo oznacza większą możliwość:

• indywidualizacji,
• dostosowania tempa,
• wyboru metod,
• wykorzystania zainteresowań specjalnych dziecka.

9. IPET i WOPFU warto spojrzeć na nowo

Choć przepisy dotyczące dokumentacji nie zmieniły się automatycznie wraz z podstawą programową, warto już dziś zastanowić się, czy cele wpisywane do IPET i WOPFU odpowiadają nowemu kierunkowi edukacji.

Czy rozwijają:

• sprawczość?
• samodzielność?
• komunikację?
• współpracę?
• dobrostan?
• praktyczne doświadczenia?

Jeżeli nie — rok szkolny 2026/2027 będzie dobrym momentem na ich aktualizację.

👇 Przeczytaj także:

10. To nie jest reforma „autyzmu”. To reforma sposobu uczenia

Największym błędem byłoby szukanie w nowej podstawie jednego rozdziału poświęconego uczniom z ASD.

Tego tam nie ma.

Jest jednak coś znacznie ważniejszego.

Nowe spojrzenie na edukację.

Mniej odtwarzania.

Więcej działania.

Mniej biernego wykonywania poleceń.

Więcej sprawczości.

Mniej skupiania się wyłącznie na brakach.

Więcej rozwijania potencjału.

I właśnie dlatego nauczyciele pracujący z uczniami w spektrum mogą potraktować tę reformę jako szansę.

Nie dlatego, iż zmienia ona diagnozę.

Ale dlatego, iż zmienia sposób myślenia o edukacji.

Co dalej?

To dopiero początek zmian.

Na autyzmwszkole.com rozpoczynamy nowy cykl poświęcony praktycznemu wdrażaniu nowej podstawy programowej u uczniów z ASD.

W kolejnych artykułach pokażemy między innymi:

• 365 doświadczeń edukacyjnych zgodnych z nową podstawą programową dla uczniów z ASD,
• gotowe scenariusze zajęć,
• przykłady zapisów do IPET i WOPFU,
• ćwiczenia rozwijające sprawczość,
• projekty edukacyjne dostosowane do potrzeb uczniów w spektrum,
• praktyczne rozwiązania dla nauczycieli, pedagogów specjalnych i terapeutów.

Bo dobra reforma nie zaczyna się od nowych dokumentów.

Zaczyna się od nauczyciela, który wie, jak zamienić przepisy w codzienną, mądrą praktykę.

Źródła

1. Ministerstwo Edukacji – Nowe podstawy programowe wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej wraz ze zmianami w ramowych planach nauczania dla publicznych szkół podstawowych – rozporządzenia podpisane
   https://www.gov.pl/web/edukacja/nowe-podstawy-programowe-wychowania-przedszkolnego-i-ksztalcenia-ogolnego-dla-szkoly-podstawowej-wraz-ze-zmianami-w-ramowych-planach-nauczania-dla-publicznych-szkol-podstawowych–rozporzadzenia-podpisane (Gov.pl)
2. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej – Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz.U. 2026 poz. 378).
   https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/378 (Dziennik Ustaw)
3. Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) – tekst obowiązującego rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378).
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000378 (Isap)

🔓 Subskrybuj

📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane #arkusze, #workbooki i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Kliknij w link i przewijaj)

📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com

👇 Przeczytaj: