6-miesięczny program profilaktyczny – łączący profesjonalne oczyszczanie zębów, instruktaż higieny jamy ustnej, stosowanie szczoteczek elektrycznych i regularne wizyty kontrolne – wiązał się ze znacznym zmniejszeniem ilości płytki nazębnej u pacjentów ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi. Wyniki badania opublikowanego w czasopiśmie „Clinical, Cosmetic and Investigational Dentistry” wskazały, iż w tej grupie szczególne znaczenie ma systematyczna edukacja oraz wzmacnianie prawidłowych nawyków higienicznych.
Osoby z niepełnosprawnościami, chorobami przewlekłymi i innymi szczególnymi potrzebami zdrowotnymi mogą napotykać liczne bariery w dostępie do opieki stomatologicznej. Trudności w samodzielnym szczotkowaniu zębów, ograniczenia sprawności fizycznej lub intelektualnej, a także niewystarczająca wiedza na temat higieny jamy ustnej zwiększają ryzyko problemów stomatologicznych, w tym próchnicy i chorób przyzębia.
W tej grupie pacjentów znaczenie ma nie tylko leczenie już istniejących schorzeń, ale także dostosowana do indywidualnych możliwości profilaktyka. Samo przekazanie zaleceń podczas jednej wizyty może nie wystarczyć, aby utrwalić prawidłowe zachowania. Potrzebne są regularne przypomnienia, kontrola efektów oraz wsparcie w codziennej higienie.
Zespół badawczy z King Saud University Medical City (KSUMC) w Rijadzie postanowił sprawdzić, czy połączenie kilku działań profilaktycznych może poprawić kontrolę płytki nazębnej u pacjentów ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi. Badanie przeprowadzono w Poradni Stomatologii Specjalnej przy Szpitalu Uniwersyteckim KSUMC w Arabii Saudyjskiej. Jego wyniki opublikowano w artykule „Impact of a Multi-Component Preventive Oral Health Program on Dental Plaque Scores for Individuals with Special Health Care Needs” na łamach „Clinical, Cosmetic and Investigational Dentistry”.
Sześć miesięcy obserwacji i cztery elementy programu
Do badania początkowo zakwalifikowano 160 osób, jednak pełny, 6-miesięczny okres obserwacji ukończyło 120 uczestników w wieku od 16 do 69 lat. Wśród nich znalazły się osoby z niepełnosprawnością intelektualną, niepełnosprawnością fizyczną, chorobami wpływającymi na stan zdrowia oraz zespołami i niepełnosprawnościami złożonymi.
Program obejmował cztery elementy: ocenę wyjściowego stanu higieny i profesjonalne oczyszczanie zębów, 15-minutowy instruktaż higieny jamy ustnej, przekazanie każdemu uczestnikowi szczoteczki elektrycznej i pasty zawierającej 1450 ppm fluoru oraz zaplanowane wizyty kontrolne.
Podczas instruktażu wykorzystywano model uzębienia i demonstrację szczotkowania szczoteczką elektryczną. Pacjentom zalecano mycie zębów dwa razy dziennie przez dwie minuty. W czasie kolejnych wizyt oceniano ilość płytki, pytano o przestrzeganie zaleceń i w razie potrzeby korygowano technikę szczotkowania.
– Poradnictwo dotyczące zdrowia jamy ustnej musi być powtarzane i kontynuowane, aby przynosiło trwałe korzyści – podkreślili autorzy, wskazując na znaczenie systematycznej edukacji w profilaktyce u osób ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi.
Ilość płytki oceniano dzięki wskaźnika Plaque Index (PI). Wskaźnik ten przyjmuje wartości od 0 do 3, gdzie 0 oznacza brak płytki, 1 – cienką warstwę przy brzegu dziąsła, 2 – umiarkowane nagromadzenie płytki, a 3 – jej dużą ilość w bruździe dziąsłowej lub kieszeni przyzębnej. Pomiary wykonywano na początku badania, co dwa tygodnie przez pierwsze trzy miesiące, a następnie raz w miesiącu przez kolejne trzy miesiące.
Wyniki: wyraźny spadek ilości płytki nazębnej
Średnia wartość wskaźnika płytki nazębnej na początku badania wynosiła 2,68. Po trzech miesiącach zmniejszyła się do 1,50, a po sześciu miesiącach – do 0,87. Zmiany były istotne statystycznie, co oznacza, iż prawdopodobieństwo uzyskania takiego wyniku wyłącznie przez przypadek było niewielkie.
Poprawę odnotowano we wszystkich czterech analizowanych grupach pacjentów. Największą redukcję płytki zaobserwowano u osób z problemami zdrowotnymi określonymi przez badaczy jako medically compromised, czyli u pacjentów, których stan zdrowia wymaga szczególnego uwzględnienia w opiece medycznej. Z kolei osoby z niepełnosprawnością intelektualną rozpoczęły obserwację z najwyższym średnim wskaźnikiem – 2,91 – i uzyskały mniejszą poprawę niż pozostałe grupy.
Nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic w efektach programu między kobietami a mężczyznami. Co ważne, spadek ilości płytki utrzymywał się w kolejnych miesiącach, a poprawa nie ograniczała się wyłącznie do pierwszego etapu po profesjonalnym oczyszczaniu.
Autorzy zwrócili uwagę, iż na uzyskany wynik mogło wpłynąć jednoczesne zastosowanie kilku metod: profesjonalnej higienizacji, edukacji, zapewnienia szczoteczki elektrycznej i regularnego monitorowania postępów. Badanie nie pozwala jednak określić, który z tych elementów miał największe znaczenie.
Co wyniki oznaczają dla praktyki stomatologicznej?
We wnioskach z badania podkreślono rolę profilaktyki opartej na powtarzalnych działaniach – zwłaszcza u pacjentów, którzy z różnych przyczyn mogą mieć trudności z samodzielnym utrzymaniem prawidłowej higieny jamy ustnej. W praktyce stomatologicznej warto uwzględniać nie tylko przekazanie instrukcji, ale również sprawdzenie, czy pacjent potrafi zastosować je w domu, a także regularnie oceniać efekty.
Istotne jest przy tym dostosowanie komunikacji i sposobu instruktażu do możliwości konkretnej osoby. W razie potrzeby należy rozważyć zaangażowanie opiekuna, szczególnie gdy pacjent wymaga wsparcia w codziennych czynnościach. W omawianym badaniu nie oceniano jednak w sposób formalny wpływu udziału opiekunów ani nie porównywano odrębnych protokołów dostosowanych do poszczególnych rodzajów niepełnosprawności.
– Ustrukturyzowane podejście profilaktyczne, obejmujące edukację dotyczącą zdrowia jamy ustnej, profesjonalne oczyszczanie i zaplanowane wizyty kontrolne, może znacząco ograniczać ilość płytki nazębnej – podsumowali badacze.
Wyniki należy interpretować z uwzględnieniem ograniczeń metodologicznych. Badanie nie obejmowało grupy kontrolnej, dlatego nie można jednoznacznie stwierdzić, w jakim stopniu za poprawę odpowiadał sam program, a w jakim poszczególne jego elementy lub inne czynniki. Ponadto obserwację ukończyło 75% początkowo zakwalifikowanych uczestników, a przestrzeganie zaleceń oceniano przede wszystkim na podstawie rozmów i obecności na wizytach kontrolnych.
Mimo tych zastrzeżeń badanie dostarcza argumentów przemawiających za tym, by profilaktykę u pacjentów ze szczególnymi potrzebami traktować jako proces, a nie jednorazową interwencję. Regularna edukacja, praktyczny instruktaż i monitorowanie higieny mogą stanowić ważne uzupełnienie opieki stomatologicznej, choć skuteczność poszczególnych elementów programu wymaga dalszych badań.
Źródło: https://www.dovepress.com
Dziecięce porażenie mózgowe, padaczka, choroby kardiologiczne, przeszczepy, terapia immunosupresyjna – wszystkie te choroby i stany występujące u pacjentów niepełnosprawnych w różnym wieku mają wpływ zarówno na zdrowie jamy ustnej, jak i możliwość prowadzenia leczenia stomatologicznego. – U pacjentów kardiologicznych, po leczeniu immunosupresyjnym i przeszczepach nie można stosować wszystkich procedur zachowawczych. Ze względu na konieczność sanacji często musimy więc decydować się na usunięcie zębów objętych chorobą próchnicową – mówi dr n. med. Jan Kiryk, specjalista chirurgii stomatologicznej, adiunkt w Katedrze i Zakładzie Chirurgii Stomatologicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, który zajmuje się m.in. leczeniem stomatologicznym w znieczuleniu ogólnym osób z niepełnosprawnościami.
