Kaszel pod kontrolą – jak w sposób naturalny wspierać drogi oddechowe w czasie infekcji

Patofizjologia kaszlu

Kaszel jest fizjologicznym odruchem obronnym, którego zadaniem jest oczyszczanie dróg oddechowych z patogenów, nadmiaru wydzieliny oraz innych czynników drażniących. Mechanizm ten inicjowany jest przez pobudzenie receptorów kaszlowych zlokalizowanych w obrębie błony śluzowej gardła, krtani, tchawicy i oskrzeli ^{1, 2, 3}. W przebiegu infekcji sezonowych dochodzi do uszkodzenia i stanu zapalnego nabłonka dróg oddechowych, wzmożonej produkcji śluzu oraz zwiększonej wrażliwości receptorów kaszlowych ³.

Kaszel jest jednym z najczęstszych objawów towarzyszących chorobom sezonowym, takim jak przeziębienie, grypa, COVID-19 czy ostre infekcje górnych dróg oddechowych ⁴. Najczęściej obserwuje się dwa podstawowe typy kaszlu:

• kaszel suchy (nieproduktywny) – typowy dla wczesnej fazy infekcji, związany głównie z podrażnieniem zakończeń nerwowych i brakiem wydzieliny; z reguły drażniący, męczący, nieprzynoszący ulgi ^{1, 2, 5};
• kaszel mokry (produktywny) – który występuje w późniejszym etapie infekcji, gdy obecna jest gęsta, często trudna do odkrztuszenia wydzielina; jego celem jest usunięcie zalegającej flegmy z dróg oddechowych ^{1, 2, 4}.

Utrzymujący się kaszel, niezależnie od typu, prowadzi do dalszego uszkadzania bariery śluzówkowej, co może sprzyjać podtrzymywaniu stanu zapalnego i wydłużeniu czasu trwania objawów i leczenia ⁵.

Dlaczego kaszel bywa tak męczący?

Choć kaszel pełni funkcję ochronną, w rzeczywistości bardzo często staje się objawem wyjątkowo męczącym. Napady kaszlu mogą znacząco obniżać jakość życia pacjenta – powodują przewlekłe zmęczenie, ból gardła, a także dolegliwości bólowe mięśni klatki piersiowej. Szczególnie problematyczny bywa kaszel nocny, który utrudnia sen, zaburza regenerację organizmu oraz opóźnia i wydłuża proces zdrowienia ⁶.

Intensywny kaszel nasila podrażnienie błony śluzowej dróg oddechowych, prowadząc do powstania tzw. błędnego koła: podrażnienie wywołuje kaszel, a kaszel pogłębia uszkodzenie śluzówki, tym samym nasilając odruch kaszlu ^5,7. Z tego względu skuteczne postępowanie terapeutyczne powinno koncentrować się nie tylko na ograniczeniu samego odruchu kaszlowego, ale również na ochronie i regeneracji nabłonka dróg oddechowych ⁵.

Naturalne substancje wspierające leczenie kaszlu

Badania kliniczne wskazują na skuteczność wybranych naturalnych substancji, takich jak kompleksy polisacharydowe, żywice roślinne czy miód, w leczeniu kaszlu ^{8, 9, 10}. Odpowiednio skomponowane preparaty oparte na naturalnych składnikach mogą skracać czas trwania kaszlu, zmniejszać jego nasilenie oraz poprawiać komfort pacjenta, przy jednoczesnym korzystnym profilu bezpieczeństwa ⁸. Dzięki temu mogą być stosowane zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, w preparatach dedykowanych dla danej grupy wiekowej. Z punktu widzenia praktyki farmaceutycznej stanowią one wartościową opcję terapeutyczną, szczególnie w leczeniu kaszlu o podłożu infekcyjnym ^{8, 9, 10, 11}.

Mechanizm działania tych substancji, w szczególności polisacharydów, opiera się na umiejętności wiązania wody i tworzenia na powierzchni błony śluzowej gardła oraz dróg oddechowych ochronnej warstwy przypominającej fizjologiczny śluz ^9,10. Powstała bariera mechaniczna ogranicza kontakt nabłonka z czynnikami drażniącymi, takimi jak zimne powietrze, zanieczyszczenia czy patogeny, jednocześnie nawilżając śluzówkę i sprzyjając jej regeneracji ^{9, 10}.

Dzięki wielokierunkowemu, fizjologicznemu działaniu naturalne kompleksy roślinne nie tylko łagodzą dolegliwości, ale realnie wpływają na przebieg kaszlu. Zmniejszają nadreaktywność receptorów kaszlowych, ograniczają stan zapalny, poprawiają adekwatności śluzu oraz redukują tarcie podczas kaszlu, co przeciwdziała dalszemu uszkadzaniu bariery śluzówkowej. W efekcie obserwuje się zmniejszenie częstotliwości i intensywności kaszlu suchego oraz ułatwienie odkrztuszania w kaszlu mokrym, przy zachowaniu naturalnych mechanizmów obronnych dróg oddechowych ^{11, 12}.

Wśród najczęściej stosowanych surowców roślinnych o potwierdzonym działaniu osłaniającym i przeciwzapalnym wymienia się m.in. babkę lancetowatą, grindelię, kocankę oraz miód. Zastosowane łącznie składniki te wykazują działanie synergistyczne i stanowią wartościowy element terapii kaszlu towarzyszącego infekcjom sezonowym ^{11, 12}.

Preparaty oparte na naturalnych składnikach łączą skuteczność z wysokim komfortem i bezpieczeństwem stosowania, działając w sposób fizjologiczny – modulują kaszel zamiast go hamować, dzięki czemu pozwalają zachować jego naturalną funkcję obronną. Stanowią dobrą alternatywę w łagodnych i umiarkowanych objawach, zwłaszcza przy kaszlu nocnym i podrażnieniu błony śluzowej, a dzięki korzystnemu profilowi bezpieczeństwa mogą być stosowane także długoterminowo, m.in. w celu wzmocnienia odporności ^{12, 13, 14}.

Podsumowanie

Kaszel w przebiegu chorób sezonowych jest objawem złożonym, którego patofizjologia wykracza poza prosty mechanizm odruchowy. W okresie zwiększonej zachorowalności na infekcje sezonowe warto zwrócić uwagę na preparaty, które wspierają drogi oddechowe w sposób fizjologiczny, chroniąc je, regenerując i pomagając organizmowi wrócić do równowagi. Dzięki temu kaszel przestaje być jedynie uciążliwym objawem, a jego leczenie staje się elementem kompleksowego dbania o zdrowie.

Bibliografia

1. Undrunas, A., & Kuziemski, K. (2017). Uporczywy kaszel—trudności diagnostyczno-terapeutyczne w codziennej praktyce lekarskiej. In Forum Medycyny Rodzinnej (Vol. 11, No. 4, pp. 149-155).
2. Krenke, R., Chorostowska-Wynimko, J., & Dąbrowska, M. (2018). Postępowanie w kaszlu u osób dorosłych–rekomendacje dla lekarzy rodzinnych. Lekarz POZ, 6(4), 425-52.
3. Schönknecht, K., Krauss, H., Jambor, J., & Fal, A. M. (2016). Leczenie kaszlu w przebiegu infekcji dróg oddechowych–efekt połączenia związków czynnych pochodzenia naturalnego z tymolem Treatment of cough in respiratory tract infections–the effect of combining the natural active compounds with thymol. Wiad Lek, 69(6), 793-800.
4. Sharan, R. V., & Xiong, H. (2025). Wet and dry cough classification using cough sound characteristics and machine learning: A systematic review. International Journal of Medical Informatics, 105912.
5. De Blasio, F., Virchow, J. C., Polverino, M., Zanasi, A., Behrakis, P. K., Kilinç, G., … & Lanata, L. (2011). Cough management: a practical approach. Cough, 7(1), 7.
6. Singh, D. P., Jamil, R. T., & Mahajan, K. (2023). Nocturnal Cough. In StatPearls. StatPearls Publishing.
7. Weinberger, M., Anbar, R. D., & Buettner, D. (2025). Interrupting a vicious cycle can result in cessation of refractory chronic cough. The journal of allergy and clinical immunology. In practice, 13(6), 1502. https://doi.org/10.1016/j.jaip.2025.03.044
8. Lee, B., Kwon, C. Y., Suh, H. W., Kim, Y. J., Kim, K. I., Lee, B. J., & Lee, J. H. (2023). Herbal medicine for the treatment of chronic cough: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Pharmacology, 14, 1230604.
9. Canciani, M., Murgia, V., Caimmi, D., Anapurapu, S., Licari, A., & Marseglia, G. L. (2014). Efficacy of Grintuss® pediatric syrup in treating cough in children: a randomized, multicenter, double blind, placebo-controlled clinical trial. Italian journal of pediatrics, 40, 56. https://doi.org/10.1186/1824-7288-40-56
10. Pourova, J., Dias, P., Pour, M., Bittner Fialová, S., Czigle, S., Nagy, M., Tóth, J., Balázs, V. L., Horváth, A., Csikós, E., Farkas, Á., Horváth, G., & Mladěnka, P. (2023). Proposed mechanisms of action of herbal drugs and their biologically active constituents in the treatment of coughs: an overview. PeerJ, 11, e16096. https://doi.org/10.7717/peerj.16096
11. https://www.grintuss.pl/grintuss-lagodzi-kaszel-u-doroslych-i-dzieci/ [dostęp: 22.12.2025]
12. https://doc.gruppoaboca.com/media/6228/polea_grisci-a-web.pdf [dostęp: 22.12.2025]
13. European Medicines Agency. Assessment report on Plantago lanceolata L., folium. EMA/HMPC/437859/2010. 2017a.
14. Shen, Y., Zhao, H., Wang, X., Wu, S., Wang, Y., Wang, C., … & Zhao, H. (2024). Unraveling the web of defense: the crucial role of polysaccharides in immunity. Frontiers in Immunology, 15, 1406213.