Kiedy naprawdę czuję się sobą?

CYKL PREMIUM „SZKOŁA BEZ MASKI”

Program budowania autentyczności ucznia w spektrum autyzmu

Scenariusze dla nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych

MODUŁ I – KIM JESTEM?

Artykuł 3

Kiedy naprawdę czuję się sobą?

Nie każdy uczeń potrafi odpowiedzieć na pytanie:

„Kim jesteś?”

Ale wielu potrafi odpowiedzieć na inne:

„Kiedy czujesz się sobą?”

To pozornie niewielka różnica.

W rzeczywistości zmienia sposób myślenia o rozwoju dziecka.

Nie prosimy ucznia o stworzenie definicji własnej osobowości.

Zapraszamy go do przypomnienia sobie konkretnych chwil.

Takich, w których nie musiał udawać.

Nie zastanawiał się, jak wypada się zachować.

Nie analizował każdego gestu.

Nie kontrolował każdego słowa.

Po prostu był.

Autentyczność nie pojawia się przypadkiem

Osoby autystyczne często opisują momenty autentyczności bardzo konkretnie.

Nie mówią:

„Jestem sobą przez cały czas.”

Mówią raczej:

„Kiedy mogę rozmawiać o swoim zainteresowaniu.”

„Kiedy nikt nie zmusza mnie do kontaktu wzrokowego.”

„Kiedy mogę pobyć chwilę w ciszy.”

„Kiedy jestem z osobą, która mnie rozumie.”

Badania nad dobrostanem osób autystycznych pokazują, iż poczucie bezpieczeństwa, akceptacji i możliwości bycia sobą wiąże się z lepszym funkcjonowaniem psychicznym oraz mniejszą potrzebą ciągłego maskowania. Nie chodzi o brak wymagań, ale o środowisko, które respektuje różnice w sposobie komunikacji i odbierania świata.

Dlatego warto przestać pytać wyłącznie:

„Co jest trudnością ucznia?”

i zacząć pytać:

„W jakich warunkach ten uczeń rozkwita?”

👇 Przeczytaj również:

Szkoła często obserwuje zachowanie, ale rzadziej obserwuje dobrostan

Nauczyciele potrafią zauważyć:

• trudność z koncentracją,
• wycofanie,
• impulsywność,
• przeciążenie.

Znacznie rzadziej dokumentujemy sytuacje, w których uczeń:

• spontanicznie się uśmiecha,
• z pasją opowiada o swoim zainteresowaniu,
• sam inicjuje rozmowę,
• podejmuje aktywność bez lęku,
• prosi o pomoc,
• mówi o swoich potrzebach.

A przecież właśnie takie chwile pokazują, jakie warunki wspierają jego rozwój.

To one są drogowskazem.

Nie pytaj tylko „co sprawia Ci trudność?”

Spróbuj zapytać:

• Kiedy czujesz spokój?
• Przy kim możesz być sobą?
• Co daje Ci energię?
• W jakim miejscu najłatwiej Ci się skupić?
• Po czym poznajesz, iż masz naprawdę dobry dzień?

Takie pytania rozwijają samoświadomość.

Uczeń zaczyna zauważać zależności.

Może odkryć, iż nie chodzi o „bycie grzecznym” czy „niegrzecznym”, ale o warunki, w których jego układ nerwowy funkcjonuje najlepiej.

Autentyczność zaczyna się od bezpieczeństwa

Dziecko nie odkrywa siebie w atmosferze ciągłego oceniania.

Najpierw potrzebuje poczuć, że:

• może czegoś nie wiedzieć,
• może się pomylić,
• może poprosić o przerwę,
• może powiedzieć „nie rozumiem”,
• może mieć inne tempo,
• może zachować własny sposób komunikacji.

Dopiero wtedy pojawia się przestrzeń na odpowiedź:

„To jestem ja.”

Co może zrobić nauczyciel?

Nie trzeba zmieniać całej szkoły.

Czasem wystarczy kilka pytań zadawanych regularnie:

• Co dzisiaj dało Ci najwięcej radości?
• Kiedy czułeś się najbardziej swobodnie?
• Co chciałbyś powtórzyć jutro?
• Czy był dziś moment, kiedy naprawdę mogłeś być sobą?

To pytania, które nie oceniają.

One uczą zauważania.

Podsumowanie

Autentyczność nie jest cechą.

Jest doświadczeniem.

Nie pojawia się wszędzie i zawsze.

Pojawia się tam, gdzie uczeń czuje się bezpieczny, rozumiany i ma prawo być sobą.

Dlatego jednym z najważniejszych zadań szkoły nie jest wyłącznie wspieranie rozwoju kompetencji.

Jest również tworzenie takich sytuacji, w których uczeń może powiedzieć:

„Tutaj naprawdę mogę być sobą.”

🌟Dla subskrybentów Premium

W rozszerzonej części programu „JESTEM SOBĄ” znajdziesz komplet materiałów do pracy z uczniem:

1. Scenariusz zajęć

„Kiedy naprawdę czuję się sobą?”

45-minutowe zajęcia rozwijające samoświadomość, rozpoznawanie bezpiecznych sytuacji oraz budowanie języka do opisywania własnych potrzeb.

2. Mapa sytuacji

Karta pomagająca uczniowi rozpoznawać, w jakich sytuacjach czuje się spokojnie, pewnie i autentycznie oraz co sprawia, iż traci poczucie bezpieczeństwa.

3. Mapa ludzi

Ćwiczenie pokazujące, przy jakich osobach uczeń może być sobą, komu ufa oraz jakie zachowania dorosłych i rówieśników wzmacniają jego poczucie akceptacji.

4. Mapa aktywności

Narzędzie pomagające odkryć, które czynności dodają energii, regulują emocje i wspierają dobrostan, a które prowadzą do przeciążenia lub wyczerpania.

Powiązane artykuły

• Dlaczego dziecko autystyczne może nie wiedzieć, kim naprawdę jest?
• Co to znaczy „być sobą”, kiedy przez lata uczyło się udawać?
• Czym jest maskowanie? 10 sygnałów, których nauczyciele często nie zauważają
• Uczeń z autyzmem nie powinien całe życie uczyć się udawać. Dlaczego szkoła powinna wspierać autentyczność, a nie maskowanie?

Wybrane źródła

• Price, D. Unmasking Autism (2022).
• Kapp, S. K. (red.). Autistic Community and the Neurodiversity Movement (2020).
• Pearson, A., & Rose, K. Badania dotyczące maskowania i dobrostanu osób autystycznych.
• Deci, E. L., & Ryan, R. Self-Determination Theory.
• Botha, M. Publikacje dotyczące autystycznej tożsamości i dobrostanu.

🔓 Subskrybuj

📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane #arkusze, #workbooki i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Kliknij w link i przewijaj)

📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com

👇 Przeczytaj: