Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odpowiedziało na interpelację posłanki Pauliny Matysiak dotyczącą możliwych nieprawidłowości w procedurze przyznawania świadczenia wspierającego osobom z niepełnosprawnościami. Odpowiedź Sekretarz Stanu Mai Nowak potwierdza istnienie nieujawnionych wcześniej wytycznych przekazanych komisjom orzeczniczym.
Tajemnicze wytyczne z grudnia 2024 roku
Resort przyznał, iż 11 grudnia 2024 roku Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych przekazał przewodniczącym wszystkich wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności specjalne wytyczne dla specjalistów oceniających poziom potrzeby wsparcia. Dokument ten nie został upubliczniony, co wywołało obawy o przejrzystość całego systemu.
Posłanka Matysiak zwracała uwagę na sygnały o istotnych rozbieżnościach w ocenach punktowych osób o porównywalnym stanie funkcjonalnym. Szczególne wątpliwości budziły przypadki zaniżania punktacji nie tylko osobom po 75. roku życia, ale także osobom niewidomym oraz poruszającym się na aktywnych wózkach inwalidzkich.
Skomplikowany algorytm oceny
W odpowiedzi ministerstwo szczegółowo przedstawiło obowiązujące zasady ustalania poziomu potrzeby wsparcia. System opiera się na ocenie 32 precyzyjnie zdefiniowanych czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem, opracowanych w oparciu o Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).
Punktacja obliczana jest według złożonego algorytmu, w którym wartość dla każdej czynności stanowi iloczyn czterech współczynników: umiejętności samodzielnego wykonywania, rodzaju wymaganego wsparcia, częstotliwości tego wsparcia oraz wartości przypisanej konkretnej czynności. Ostateczny wynik to suma 25 najwyższych iloczynów.
Zapewnienia o jednolitych standardach
Ministerstwo zapewnia, iż standardy ustalania poziomu potrzeby wsparcia są jednakowe dla wszystkich osób ubiegających się o świadczenie, a postępowania nie są prowadzone uznaniowo. Podkreślono, iż ustalony poziom odnosi się wyłącznie do potrzeby pomocy wynikającej z niepełnosprawności, a nie z wieku osoby wnioskującej.
Resort zaznaczył również, iż w ocenie uwzględniane są wszystkie rodzaje niepełnosprawności: fizyczna, psychiczna, intelektualna i sensoryczna. Składy orzekające dokonują oceny na podstawie obserwacji, wywiadu bezpośredniego oraz kwestionariusza samooceny wypełnianego przez osobę zainteresowaną.
Kontrola i szkolenia w toku
Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych monitoruje proces wydawania decyzji i organizuje szkolenia dla członków wojewódzkich zespołów orzeczniczych. Ministerstwo poinformowało, iż prowadzone są prace związane z przeglądem stosowania obowiązujących przepisów oraz procedur postępowania w sprawach dotyczących ustalania poziomu potrzeby wsparcia.
Odpowiedź resortu nie odnosi się jednak bezpośrednio do kwestii możliwej zmiany praktyki punktowania w trakcie 2024 roku ani do sprawy ponownej oceny wniosków rozpatrzonych z opóźnieniem według nowszych zasad. Nie przedstawiono też konkretnych danych dotyczących analizy przypadków zaniżania punktacji w poszczególnych grupach osób z niepełnosprawnościami.
