Jak pomóc pacjentowi wybrać odpowiedni preparat? Czy stosowanie preparatów dostępnych bez recepty zawsze jest bezpieczne? Na jakie interakcje lekowe należy uważać? Przed czym należy ostrzec pacjentów oraz o czym ich poinformować, zanim zdecydują się na konkretny preparat?
Skład preparatów złożonych
W składzie preparatów złożonych, stosowanych w łagodzeniu objawów grypy, przeziębienia i stanów grypopodobnych (ból głowy, gorączka, zapalenie błony śluzowej nosa i gardła), najczęściej znajdziemy substancje o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym, przeciwhistaminowym, przeciwkaszlowym oraz przeciwkaszlowym. zwykle występuje w nich paracetamol, NLPZ (np. ibuprofen, salicylamid), feniramina, fenylefryna, pseudoefedryna, dekstrometorfan oraz witamina C (kwas askorbowy). Czasami w preparatach tych znajduje się również kofeina, która nasila działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe paracetamolu.
Ze względu na złożony charakter wyżej wspomnianych preparatów należy poinformować pacjenta, aby nie mieszał ich z innymi lekami często stosowanymi na ból głowy, czy też gorączkę (np. Ibuprom, Ibum, Paracetamol, Ketonal) lub zawsze dokładnie sprawdził skład, aby uniknąć dwukrotnego przyjęcia tej samej substancji, co wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, czy też przedawkowania.
Najczęstsze interakcje leków stosowanych w przeziębieniu
Interakcje paracetamolu
Paracetamol + NLPZ – większe ryzyko uszkodzenia wątroby oraz zaburzeń uszkodzenia wątroby.
Paracetamol + ryfampicyna, leki przeciwpadaczkowe, leki nasenne z grupy barbituranów – większe ryzyko uszkodzenia wątroby.
Paracetamol + pochodne kumaryny – nasilenie działania doustnych leków przeciwzakrzepowych.
Stosowanie paracetamolu jednocześnie z lekami z grupy inhibitorów MAO oraz
w ciągu 2 tygodni po zakończeniu leczenia tymi lekami, może wywołać stan pobudzenia i gorączkę.
Interakcje fenylefryny
Fenylefryna + inhibitory MAO (moklobenid, selegilina) – fenylefryna może nasilać działanie inhibitorów IMAO i wywołać przełom nadciśnieniowy.
Fenylefryna + β-adrenolitytyki – osłabienie działania leków przeciwnadciśnieniowych oraz wzrost ryzyka wystąpienia nadciśnienia i innych działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego.
Fenylefryna + digoksyna i glikozydy naparstnicy – większe ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca lub zawału serca.
Fenylefryna + inne leki sympatykomimetyczne/trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina) – wzrost ryzyka wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego.
Interakcje feniraminy
Feniramina + alkohol – alkohol nasila działanie uspokajające większości leków przeciwhistaminowych – antagonistów receptora H1.
Feniramina + antycholinergiczne – feniramina wykazuje aktywność antycholinergiczną i może nasilać działanie innych leków antycholinergicznych.
Interakcje pseudoefedryny
Pseudoefedryna + inhibitory MAO – wolniejsza eliminacja pseudoefedryny z ustroju i zwiększenie jej biodostępności.
Pseudoefedryna + salbutamol – nasilenie działanie obkurczającego naczynia krwionośne.
Pseudoefedryna + amitryptylina oraz leki sympatykomimetyczne – jednoczesne stosowanie z innymi sympatykomimetykami tj. leki zmniejszające przekrwienie, hamujące apetyt i leki psychostymulujące – ryzyko wzrostu ciśnienia krwi.
Ze względu na możliwość wystąpienia skurczu naczyń krwionośnych i wzrostu ciśnienia tętniczego, szczególnie u pacjentów z ryzykiem udaru niedokrwiennego, nie zaleca się jednoczesnego stosowania pseudoefedryny z lekami zwężającymi naczynia krwionośne, takimi jak ergotamina, dihydroergotamina, linezolid, oksytocyna, efedryna, fenylefryna i bromokryptyna.
Pseudoefedryna + leki zobojętniające – zwiększenie wchłaniania pseudoefedryny.
Pseudoefedryna + kofeina – może powodować hiperglikemię i wzrost temperatury ciała (uwaga na suplementy diety oraz napoje energetyczne!).
Pseudoefedryna + leki przeciwnadciśnieniowe – osłabienie działania leków przeciwnadciśnieniowych.
Interakcje dekstrometorfanu
Dekstrometorfan + inhibitory MAO – NIE STOSOWAĆ RÓWNOCZEŚNIE – to połączenie może wielokrotnie zwiększać stężenie dekstrometorfanu w organizmie. Zwiększa to ryzyko toksycznego działania dekstrometorfanu (pobudzenie, dezorientacja, drżenie, bezsenność, biegunka i depresja oddechowa) oraz rozwoju zespołu serotoninowego.
Do zwiększenia stężenia dekstrometorfanu w organizmie i groźnych działań niepożądanych może również dojść przy równoczesnym stosowaniu fluoksetyny, paroksetyny, chinidyny, terbinafiny, amiodaronu, flekainidu i propafenonu, sertraliny, bupropionu, metadonu, cynakalcetu, haloperydolu, perfenazyny i tiorydazyny.
Jeżeli zaistnieje konieczność połączenia dekstrometorfanu z wymienionymi lekami, pacjent powinien być monitorowany, a dawka dekstrometorfanu zmodyfikowana. To pozwoli na zmniejszenie ryzyka wystąpienia działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego.
A co z kroplami do nosa?
W przypadku zatkanego nosa lub kataru pacjenci najczęściej sięgają po krople z ksylometazoliną lub oksymetazoliną. Mimo, iż są one stosowane miejscowo, do nosa, to pewna część substancji przechodzi do krążenia ogólnego i może wywołać groźne dla niektórych pacjentów ogólnoustrojowe działania niepożądane.
Na krople z ksylo- i oksymetazoliną powinny uważać osoby stosujące następujące leki:
- trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne,
- inhibitory monoaminooksydazy, np. tranylcyprominą,
- leki podwyższające ciśnienie.
Połączenie tych kropli z wymienionymi lekami może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, gdyż ksylo- i oksymedazolina, ze względu na swój mechanizm działania, mogą podnosić ciśnienie. W związku z tym, preparaty te powinniśmy odradzać pacjentom z ciężkimi chorobami serca i naczyń krwionośnych (np. w chorobie wieńcowej lub nadciśnieniu tętniczym), guzem chromochłonnym, zaburzeniami metabolicznymi (np. nadczynność tarczycy, cukrzyca), porfirią, rozrostem gruczołu krokowego, podwyższonym ciśnieniem śródgałkowym, zwłaszcza w przypadku jaskry z wąskim kątem przesączania.
Przy wydawaniu kropli z ksylometazoliną lub oksymetazoliną warto też poinformować pacjenta, aby stosował je przez jak najkrótszy okres czasu, gdyż ich długotrwałe stosowanie może prowadzić do wtórnego rozszerzenia naczyń krwionośnych oraz wtórnego nieżytu nosa, a choćby do wtórnego polekowego zapalenia błony śluzowej nosa i zaniku błony śluzowej nosa. Maksymalny czas ich stosowania to 7 dni, o ile lekarz nie zaleci inaczej.
Autor: mgr farm Dominika Poborca
Źródła:
https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public ;
Fervex cytrynowy, 500 mg + 200 mg + 25 mg, granulat do sporządzania roztworu doustnego,
Theraflu Zatoki, 650 mg + 10 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego,
Theraflu ExtraGRIP 650 mg + 10 mg + 20 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego,
Scorbolamid EXTRA 300 mg + 200 mg + 50 mg + 5 mg, tabletki powlekane,
Xylometazolin Teva, 1 mg/ml, aerozol do nosa, roztwór.
Hagen M, Clark K, Kalita P, Serra G, Sanchez E, Varbiro G, Albasser MM. A real-world study of quality of life following treatment with xylometazoline hydrochloride in individuals with common cold. Ther Adv Respir Dis. 2024 Jan-Dec;18:17534666241228927. doi: 10.1177/17534666241228927. PMID: 38372128; PMCID: PMC10878222.
Głowacka K, Wiela-Hojeńska A. Pseudoephedrine-Benefits and Risks. Int J Mol Sci. 2021 May 13;22(10):5146. doi: 10.3390/ijms22105146. PMID: 34067981; PMCID: PMC8152226.
