Program budowania autentyczności ucznia w spektrum autyzmu

Scenariusze dla nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych

MODUŁ I – KIM JESTEM?

Artykuł 4

Moje mocne strony nie są przypadkiem

Nie szukaj talentów. Najpierw zobacz, co daje uczniowi energię.

Przez wiele lat szkoła próbowała odpowiadać tylko na jedno pytanie:

„W czym ten uczeń jest dobry?”

Brzmi rozsądnie.

Problem w tym, iż bardzo często szukaliśmy wyłącznie spektakularnych uzdolnień. Powszechnie znanych:

Świetnie liczy.

Pięknie rysuje.

Gra na instrumencie.

Wygrywa konkursy.

Ma doskonałą pamięć.

A co z uczniem, który nie zdobywa medali?

Czy to znaczy, iż nie ma mocnych stron?

Oczywiście, iż nie.

Być może jego największą siłą nie jest niezwykły talent.

Może to coś bardziej codziennego.

Umiejętność zauważania szczegółów.

Wytrwałość.

Potrzeba porządku.

Ciekawość.

Uważność.

Empatia wobec zwierząt.

Pasja do jednej dziedziny.

Spokój.

Dokładność.

Współczesna psychologia coraz częściej odchodzi od myślenia o mocnych stronach wyłącznie jako o wyjątkowych uzdolnieniach. Znacznie ważniejsze staje się pytanie:

Co pomaga człowiekowi dobrze funkcjonować?

Mocna strona to nie zawsze talent

W języku potocznym słowo „talent” kojarzy się z czymś niezwykłym.

Z czymś, co wyróżnia.

Jednak uczeń nie potrzebuje wyjątkowego talentu, aby budować poczucie własnej wartości.

Potrzebuje doświadczeń, które pokazują mu:

• „To przychodzi mi naturalnie.”
• „To sprawia mi satysfakcję.”
• „Po tej aktywności mam więcej energii niż wcześniej.”
• „Tutaj czuję się kompetentny.”
• „Tutaj mogę być sobą.”

To właśnie takie doświadczenia są fundamentem pozytywnej tożsamości.

Nie pytaj tylko: „W czym jesteś dobry?”

Spróbuj zadać inne pytania.

• Co robisz tak długo, iż nie zauważasz upływu czasu?
• Co sprawia, iż po zakończeniu zadania czujesz się spokojniejszy?
• Jakie zajęcia wybierasz, kiedy nikt Ci niczego nie narzuca?
• Co robisz choćby wtedy, gdy nie dostajesz za to nagrody?
• Po jakich aktywnościach masz więcej energii niż przed ich rozpoczęciem?

To pytania inspirowane badaniami nad motywacją wewnętrzną i dobrostanem.

Pokazują one, iż największą trwałość mają działania zgodne z zainteresowaniami, wartościami i autonomią ucznia.

Energia jest ważniejsza niż wynik

Wyobraźmy sobie dwóch uczniów.

Pierwszy zdobywa bardzo dobre oceny z matematyki, ale po każdej lekcji jest bardzo wyczerpany.

Drugi godzinami buduje modele, projektuje, programuje albo fotografuje.

Nie robi tego dla ocen.

Robi to dlatego, iż sprawia mu to ogromną satysfakcję.

Który z nich rozwija mocną stronę?

Obaj mogą.

Ale tylko wtedy, gdy aktywność nie odbiera im poczucia sensu i nie prowadzi do chronicznego przeciążenia.

Dlatego podczas rozmów z uczniem warto obserwować nie tylko efekty jego pracy, ale również to, co dzieje się z jego energią.

👇 Przeczytaj również:

Uczeń z autyzmem nie powinien całe życie uczyć się udawać. Dlaczego szkoła powinna wspierać autentyczność, a nie maskowanie?

To, co uspokaja, również jest zasobem

Przez lata szczególne zainteresowania osób autystycznych bywały postrzegane głównie jako coś, co należy ograniczać.

Dzisiaj wiemy znacznie więcej.

Badania pokazują, iż zainteresowania mogą:

• pomagać regulować emocje,
• obniżać poziom stresu,
• wzmacniać koncentrację,
• budować poczucie kompetencji,
• rozwijać relacje z osobami o podobnych pasjach,
• wspierać pozytywną tożsamość.

Dlatego zamiast pytać:

„Jak odciągnąć ucznia od jego zainteresowania?”

warto zapytać:

„Jak wykorzystać jego zainteresowanie jako źródło rozwoju?”

Mocne strony często są ciche

Nie występują na akademii szkolnej.

Nie zostały zapisane w szczególnych osiągnięciach ucznia na świadectwie.

Czasem są nimi:

• niezwykła pamięć do szczegółów,
• konsekwencja,
• umiejętność dostrzegania wzorców,
• cierpliwość,
• lojalność,
• uczciwość,
• kreatywne rozwiązywanie problemów,
• odpowiedzialność za zwierzęta,
• wytrwałość w realizacji celu.

Takie cechy rzadko zdobywają dyplomy. Przecież nie organizuje się konkursów na uczciwość…

A jednak bardzo często decydują o jakości dorosłego życia.

Szkoła może pomóc je zauważyć

Warto, aby nauczyciel nie ograniczał informacji zwrotnej do ocen.

Zamiast mówić:

„Dobrze wykonałeś zadanie.”

można powiedzieć:

„Zauważyłem, iż bardzo cierpliwie szukałeś rozwiązania.”

albo:

„Widzę, iż kiedy pracujesz nad tym tematem, jesteś naprawdę zaangażowany.”

Uczeń zaczyna wtedy rozumieć, co jest jego siłą, a nie tylko, ile punktów zdobył.

👇 Przeczytaj także:

📘 Jak uczyć ucznia ze spektrum autyzmu? Przewodnik dla nauczycieli wszystkich przedmiotów eBook 18 zł

Mocne strony budują tożsamość

Tożsamość nie rozwija się wyłącznie poprzez pokonywanie trudności.

Rozwija się również poprzez doświadczenia sukcesu, sprawstwa i sensu.

Każda sytuacja, w której uczeń może powiedzieć:

„To jest coś, co naprawdę lubię.”

„Tutaj czuję się kompetentny.”

„To daje mi energię.”

staje się kolejnym elementem odpowiedzi na pytanie:

„Kim jestem?”

Dlatego budowanie autentyczności nie zaczyna się od poprawiania deficytów.

Zaczyna się od uważnego odkrywania tego, co już w uczniu działa dobrze.

Podsumowanie

Mocne strony nie zawsze są spektakularne.

Nie zawsze można je zmierzyć testem.

Często są ukryte w codziennych czynnościach, które:

• przychodzą naturalnie,
• dają poczucie sensu,
• pomagają odzyskać równowagę,
• budują ciekawość,
• pozwalają być sobą.

Jeżeli szkoła nauczy się je dostrzegać, uczniowie przestaną postrzegać siebie wyłącznie przez pryzmat trudności.

A to właśnie wtedy zaczyna się budowanie trwałej, pozytywnej tożsamości.

🌟Dla subskrybentów Premium

W rozszerzonej części programu „JESTEM SOBĄ” znajdziesz gotowe materiały do pracy z uczniem:

1. Scenariusz zajęć

„Moje mocne strony – odkrywam to, co daje mi energię”

45-minutowe zajęcia pomagające uczniowi rozpoznawać własne zasoby, zainteresowania i czynności budujące poczucie kompetencji.

2. Karta pracy „Mój wewnętrzny kompas mocnych stron”

Ćwiczenie pomagające odkrywać aktywności, wartości i cechy, które naturalnie wspierają dobrostan oraz rozwój ucznia.

3. Mapa energii

Narzędzie pokazujące, które sytuacje i aktywności dodają energii, a które ją odbierają, pomagając planować dzień zgodnie z własnymi potrzebami.

4. Arkusz obserwacji mocnych stron ucznia

Praktyczny materiał dla nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych ułatwiający zauważanie zasobów ucznia podczas codziennych zajęć, a nie tylko jego trudności.

5. Rozmowa „Widzę Twoje mocne strony”

Zestaw pytań i komunikatów pomagających prowadzić rozmowę wzmacniającą poczucie kompetencji, sprawstwa i pozytywnej tożsamości ucznia zgodnie z podejściem afirmującym neuroróżnorodność.

📌Powiązane artykuły

• Dlaczego dziecko autystyczne może nie wiedzieć, kim naprawdę jest?
• Co to znaczy „być sobą”, kiedy przez lata uczyło się udawać?
• Kiedy naprawdę czuję się sobą?
• Uczeń z autyzmem nie powinien całe życie uczyć się udawać. Dlaczego szkoła powinna wspierać autentyczność, a nie maskowanie?

Wybrane źródła

• Deci, E. L., & Ryan, R. – Self-Determination Theory.
• Peterson, C., & Seligman, M. E. P. – Character Strengths and Virtues.
• Csíkszentmihályi, M. – Flow: The Psychology of Optimal Experience.
• Price, D. – Unmasking Autism.
• Botha, M. – publikacje dotyczące dobrostanu i autystycznej tożsamości.
• Kapp, S. K. – badania nad neuroróżnorodnością i szczególnymi zainteresowaniami osób autystycznych.

🔓 Subskrybuj

📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane #arkusze, #workbooki i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Kliknij w link i przewijaj)

📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com

👇 Przeczytaj:

Autystyczne zapętlenie myślowe – Jak radzić sobie z kompulsyjnym analizowaniem tych samych kwestii? eBook 22 zł

📘 Jak pomóc dziecku z autyzmem w radzeniu sobie z lękiem? Przewodnik z ćwiczeniami i scenariuszami zajęć eBook 20 zł