Pacjenci z rakiem płuca mogą zaniedbywać higienę jamy ustnej nie tylko z powodu działań niepożądanych leczenia, ale także stresu, lęku i braku wsparcia. Badanie opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Public Health” wskazuje, iż na stan zdrowia jamy ustnej wpływają zarówno wiedza pacjentów, jak i czynniki psychospołeczne.
Diagnoza nowotworu i rozpoczęcie leczenia przeciwnowotworowego zmieniają codzienne funkcjonowanie pacjentów. W obliczu poważnej choroby dbanie o zęby i dziąsła może zejść na dalszy plan, szczególnie gdy pojawiają się ból, suchość w ustach czy znaczne zmęczenie. Tymczasem stan jamy ustnej ma znaczenie nie tylko dla komfortu życia, ale również dla bezpieczeństwa pacjentów obciążonych chorobą układu oddechowego.
Zespół badaczy z Chin postanowił sprawdzić, jak wiedza dotycząca zdrowia jamy ustnej wiąże się z jej rzeczywistym stanem u osób z rakiem płuca. Naukowcy uwzględnili również trzy czynniki psychospołeczne: lęk, wsparcie rodziny oraz poczucie własnej skuteczności, czyli przekonanie o możliwości radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami i realizowania zaleceń zdrowotnych.
Wyniki analizy opublikowano w artykule „The impact of oral health literacy on oral health in lung cancer patients: the mediating role of psychosocial factors” na łamach czasopisma „Frontiers in Public Health”.
Badanie 250 pacjentów z rakiem płuca
Badanie przeprowadzono w jednym szpitalu specjalistycznym w Chinach. Objęto nim 250 dorosłych pacjentów z rakiem płuca. Uczestnicy wypełnili kwestionariusze dotyczące wiedzy o zdrowiu jamy ustnej, codziennych nawyków higienicznych, stanu jamy ustnej i jakości życia, a także samopoczucia psychicznego oraz dostępnego wsparcia.
Wyniki pokazały, iż stan zdrowia jamy ustnej badanych był przeciętnie obciążony łagodnymi zaburzeniami. Jednocześnie ich deklarowane zachowania higieniczne oceniono bardzo nisko. Średni wynik w skali zachowań higienicznych wyniósł zaledwie 2,76 na 10 punktów, podczas gdy za dobrą higienę uznawano wynik co najmniej 8 punktów.
Ta rozbieżność jest istotna z klinicznego punktu widzenia. Ocena jamy ustnej podczas wizyty nie zawsze odzwierciedla to, jak pacjent dba o nią na co dzień. Dlatego warto pytać nie tylko o dolegliwości, ale również o częstotliwość i sposób szczotkowania zębów oraz trudności, które utrudniają utrzymanie higieny.
Wiedza o higienie to nie wszystko
Autorzy badania stwierdzili, iż wyższy poziom wiedzy dotyczącej zdrowia jamy ustnej wiązał się z lepszym jej stanem. Zależność ta była istotna statystycznie. Nie oznacza to jednak, iż samo przekazanie pacjentowi informacji o prawidłowej higienie wystarczy, aby poprawić jego codzienne nawyki.
Wśród badanych najsłabiej wypadał obszar związany z poszukiwaniem pomocy i korzystaniem z opieki zdrowotnej. Wskazuje to na możliwą lukę między rozumieniem zaleceń a podejmowaniem konkretnych działań. – Pacjent może wiedzieć, iż powinien dbać o zęby i dziąsła, ale w trakcie intensywnego leczenia onkologicznego nie mieć siły, motywacji lub możliwości, by robić to regularnie – podkreślili autorzy.
Znaczenie mają również działania niepożądane terapii, takie jak suchość w ustach, zapalenie błony śluzowej czy ból. Mogą one sprawiać, iż choćby proste czynności higieniczne stają się trudne lub nieprzyjemne.
Jak podkreślono, istnieje wyraźna rozbieżność między wiedzą a działaniem w zakresie zdrowia jamy ustnej. – To ważna wskazówka dla lekarzy dentystów: edukacja powinna być dostosowana do aktualnych możliwości pacjenta, a nie ograniczać się do przekazania standardowego zestawu zaleceń – wskazano.
Lęk, wsparcie rodziny i poczucie własnej skuteczności
Badacze wykazali, iż korzystniejsze wyniki w obszarze psychospołecznym wiązały się zarówno z większą wiedzą o zdrowiu jamy ustnej, jak i z jej lepszym stanem. Do analizowanych czynników należały poziom lęku, wsparcie ze strony rodziny oraz poczucie własnej skuteczności.
W modelu statystycznym czynniki psychospołeczne częściowo pośredniczyły w związku między wiedzą a stanem jamy ustnej. Efekt pośredni odpowiadał za 49,7% oszacowanego efektu całkowitego. Mówiąc prościej, związek wiedzy ze zdrowiem jamy ustnej wiązał się nie tylko bezpośrednio z poziomem wiedzy, ale również z czynnikami dotyczącymi samopoczucia i wsparcia pacjenta.
Nie należy jednak interpretować tych wyników jako dowodu, iż lęk lub brak wsparcia bezpośrednio powodują pogorszenie stanu jamy ustnej. Badanie miało charakter przekrojowy, co oznacza, iż dane zebrano w określonym okresie, bez obserwowania zmian u pacjentów w dłuższym czasie. Nie pozwala to ustalić kolejności zdarzeń ani potwierdzić związku przyczynowo-skutkowego.
Mimo to wyniki wskazały, iż podczas rozmowy z pacjentem warto uwzględnić jego sytuację emocjonalną i codzienne warunki. Pomocne może być ustalenie, czy pacjent radzi sobie z zaleceniami, czy potrzebuje prostszych instrukcji oraz czy może liczyć na wsparcie bliskich.
Co wyniki oznaczają dla praktyki stomatologicznej?
Autorzy publikacji podkreślili, iż opieka nad pacjentem z rakiem płuca powinna obejmować nie tylko ocenę kliniczną jamy ustnej, ale także edukację i uwzględnienie jego sytuacji psychospołecznej. Ma to znaczenie również dlatego, iż problemy w obrębie jamy ustnej mogą pogarszać komfort jedzenia, codzienne funkcjonowanie i jakość życia. – U pacjentów z chorobami układu oddechowego szczególną uwagę zwraca się ponadto na możliwość przedostawania się drobnoustrojów z jamy ustnej do dolnych dróg oddechowych i związane z tym ryzyko zakażeń – zaznaczono.
W praktyce warto więc regularnie oceniać stan zębów, dziąseł i błony śluzowej, pytać o objawy związane z leczeniem oraz sprawdzać, czy pacjent jest w stanie samodzielnie utrzymać higienę. Zalecenia powinny być konkretne i możliwe do realizacji, a w razie potrzeby dostosowane do ograniczeń wynikających z bólu, suchości w ustach czy osłabienia. Wsparcie bliskich może ułatwić przestrzeganie zaleceń, jeżeli pacjent wyrazi na to zgodę.
Ważna jest również kooperacja między zespołem stomatologicznym a personelem prowadzącym leczenie onkologiczne. Pozwala ona lepiej dopasować opiekę do aktualnego stanu pacjenta i szybciej reagować na pojawiające się problemy. – Poprawa stanu zdrowia jamy ustnej pacjentów z rakiem płuca wymaga podwójnego podejścia: zwiększania wiedzy dotyczącej zdrowia jamy ustnej i wykorzystywania czynników psychospołecznych – podsumowano.
Źródło: https://www.frontiersin.org
Współpraca lekarzy dentystów z lekarzami ogólnymi, zarówno POZ, jak i specjalistami z różnych dziedzin medycyny, powinna być niezbędnym elementem skutecznej, holistycznej profilaktyki stomatologicznej. – Bardzo się cieszę, iż zagadnienia z zakresu stomatologii znalazły się w ramach specjalizacji z medycyny rodzinnej. Z kolei elementy medycyny rodzinnej i POZ-u powinny również znaleźć się w programach kształcenia dla stomatologii. Powoli pojawiają się takie wytyczne unijne – mówi prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prorektor ds. umiędzynarodowienia Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, kierownik Katedry i Zakładu Chirurgii Stomatologicznej wrocławskiej uczelni.
