Czy stężenie fluoru w wodzie pitej przez kobietę w ciąży może mieć związek z późniejszymi funkcjami poznawczymi dziecka? Nowe badanie naukowców ze Stanów Zjednoczonych sugeruje taką zależność przy stężeniach fluoru w wodzie niższych niż 1,5 mg/l, czyli poziomu wskazywanego przez Światową Organizację Zdrowia dla wody pitnej. Autorzy podkreślają jednak, iż uzyskane przez nich wyniki nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego.
Fluor już od dziesięcioleci pełni istotną rolę w profilaktyce próchnicy. Jednocześnie jego wpływ na zdrowie, zwłaszcza w okresie prenatalnym, przez cały czas jest przedmiotem badań. Najnowsza analiza danych pochodzących z dużej amerykańskiej kohorty ECHO wnosi do tej dyskusji kolejne obserwacje. Naukowcy zaobserwowali, iż większe narażenie na fluor pochodzący z wody pitnej w okresie ciąży wiązało się z niższymi wynikami dzieci w testach inteligencji płynnej.
Analiza danych dotyczących ponad 2500 dzieci
Badanie zostało przeprowadzone przez naukowców z kilku amerykańskich ośrodków, uczestniczących w programie Environmental Influences on Child Health Outcomes (ECHO), finansowanym przez National Institutes of Health.
Analizą objęto 2514 dzieci urodzonych w latach 2006–2019. Na podstawie stężeń fluoru w publicznej wodzie pitnej oraz adresów zamieszkania matek w okresie ciąży badacze oszacowali narażenie kobiet na fluor. Następnie oceniali funkcje poznawcze dzieci dzięki narzędzi NIH Toolbox. Naukowcy nie analizowali wyłącznie ogólnego wyniku określanego potocznie jako „inteligencja”. Oceniali dwa różne obszary funkcjonowania poznawczego.
Inteligencja płynna i inteligencja skrystalizowana
Pierwszy z nich, inteligencja płynna, obejmuje zdolności wykorzystywane między innymi podczas rozwiązywania nowych problemów, dostrzegania zależności i logicznego wnioskowania. Drugi obszar, określany jako inteligencja skrystalizowana, wiąże się przede wszystkim z wiedzą i umiejętnościami zdobywanymi w toku życia, takimi jak np. zasób słownictwa.
W przypadku inteligencji płynnej naukowcy zaobserwowali nieliniową zależność między narażeniem na fluor w okresie prenatalnym a wynikami testów. Analiza wykorzystująca model statystyczny uwzględniający zmianę tej zależności wskazała 675 µg fluoru na litr wody, czyli 0,675 mg/l, jako poziom najlepiej opisujący zmianę zależności. Powyżej tej wartości każde podwyższenie stężenia fluoru o 100 µg/l wiązało się średnio ze spadkiem wyniku inteligencji płynnej o 0,67 punktu.
Jednocześnie inna zastosowana przez badaczy analiza wykazała istotną odwrotną zależność dopiero powyżej około 1107 µg/l. Te różnice wynikają z zastosowania odmiennych modeli statystycznych i wskazują, iż wyników badania nie należy sprowadzać do jednej, prostej granicy bezpieczeństwa.
Wynik poniżej poziomu stosowanego w USA
Wynik jest interesujący również dlatego, iż wskazany przez badaczy poziom 0,675 mg/l znajduje się blisko 0,7 mg/l, czyli stężenia fluoru zalecanego w Stanach Zjednoczonych w ramach fluoryzacji wody. Jest natomiast wyraźnie niższy od poziomu 1,5 mg/l, który Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje jako poziom, powyżej którego rośnie ryzyko fluorozy zębów.
Nie oznacza to jednak, iż badanie wykazało szkodliwość fluoryzacji wody na poziomie 0,7 mg/l. Autorzy analizowali zależności statystyczne w badaniu obserwacyjnym, a nie skutki podawania uczestnikom określonych dawek fluoru. Nie można więc wykluczyć wpływu innych czynników ani stwierdzić, iż to fluor odpowiadał za obserwowane różnice w wynikach testów.
Badanie nie przesądza o bezpieczeństwo fluoru
Istotnym ograniczeniem badania jest również sposób oceny narażenia kobiet na ten pierwiastek. Naukowcy szacowali stężenie fluoru w publicznej wodzie pitnej na podstawie miejsca zamieszkania, ale nie mierzyli całkowitego indywidualnego narażenia każdej uczestniczki. Oznacza to, iż analiza nie uwzględniała fluoru pochodzącego z innych źródeł, takich jak żywność, napoje czy produkty zawierające fluor.
W związku z tym autorzy zwracają uwagę, iż wskazane jest przeprowadzenie dalszych badań, które pozwolą lepiej określić okresy największej podatności rozwijającego się układu nerwowego na działanie fluoru oraz uwzględnią zarówno potencjalne ryzyko rozwojowe, jak i dobrze udokumentowane korzyści związane ze stosowaniem fluoru w zapobieganiu próchnicy.
Z perspektywy stomatologii szczególnie istotny jest ten ostatni element. Badanie naukowców z USA nie podważa znaczenia fluoru w profilaktyce próchnicy i nie stanowi podstawy do formułowania zaleceń dotyczących jego stosowania u kobiet w ciąży. Wyniki wskazują natomiast, iż wpływ fluoru w okresie prenatalnym na rozwijający się organizm wymaga dalszych, dobrze zaprojektowanych badań.
Publikacja pt. „Prenatal exposure to fluoride in public water and child cognition in the US ECHO cohort, 2006–2019” ukazała się 14 sierpnia 2026 r. w czasopiśmie „American Journal of Epidemiology”.
Źródła: https://www.drbicuspid.com/
https://academic.oup.com/
