Marskość wątroby to choroba, która często przez długi czas pozostaje niewidoczna. Wynika to z faktu, iż wątroba nie posiada nerwów czuciowych odpowiedzialnych za odczuwanie bólu, dlatego choćby poważne zmiany w jej obrębie nie wywołują dolegliwości bólowych. W efekcie wiele osób dowiaduje się o chorobie dopiero w zaawansowanym stadium.
Bez leczenia i diagnozy marskość prowadzi do całkowitej niewydolności wątroby, co często kończy się śmiercią. Stopniowe bliznowacenie zdrowej tkanki wątroby ogranicza jej funkcje, stanowiąc poważne zagrożenie dla życia.
Dlaczego marskość wątroby jest tak podstępna?
Na wczesnym etapie choroba objawia się nieswoistycznymi, łagodnymi symptomami, które łatwo przypisać innym dolegliwościom. Do najczęstszych należą:
- ogólne zmęczenie i osłabienie,
- utrata apetytu,
- niezamierzona utrata masy ciała,
- nudności i wymioty,
- dyskomfort w prawym górnym kwadrancie brzucha.
Objawy te mogą wiązać się również z chorobami współistniejącymi, takimi jak choroba Wilsona – rzadkie schorzenie metaboliczne powodujące odkładanie się miedzi w wątrobie i prowadzące do dalszych komplikacji, także neurologicznych.
Pierwsze symptomy marskości wątroby
Wraz z postępem choroby wątroba może się powiększać lub obkurczać, a na skórze pojawiają się charakterystyczne zmiany, zwane objawami wątrobowokomórkowymi, ułatwiające rozpoznanie zaawansowanej marskości:
- żółte zabarwienie skóry i białkówek oczu (żółtaczka),
- pajączkowate znamiona naczyniowe na twarzy i dekolcie,
- powiększenie brzucha z powodu nagromadzenia płynu (wodobrzusze),
- poszerzone żyły na brzuchu, zwane „caput medusae”,
- rumień dłoniowy – zaczerwienienie dłoni i podeszew stóp,
- gładkie, czerwone i suche usta oraz język (tzw. język lakierowany),
- intensywne swędzenie skóry.
Zmiany te wynikają z zaburzeń w gospodarce hormonalnej spowodowanych uszkodzeniem wątroby. U mężczyzn objawiają się one m.in. łysieniem typu brzusznego, kurczeniem jąder, utratą libido i zaburzeniami erekcji. U kobiet – zaburzeniami cyklu menstruacyjnego lub całkowitym brakiem miesiączki.
Zewnętrzne oznaki zaawansowanej marskości
W znacznym zaawansowaniu bliznowacenie wątroby pozbawia ją zdolności kompensacji utraty komórek, co prowadzi do poważnych powikłań.
Zastój krwi i nadciśnienie wrotne
Zwłóknienie wątroby utrudnia przepływ krwi przez narząd, co powoduje wzrost ciśnienia w żyle wrotnej. Powoduje to cofanie krwi, poszerzanie naczyń i ryzyko pękania żylaków przełyku – stan zagrażający życiu.
Nadciśnienie wrotne jest też przyczyną wodobrzusza, czyli nagromadzenia płynu w jamie brzusznej, które uciskając przeponę, może utrudniać oddychanie.
Encefalopatia wątrobowa – zatrucie organizmu
W zaawansowanym stadium wątroba nie usuwa skutecznie toksyn, które docierają do mózgu, powodując problemy ze snem, zmiany nastroju, drżenia mięśniowe, zaburzenia poznawcze, a choćby utratę przytomności. Na szczęście odpowiednie leczenie może ten stan odwrócić.
Zaburzenia metaboliczne
Wątroba przetwarza składniki odżywcze, magazynuje glikogen i produkuje białka krzepnięcia krwi. Jej uszkodzenie prowadzi do cukrzycy czy zaburzeń krzepnięcia.
Potencjalne powikłania marskości wątroby
Marskość ma liczne przyczyny, często związane z przewlekłymi chorobami wątroby, takimi jak infekcje wirusowe, schorzenia autoimmunologiczne czy zaburzenia metaboliczne.
Nadużywanie alkoholu
W krajach zachodnich długotrwałe nadużywanie alkoholu odpowiada za ponad połowę przypadków marskości. Toksyczne metabolity alkoholu powodują stłuszczenie komórek wątroby, zapalenie i bliznowacenie.
Stłuszczenie wątroby
Marskość może rozwinąć się bez alkoholu – w niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby (NAFLD) lub jej zapalnej formie (NASH), wywołanych niezdrową dietą, otyłością i cukrzycą.
Wirusowe zapalenie wątroby
Wirusy B i C to jedna z głównych przyczyn marskości na świecie. Przewlekłe zakażenie powoduje zapalenie, bliznowacenie i obumieranie komórek wątroby.
Inne przyczyny
- choroby autoimmunologiczne (np. autoimmunologiczne zapalenie wątroby, pierwotna marskość żółciowa),
- choroby metaboliczne (np. choroba Wilsona, mukowiscydoza),
- choroby tropikalne,
- choroby serca,
- kontakt z toksynami (np. arsen),
- nadużywanie leków.
Gdy przyczyna pozostaje nieznana, mówimy o kryptogennej marskości.
Skąd bierze się marskość wątroby?
Przy niepokojących objawach konieczna jest wizyta u lekarza, który przeprowadzi wywiad i badanie fizykalne, a następnie zleci badania, takie jak:
- pełna morfologia krwi,
- badania czynnościowe wątroby (np. ALT, AST, bilirubina),
- USG jamy brzusznej,
- elastografia wątroby (ocena zwłóknienia),
- biopsja wątroby w wybranych przypadkach.
Wczesna diagnoza umożliwia zahamowanie postępu choroby i poprawę rokowań.
