Kawa jest jednym z najczęściej spożywanych napojów na całym globie ziemskim. Szacuje się, iż około 2,25 miliarda filiżanek kawy jest wypijanych każdego dnia na świecie, co daje ponad 500 miliardów filiżanek rocznie [1]. Kawa zawiera ponad 1000 związków chemicznych, spośród których najbardziej znane to: kofeina, kwas chlorogenowy i melanoidyny (brązowe pigmenty). Liczne badania wykazały, iż regularne spożywanie kawy (zwłaszcza czarnej, niesłodzonej) wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem różnych chorób przewlekłych, w tym nowotworów, cukrzycy typu 2, schorzeń sercowo-naczyniowych i neurodegeneracyjnych oraz chorób wątroby i dróg żółciowych. Czy można pić kawę przy Hashimoto? Sprawdźmy, czy kofeina ma wpływ na tarczycę.
Czy kawa wpływa na poziom TSH?
Stężenie hormonu tyreotropowego (TSH) w surowicy krwi jest najważniejszym parametrem służącym do oceny czynności tarczycy i osi podwzgórze-przysadka-tarczyca (HPT). W czerwcu 2023 roku opublikowano wyniki badania opartego na randomizacji mendlowskiej (zaawansowanej analizie statystyczno-genetycznej) z udziałem 6578 dorosłych w wieku co najmniej 20 lat biorących udział w badaniu NHANES w latach 2007–2012, którego celem było zbadanie związku między kawą a czynnością tarczycy [1]. Przeprowadzone badania wykazały, iż osoby, które spożywały 2-4 filiżanki kawy dziennie miały istotnie niższe stężenia TSH we krwi w porównaniu z osobami niepijącymi kawy w ogóle. Zaś uczestnicy, którzy spożywali do 2 filiżanek kawy dziennie mieli średnio o 40% mniejsze ryzyko wystąpienia subklinicznej (utajonej, skąpoobjawowej) niedoczynności tarczycy (OR = 0,60). Natomiast nie zaobserwowano statystycznie istotnych zmian w stężeniach hormonów tarczycy w surowicy krwi, takich jak trójjodotyronina (T3), tyroksyna (T4) oraz wolna trójjodotyronina (FT3) i wolna tyroksyna (FT4). Dotychczasowe badania obserwacyjne i badania genetyczne (randomizacja mendlowska) wykazały, iż spożycie kawy nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nadczynności ani niedoczynności tarczycy.
Kofeina a niedoczynność tarczycy – czy kofeina ma wpływ na tarczycę?
Tarczyca jest największym gruczołem dokrewnym w organizmie człowieka, odpowiedzialnym za wytwarzanie i wydzielanie hormonów – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), które regulują wzrost, rozwój oraz metabolizm organizmu [1, 2]. Stężenia krążących we krwi hormonów tarczycy są regulowane głównie przez oś podwzgórze-przysadka-tarczyca (HPT). Wykazano, iż różne czynniki związane ze stylem życia, takie jak sposób odżywiania, ćwiczenia fizyczne, sen, masa ciała, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, zanieczyszczenia środowiska, natężenie stresu oraz przyjmowanie niektórych leków, powodują zmiany w stężeniach TSH i hormonów tarczycy krążących we krwi. Kofeina jest obecna w różnych napojach (zwłaszcza kawie) i produktach żywnościowych powszechnie spożywanych każdego dnia na całym świecie. Wyniki badań nad wpływem kofeiny na poziom TSH i hormonów tarczycy w surowicy u zwierząt doświadczalnych są niespójne [2]. Opublikowane w lipcu 2023 roku badanie obserwacyjne z udziałem 2582 dorosłych w wieku co najmniej 20 lat biorących udział w badaniu NHANES w latach 2007–2012, rzuciło nowe światło na związek między spożyciem kofeiny a czynnością tarczycy [3]. Naukowcy zaobserwowali, iż spożycie kofeiny wykazywało nieliniową korelację z poziomem TSH w surowicy u osób z zaburzeniami metabolicznymi (np. otyłością, chorobami sercowo-naczyniowymi i zaburzeniami gospodarki węglowodanowej). Umiarkowane spożycie kofeiny (10–265 mg na dzień, czyli 1-2 kawy) wiązało się z niższym poziomem TSH we krwi, zaś bardzo małe spożycie kofeiny (poniżej 10 mg dziennie) z wyższym stężeniem TSH. Sugeruje się, iż kofeina wpływa na wydzielanie hormonów przysadki mózgowej (w tym TSH), funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) oraz aktywność tarczycy. Jednak wpływ krótkotrwałego i przewlekłego przyjmowania kofeiny na czynność tarczycy u ludzi wymaga dalszych badań.
Kofeina a niedoczynność tarczycy – czy po tabletkach na tarczycę można pić kawę?
Choroba Hashimoto jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w krajach rozwiniętych gospodarczo, dlatego zwykle wymaga regularnego przyjmowania brakujących hormonów tarczycy, czyli preparatu zawierającego lewotyroksynę [4]. Wielu pacjentów zastanawia się, czy można pić kawę przy Hashimoto i tabletkach na tarczycę (lewotyroksynie). Włoscy naukowcy w 2008 roku zbadali wpływ spożycia kawy na wchłanianie lewotyroksyny w przewodzie pokarmowym [5]. W porównaniu z wodą, kawa obniżała średni i szczytowy przyrostowy wzrost stężenia tyroksyny (T4) w surowicy krwi u pacjentów z chorobami tarczycy odpowiednio o 36% i 30%. Wykazano również, iż spożycie kawy opóźnia czas osiągnięcia szczytowego stężenia tyroksyny (T4) w surowicy krwi o 38 minut. Wyniki te wskazują, iż kawa może zakłócać wchłanianie lewotyroksyny w jelicie cienkim u pacjentów z chorobą Hashimoto i niedoczynnością tarczycy. Dlatego zaleca się zrobić przynajmniej jedną godzinę przerwy między kawą a lewotyroksyną w tabletkach, aby zapobiec wystąpieniu interakcji pomiędzy nimi oraz nie zakłócać procesu leczenia niedoczynności tarczycy [6].
Czy można pić kawę przy Hashimoto?
Można pić kawę przy Hashimoto, zwłaszcza niesłodzoną kawę czarną z ekspresu lub filtrowaną w umiarkowanych ilościach, np. od 1 do 4 filiżanek dziennie, zwłaszcza gdy występuje dobra tolerancja kofeiny [1, 6]. Należy jednak unikać okazjonalnego, jednorazowego spożycia dużych dawek napojów zawierających kofeinę (w tym kawy), aby niepotrzebnie nie wywoływać zaburzeń rytmu serca, takich jak tachykardia, czyli przyspieszenie bicia serca powyżej 100 uderzeń na minutę. Niezwykle ważne jest również zachowanie przynajmniej 60-minutowej przerwy między przyjmowaniem leku na tarczycę w tabletkach (lewotyroksyny) i spożywaniem kawy. Odnosi się to głównie do lewotyroksyny dostępnej w tabletkach, ponieważ zaburzenia jej wchłaniania w jelicie cienkim wywołane kawą można wyraźnie złagodzić, zastępując tabletki postacią płynną (dostępną w Polsce) lub miękkimi kapsułkami żelowymi (aktualnie niedostępnymi w Polsce), co potwierdzają wyniki badań włoskich naukowców [7, 8]. Ponadto wszyscy pacjenci z chorobą Hashimoto i niedoczynnością tarczycy nie powinni pić kawy kofeinowej w godzinach późno popołudniowych i wieczornych, aby nie zakłócać nocnej regeneracji organizmu. Spożycie kofeiny w godzinach późno popołudniowych i wieczornych przyczynia się do zaburzenia jakości snu, skrócenia czasu snu i wydłużenia latencji snu, czyli ilości czasu, która upływa od momentu położenia się do łóżka i zgaszenia światła do zaśnięcia [9]. Można pić kawę przy Hashimoto, która zawiera kofeinę, ale najlepiej wypijać ostatnią filiżankę około 9 godzin przed snem, np. o 14:00, gdy kładziemy się spać o 23:00. Oprócz tego kawa zawiera polifenole, które zmniejszają wchłanianie niektórych składników odżywczych, zwłaszcza żelaza niehemowego, cynku, wapnia i witamin z grupy B, dlatego należy spożywać kawę co najmniej godzinę przed lub po posiłku [10].
Czy kofeina może wywołać zaostrzenie choroby Hashimoto?
U pacjentów z chorobą Hashimoto wytwarzają się autoprzeciwciała skierowane przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO), które ostatecznie prowadzą do zniszczenia i zwłóknienia tarczycy [4]. istotną rolę w rozwoju autoimmunologicznych chorób tarczycy odgrywają czynniki związane ze stylem życia, w tym nadmierne lub niedostateczne spożycie produktów bogatych w jod, niskie spożycie selenu oraz wysoki udział w diecie substancji goitrogennych (wolotwórczych), które zaburzają produkcję i metabolizm hormonów tarczycy. Literatura fachowa donosi, iż kofeina wykazuje adekwatności przeciwutleniające i przeciwzapalne, dzięki czemu może łagodzić stres oksydacyjny oraz zmniejszać wytwarzanie i uwalnianie niektórych cytokin prozapalnych, które odgrywają istotną rolę w rozwoju autoimmunologicznych chorób tarczycy, takich jak choroba Hashimoto. Umiarkowane ilości kofeiny przyjmowanej wraz z niesłodzoną kawą i herbatą (do 4 filiżanek dziennie) mogą korzystnie wpływać na stężenie TSH w surowicy krwi i czynność tarczycy, zwłaszcza gdy zachowany jest odstęp 60 minut od przyjęcia lewotyroksyny w tabletkach oraz posiłku [1, 4, 6]. Coraz więcej dowodów sugeruje, iż umiarkowane spożycie tradycyjnej kawy kofeinowej (do 4 filiżanek dziennie) korzystnie wpływa na skład mikrobioty jelitowej, zwiększając względną liczebność pożytecznych bakterii typu Firmicutes i Actinobacteria w jelicie grubym oraz zmniejszając liczbę bakterii typu Bacteroidetes [10]. Kofeina i kwasy fenolowe naturalnie zawarte w kawie wykazują adekwatności przeciwzapalne, przeciwutleniające, przeciwbakteryjne i immunomodulujące, dzięki czemu mogą korzystnie wpływać na liczebność i różnorodność mikrobioty jelitowej oraz odpowiedź immunologiczną. w tej chwili podkreśla się istotną rolę mikrobioty jelitowej w metabolizmie hormonów tarczycy oraz jej wpływ na rozwój i przebieg chorób tarczycy, w tym choroby Hashimoto i niedoczynności tarczycy [11]. Natomiast zbyt duże spożycie kofeiny w ciągu dnia (powyżej 400 mg, czyli więcej niż 4 filiżanki kawy) może u niektórych osób z chorobą Hashimoto nasilać objawy niedoczynności tarczycy, takie jak zaburzenia lękowe, marznięcie dłoni i stóp, zaburzenia depresyjne, trudności z koncentracją uwagi, senność i zmęczenie, które wynikają z nadmiernej stymulacji współczulnego układu nerwowego (odpowiedzialnego za mobilizację organizmu) oraz zakłócenia przebiegu snu [12]. Nie stwierdzono jednoznacznie, aby kofeina zaostrzała przebieg choroby Hashimoto, choćby w dużych dawkach.
Zaplanuj odpowiednią suplementację z Thyroset. Sprawdź gdzie kupić Thyroset i jak najszybciej zacznij inteligentne wsparcie swojej tarczycy i układu immunologicznego.
Czy przy Hashimoto występuje nadwrażliwość na kofeinę?
Choć kofeina jest dobrze tolerowana przez większość osób, to jednak niektóre osoby zgłaszają uczucie wzmożonego lęku i niepokoju oraz zaburzenia rytmu serca po jej spożyciu [13]. Prawdopodobnym wyjaśnieniem anksjogennego działania kofeiny (zwiększającego uczucie lęku i niepokoju) są polimorfizmy genu enzymu metabolizującego kofeinę (CYP1A2) oraz genu receptora adenozyny (ADORA2A). Istnieje duży stopień zróżnicowania w odpowiedzi fizjologicznej na kofeinę pomiędzy poszczególnymi osobami. Jedni metabolizują kofeinę szybciej ((genotyp AA), zaś inni wolniej (genotyp AC oraz CC). Wykazano, iż kobiety mają niższą aktywność enzymu CYP1A2, bezpośrednio odpowiedzialnego za metabolizm kofeiny w wątrobie, co może zakłócać jej rozkład w organizmie [14]. Ponadto wskazuje się, iż estrogeny (zwłaszcza estradiol) i doustne środki antykoncepcyjne zmniejszają aktywność enzymu CYP1A2, co może wyjaśniać różnice płciowe w odpowiedzi fizjologicznej na kofeinę i uzasadniać, dlaczego kobiety są bardziej narażone na działania niepożądane. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż choroby autoimmunologiczne tarczycy, takie jak choroba Hashimoto występują znacznie częściej u kobiet i to choćby 10-krotnie niż u mężczyzn [15]. Nie ma jednak jednoznacznych dowodów na to, iż osoby z rozpoznaną chorobą Hashimoto są szczególnie narażone na nadwrażliwość na kofeinę, czy nietolerancję kawy. Zgromadzone dowody naukowe potwierdzają natomiast, iż kobiety w ciąży i kobiety dopiero planujące ciążę, również te, u których występuje choroba Hashimoto i niedoczynność tarczycy, powinny unikać spożywania kofeiny (w tym kawy), ze względu na negatywne skutki uboczne związane z ciążą [16].
Podsumowanie
Przeprowadzone badania naukowe wskazują na prozdrowotny wpływ regularnego spożywania niesłodzonej kawy na organizm człowieka, w tym zmniejszenie ryzyko rozwoju wielu przewlekłych chorób niezakaźnych [1]. Osoby dorosłe z rozpoznaną chorobą Hashimoto i niedoczynnością tarczycy mogą pić kawę bez cukru i syropów smakowych każdego dnia, ale w umiarkowanych ilościach, za które uważa się 1-4 filiżanki. Ważne jest jednak zachowanie minimum 60-minutowego odstępu pomiędzy kawą a lekiem na tarczycę w tabletkach (lewotyroksyną) i posiłkiem, co pozwala skutecznie zmniejszyć ryzyko interakcji pomiędzy poszczególnymi substancjami [6].
Bibliografia:
- Zhao G, Wang Z, Ji J, et al.: Effect of coffee consumption on thyroid function: NHANES 2007-2012 and Mendelian randomization. Front Endocrinol (Lausanne). 2023 Jun 7:14:1188547.
- Babić Leko M, Gunjača I, Pleić N, et al.: Environmental Factors Affecting Thyroid-Stimulating Hormone and Thyroid Hormone Levels. Int J Mol Sci. 2021 Jun 17;22(12):6521.
- Zheng J, Zhu X, Xu G, et al.: Relationship between caffeine intake and thyroid function: results from NHANES 2007-2012. Nutr J. 2023 Jul 26;22(1):36.
- Sharif K, Watad A, Bragazzi NL, et al.: Coffee and autoimmunity: More than a mere hot beverage! Autoimmun Rev. 2017 Jul;16(7):712-721.
- Benvenga S, Bartolone L, Pappalardo MA, et al.: Altered intestinal absorption of L-thyroxine caused by coffee. Thyroid. 2008 Mar;18(3):293-301.
- Wiesner A, Gajewska D, Paśko P.: Levothyroxine Interactions with Food and Dietary Supplements-A Systematic Review. Pharmaceuticals (Basel). 2021 Mar 2;14(3):206.
- Vita R, Saraceno G, Trimarchi F, et al.: A novel formulation of L-thyroxine (L-T4) reduces the problem of L-T4 malabsorption by coffee observed with traditional tablet formulations. Endocrine. 2013 Feb;43(1):154-60.
- Cappelli C, Pirola I, Gandossi E, et al.: Oral liquid levothyroxine treatment at breakfast: a mistake? Eur J Endocrinol. 2013 Nov 22;170(1):95-9.
- Gardiner C, Weakley J, Burke LM, et al.: The effect of caffeine on subsequent sleep: A systematic review and meta-analysis. Sleep Med Rev. 2023 Jun:69:101764.
- Saygili S, Hegde S, Shi XZ.: Effects of Coffee on Gut Microbiota and Bowel Functions in Health and Diseases: A Literature Review. Nutrients. 2024 Sep 18;16(18):3155.
- Cadena-Ullauri S, Guevara-Ramírez P, Paz-Cruz E, et al.: Microbiota dysbiosis impact on the metabolism of T3 and T4 hormones and its association with thyroid cancer. Front Cell Dev Biol. 2025 Jun 2:13:1589726.
- Temple JL, Bernard C, Lipshultz SE, et al.: The Safety of Ingested Caffeine: A Comprehensive Review. Front Psychiatry. 2017 May 26:8:80.
- Fulton JL, Dinas PC, Carrillo AE, et al.: Impact of Genetic Variability on Physiological Responses to Caffeine in Humans: A Systematic Review. Nutrients. 2018 Sep 25;10(10):1373.
- Antonio J, Newmire DE, Stout JR, et al.: Common questions and misconceptions about caffeine supplementation: what does the scientific evidence really show? J Int Soc Sports Nutr. 2024 Dec;21(1):2323919.
- Wrońska K, Hałasa M, Szczuko M.: The Role of the Immune System in the Course of Hashimoto’s Thyroiditis: The Current State of Knowledge. Int J Mol Sci. 2024 Jun 23;25(13):6883.
- James JE.: Maternal caffeine consumption and pregnancy outcomes: a narrative review with implications for advice to mothers and mothers-to-be. BMJ Evid Based Med. 2021 Jun;26(3):114-115.
Publikowane na blogu treści są opiniami niezależnych autorów – specjalistów w dziedzinie nauki i dietoterapii. Norsa Pharma Sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialności za treści zawarte w publikacjach.
