Osoby z niepełnosprawnościami przez cały czas napotykają liczne bariery w dostępie do opieki stomatologicznej. Nowe badania wskazują, iż poprawa sytuacji wymaga lepszego przygotowania personelu medycznego, większej dostępności usług oraz skuteczniejszego wsparcia dla opiekunów.
Osoby z niepełnosprawnościami częściej doświadczają problemów ze zdrowiem jamy ustnej i związanym z nim obniżeniem jakości życia. Jednocześnie dostęp do odpowiedniej opieki stomatologicznej pozostaje dla nich utrudniony. Do najczęściej wskazywanych przeszkód należą ograniczona dostępność usług dentystycznych, niedobór odpowiednio przeszkolonych specjalistów, stygmatyzacja oraz niewystarczające wsparcie dla opiekunów.
Na te problemy zwróciła uwagę w swojej rozprawie doktorskiej Ramaa Balkaran – doktorantka z Uniwersytetu w Turku w Finlandii. Badaczka przeanalizowała doświadczenia osób z niepełnosprawnościami, ich opiekunów oraz pracowników ochrony zdrowia w ramach pięciu badań opartych na wywiadach i ankietach. Celem projektu było lepsze zrozumienie barier utrudniających korzystanie z opieki stomatologicznej oraz identyfikacja działań, które mogłyby poprawić jakość i dostępność świadczonych usług.
Praktyczne szkolenia zwiększają pewność personelu medycznego
Wyniki badań wykazały, iż przygotowanie pracowników ochrony zdrowia do pracy z osobami z niepełnosprawnościami jest często niewystarczające, szczególnie w obszarze zdrowia jamy ustnej. Jest to istotne, ponieważ stan jamy ustnej pozostaje ściśle powiązany z ogólnym zdrowiem i dobrostanem pacjentów.
Respondenci podkreślali, iż dostęp do leczenia stomatologicznego zależy nie tylko od dostępności odpowiednich placówek, ale również od wiedzy, kompetencji i pewności siebie personelu medycznego w zakresie opieki nad osobami z niepełnosprawnościami.
Same osoby z niepełnosprawnościami deklarowały umiarkowanie wysoki poziom lęku i niepokoju związanego z leczeniem stomatologicznym, co dodatkowo utrudnia korzystanie z usług dentystycznych. Jednocześnie częściej zgłaszały gorszą jakość życia związaną ze stanem zdrowia jamy ustnej.
Opiekunowie zwracali uwagę na takie problemy, jak dyskryminacja, brak rzetelnych informacji oraz trudności ze znalezieniem gabinetów stomatologicznych dostosowanych do potrzeb podopiecznych.
Badania pokazały również, iż zarówno opiekunowie, jak i pracownicy ochrony zdrowia dostrzegają te bariery i są zgodni co do tego, iż większa liczba praktycznych szkoleń oraz częstszy kontakt studentów i personelu medycznego z osobami z niepełnosprawnościami podczas edukacji mogą poprawić kompetencje oraz postawy wobec tej grupy pacjentów.
Empatia i doświadczenie równie ważne jak wiedza kliniczna
Autorka podkreśliła także konieczność aktywnego włączania osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów w proces tworzenia usług medycznych i programów edukacyjnych. Uczestnicy badań wskazywali, iż wysokiej jakości opieka wymaga nie tylko wiedzy klinicznej, ale także rozwiniętych kompetencji interpersonalnych, takich jak komunikacja, zrozumienie i empatia.
– Dobra opieka stomatologiczna dla osób z niepełnosprawnościami nie powinna koncentrować się wyłącznie na jednym etapie życia. Pracownicy ochrony zdrowia muszą rozumieć, w jaki sposób doświadczenia od dzieciństwa po wiek senioralny wpływają na długoterminowy stan zdrowia jamy ustnej i jakość życia. Szczególnie ważne są działania profilaktyczne oraz wsparcie zarówno dla osób z niepełnosprawnościami, jak i ich opiekunów – powiedziała cytowana w komunikacie Ramaa Balkaran.
Badanie wskazuje również na potrzebę wzmacniania systemów ochrony zdrowia poprzez rozwój programów szkoleniowych, zwiększanie dostępności usług stomatologicznych oraz lepsze wsparcie dla opiekunów i samych pacjentów. Wyniki mogą stanowić cenną podstawę dla przyszłych działań legislacyjnych, programów edukacyjnych oraz dalszych badań nad ograniczaniem nierówności zdrowotnych.
Co istotne, analiza wykazała także, iż studenci stomatologii, którzy uczestniczyli w zajęciach z zakresu stomatologii specjalnej (special care dentistry), deklarowali większą gotowość do leczenia osób z niepełnosprawnościami.
– Wyniki pokazały również, iż studenci stomatologii mający kontakt z kształceniem w zakresie stomatologii specjalnej wykazywali pozytywne nastawienie do opieki nad osobami z niepełnosprawnościami. To szczególnie ważne, ponieważ postawy studentów mogą wpływać na sposób, w jaki przyszli lekarze dentyści będą podchodzić do leczenia i opieki nad tą grupą pacjentów – podsumowała Ramaa Balkaran.
Analiza została opublikowana w artykule „Oral health care for people with disabilities: Perspectives of health care professionals, caregivers, and patients”.
Źródło: https://www.utu.fi/
Dziecięce porażenie mózgowe, padaczka, choroby kardiologiczne, przeszczepy, terapia immunosupresyjna – wszystkie te choroby i stany występujące u pacjentów niepełnosprawnych w różnym wieku mają wpływ zarówno na zdrowie jamy ustnej, jak i możliwość prowadzenia leczenia stomatologicznego. – U pacjentów kardiologicznych, po leczeniu immunosupresyjnym i przeszczepach nie można stosować wszystkich procedur zachowawczych. Ze względu na konieczność sanacji często musimy więc decydować się na usunięcie zębów objętych chorobą próchnicową – mówi dr n. med. Jan Kiryk, specjalista chirurgii stomatologicznej, adiunkt w Katedrze i Zakładzie Chirurgii Stomatologicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, który zajmuje się m.in. leczeniem stomatologicznym w znieczuleniu ogólnym osób z niepełnosprawnościami.
