Gruczolak wielopostaciowy jest najczęściej występującym łagodnym nowotworem gruczołów ślinowych – stanowi około 50-70% wszystkich guzów tej grupy. Najczęściej rozwija się w obrębie dużych gruczołów ślinowych, zwłaszcza ślinianki przyusznej, rzadziej w śliniance podżuchwowej oraz w małych gruczołach ślinowych jamy ustnej. W pracy autorów z Brazylii przedstawiono przypadek leczenia kobiety, u której w ciągu trzech lat rozwinął się gruczolak wielopostaciowy w obrębie wargi górnej.
Nazwa – gruczolak wielopostaciowy – odnosi się do charakterystycznej, zróżnicowanej budowy histologicznej guza, w której współistnieją komponenty nabłonkowe oraz mioepitelialne, a także zrąb o cechach śluzowatych, chrzęstnych lub włóknistych. Ta histologiczna heterogenność decyduje o obrazie mikroskopowym zmiany.
Etiopatogeneza i epidemiologia
Etiopatogeneza gruczolaka wielopostaciowego (łac. adenoma pleomorphum) nie jest jednoznacznie wyjaśniona. W literaturze fachowej wskazuje się na możliwy udział czynników genetycznych oraz wpływ promieniowania jonizującego. Guz rozwija się najczęściej u osób pomiędzy 30. a 60. rokiem życia, nieco częściej u kobiet. Zmiana wywodzi się z komórek nabłonkowych i mioepitelialnych przewodów wyprowadzających gruczołów ślinowych, a jej rozwój cechuje się powolnym, ekspansywnym wzrostem. Pomimo łagodnego charakteru, nowotwór ten może wykazywać zdolność do wznów miejscowych, szczególnie w przypadku niecałkowitego wycięcia.
Obraz kliniczny
Przebieg kliniczny adenoma pleomorphum jest najczęściej powolny i skąpoobjawowy. Typowo obserwuje się dobrze odgraniczony, niebolesny, sprężysty lub twardy guz, który powiększa się stopniowo w ciągu miesięcy lub lat. Zmiana jest najczęściej przesuwalna względem podłoża, o gładkiej powierzchni i – w badaniu palpacyjnym – nie wykazuje cech naciekania. W przypadku lokalizacji w obrębie ślinianki przyusznej szczególne znaczenie ma ocena funkcji nerwu twarzowego, gdyż jego porażenie może sugerować proces złośliwy. W obrębie małych gruczołów ślinowych jamy ustnej guz może powodować deformację okolicznych struktur, zaburzenia żucia, mowy lub połykania, zwłaszcza o ile zmiana osiągnie znaczne rozmiary.
Diagnostyka
Rozpoznanie gruczolaka wielopostaciowego opiera się na badaniu klinicznym, badaniach obrazowych oraz ocenie cytologicznej i histopatologicznej. USG stanowi badanie pierwszego rzutu w diagnostyce zmian ślinianek, natomiast MR lub tomografia komputerowa umożliwiają dokładną ocenę rozległości guza i jego stosunku do struktur sąsiednich. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa pozwala na wstępne różnicowanie zmiany łagodnej ze złośliwą, jednak ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie badania histopatologicznego materiału pooperacyjnego. Mikroskopowo stwierdza się obecność komórek nabłonkowych tworzących struktury przewodowe i lite skupiska, komórek mioepitelialnych o różnorodnym kształcie oraz zrębu o zróżnicowanym charakterze.
Leczenie i rokowanie
Leczeniem z wyboru jest całkowite chirurgiczne wycięcie guza z zachowaniem marginesów zdrowej tkanki. W przypadku ślinianki przyusznej najczęściej wykonuje się parotidektomię powierzchowną lub całkowitą z zachowaniem nerwu twarzowego. Niepełne wycięcie zmiany zwiększa ryzyko nawrotu, które może wystąpić choćby po wielu latach od zabiegu. Istotnym, choć rzadkim powikłaniem długotrwałej obecności guza jest transformacja złośliwa w postać raka rozwijającego się na podłożu gruczolaka wielopostaciowego, określanego jako carcinoma ex pleomorphic adenoma. Rokowanie w przypadku prawidłowo przeprowadzonego leczenia chirurgicznego jest na ogół dobre, ale pacjenci wymagają wieloletniej obserwacji.
Opis przypadku pacjentki z guzem wargi górnej
W pracy autorów z Wydziału Stomatologii Uniwersytetu w São Paulo (Brazylia) opublikowanej 11 lutego w czasopiśmie „Case Reports in Dentistry” (Hindawi) przedstawiono rzadki przypadek dużego gruczolaka wielopostaciowego rozwijającego się w obrębie małych gruczołów ślinowych wargi górnej u kobiety, lat 41. Pacjentka zgłosiła się do lekarza dentysty z powodu znacznego powiększenia wargi górnej oraz zaburzeń estetycznych, a następnie trafiła do Kliniki Medycyny Jamy Ustnej w São Paulo.
Jak podała pacjentka, zmiana rozwijała się stopniowo przez około 3 lata, prowadząc do zauważalnej deformacji twarzy. Kobieta zgłosiła, iż w dzieciństwie doznała urazu w tym obszarze, jednak niedawne i postępujące pojawienie się obrzęku oraz rozwój asymetrii twarzy wskazywały, iż stan ten nie był związany z odległym urazem, ale raczej z rozwijającym się nowotworem. W badaniu palpacyjnym guz był niebolesny, twardy i dobrze odgraniczony, co odpowiadało typowemu obrazowi klinicznemu tej jednostki chorobowej. Powodował obrzęk lewej górnej wargi, z zauważalną asymetrią twarzy, uniesieniem skrzydełka nosa po tej samej stronie i niewielkim naciskiem wywieranym na lewy środkowy siekacz szczęki.
Pacjentka nie przyjmowała na stałe żadnych leków, a badanie lekarskie przeprowadzone rok wcześniej nie wykazało żadnych powiązanych schorzeń ogólnoustrojowych. W przeprowadzonych badaniach obrazowych stwierdzono obecność rozległej zmiany obejmującej tkanki miękkie wargi górnej, z towarzyszącą destrukcją kości wyrostka zębodołowego szczęki oraz przemieszczeniem zębów.
Obraz ten wskazywał na długotrwały, powolny wzrost guza i jego uciskowy wpływ na struktury kostne. W diagnostyce różnicowej uwzględniano inne nowotwory małych gruczołów ślinowych – zarówno łagodne, jak i złośliwe. Ostateczne rozpoznanie ustalono po chirurgicznym usunięciu zmiany i przeprowadzeniu badania histopatologicznego, które potwierdziło obecność typowych dla gruczolaka wielopostaciowego struktur nabłonkowych i mioepitelialnych w zrębie o charakterze myksoidalno-chondroidalnym.
Postępowanie chirurgiczne i obserwacja
Leczenie polegało na całkowitym wycięciu guza z zachowaniem marginesu zdrowych tkanek. Zabieg przeprowadzono z dostępu wewnątrzustnego, co pozwoliło na ograniczenie blizn zewnętrznych i uzyskanie lepszego efektu estetycznego. Gojenie rany było prawidłowe, co skutkowało stopniową poprawę wyglądu twarzy pacjentki. W okresie obserwacji nie stwierdzono wznowy miejscowej. W tydzień po operacji zaobserwowano bezproblemowy powrót do zdrowia, bez krwiaków i dolegliwości. Wycięty guz miał postać owalnej, dobrze odgraniczonej, całkowicie otoczonej torebką masy o barwie od białej do czerwonawą, z twardą powierzchnią cięcia, o średnicy około 3 cm. Po roku obserwacji błona śluzowa lewej górnej wargi pozostawała nienaruszona, bez oznak nawrotu.
Podsumowanie
Gruczolak wielopostaciowy jest łagodnym, ale potencjalnie problematycznym nowotworem gruczołów ślinowych o złożonej budowie histologicznej i tendencji do powolnego, ale progresywnego wzrostu. adekwatna diagnostyka obrazowa i histopatologiczna oraz radykalne leczenie chirurgiczne stanowią podstawę skutecznej terapii. Opisany przypadek guza wargi górnej stanowi przykład, iż choćby w nietypowej lokalizacji zmiana ta może osiągać znaczne rozmiary i powodować destrukcję okolicznych struktur, co potwierdza konieczność czujności klinicznej oraz długoterminowej kontroli pooperacyjnej.
Tytuł artykułu: Large Pleomorphic Adenoma of The Upper Lip in a Middle-Aged Woman With Facial Deformity, Tooth Displacement, and Bone Loss: Uncommon Clinical Presentation of a Benign Tumor
Autorzy: Fabiana da Silva de Oliveira, Elias Antonio da Silva Filho, Marcela Adell Trench, Daniele Heguedusch, Fábio Daumas Nunes, Celso Augusto Lemos, Norberto Nobuo Sugaya
Department of Stomatology, School of Dentistry, University of São Paulo, São Paulo, Brazil
Hindawi. Case Reports in Dentistry, Volume 2026, 6 pages, https://doi.org/10.1155/crid/8865055
Artykuł dostępny jest w całości pod adresem: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1155/crid/8865055
